I åpmam na ineppe
Mappot i che’cho’ para un kuida un taotao ni ma’ina’ñao gi dementia, ya måolikña lokkue’ na un adahi hao. Atan i señas siha taiguihi i sessu na inagot, chinatsaga, ti måolik na maigo’, yan inatrasao ginen i mangga’chong. Gagao ayudu para che’cho’ siha ni klåru, usa i kuidadon deskånsa, yan halom gi un gurupu para ayuda. Ayudu gråtis giya Estados Unidos guaha gi Alzheimer’s Association 24/7 Helpline gi 1-800-272-3900 yan i Eldercare Locator gi 1-800-677-1116.
- I finatai sesso ma li’e’ komu sessu na inagot, chinatsaga, ti måolik na maigo’, triniste yan ti ma atendin i saluda-mu.
- I kuidadon deskånsa ha nå’i hao tiempon deskånsa, ginen unos kuåntos oras asta unos kuåntos simåna, gi gima’ pat gi un lugåt para inadahi.
- Gagao ayudu para che’cho’ siha ni klåru; meggai taotao malago’ umayuda lao ti matungo’ taimanu.
- I Alzheimer’s Association 24/7 Helpline (1-800-272-3900) ha ofresi ayudu gråtis yan konfidensiåt maseha håfa ora.
- I Eldercare Locator (1-800-677-1116) ha konekta hao yan setbision siha gi lugåt-mu, kontodu i Area Agency on Aging.
- Yanggen un sente na guaha krisis, agång pat text gi 988. Gi emerhensia, agång i numeron emerhensia gi lugåt-mu.
Gi este na pahina (9 seksion siha)
- Håfa i señas di finatai para kuidadot?
- Håfa siña hu cho’gue på’go, gi singko minutu?
- Håfa i kuidadon deskånsa, ya taimanu siña hu chule’?
- Månu nai siña hu sodda’ ayuda gi fi’on-hu?
- Taimanu siña hu sodda’ un gurupu para ayuda?
- Taimanu siña hu gagao ayudu ginen familiå yan mangga’chong?
- Håfa yanggen guaha masusedi nu guåhu?
- Ngai’an nai debi di hu sodda’ ayudu profisionåt pat emerhensia?
- Siña ha nå’i yu’ lokkue’ deskånsa i aktibidåt siha ni in cho’gue parehu?
Yanggen un kuidaduyi un taotao ni ma’ina’ñao gi dementia, buente un taitai este på’go, malågo hao, yan guaha listan che’cho’ ni ti un cho’gue’ trabiha. Normåt este. Ti luhosu pat premiu i inadahi para hågu mismo despues di un funhåyan todu. Este i ha na’siña hao na un sige.
Este na påhina ha kuentusi i señas di finatai, taimanu un chule’ magåhit na deskånsa, månu nai siña un sodda’ ayuda, yan numeron ayudu gråtis giya Estados Unidos ni siña un agång på’go.
Håfa i señas di finatai para kuidadot?
I finatai sesso måtto despåsio, pues måolik na un tungo’ i señas-mu. I National Institute on Aging (NIA) ha lista i señas di estrès para kuidadot, kontodu:
- siniente agot, gof mappot pat nina’ansia;
- mampos chaddek bumubuya pat ti pasensia;
- siniente maisa pat ti konektao yan otro siha;
- mappot para u maigo’, pat ti nahong i maigo’;
- siniente triste pat tåya esperånsa, pat ti interesao gi kosas ni un gof gosa åntes;
- sesso puti’ i ilu, chetnot pat otro na prubleman kataotao;
- tåya tiempu para ehersisio pat para un fa’tinas måolik na nengkanno’ para hågu;
- ti un må’om, pat ti un chocho’gue i inadahin petsonåt;
- ti dinanche na uson åmang pat droga, kontodu i åmot ni ma receta.
I Alzheimer’s Association ha po’lo lokkue’ señas taiguihi i dininañu put i chetnot, binibu kontra i taotao (“gof terko ha’”), nina’ansia put i mámamaila’, mappot para u konsentra, yan prubleman saluda. Ha konseha na un ågang i mediku-mu yanggen sesso masusedi este na señas siha.
I konsehan i NIA: cha’-mu nangga asta ki gof mappot hao. Ripåra i señas-mu åntes ya cho’gue håfa siña un cho’gue.
Håfa siña hu cho’gue på’go, gi singko minutu?
I didide’ na deskånsa impottånte. Tåya ni unu gi este na fumåma’nu i finatai, lao siña ha ayudu hao gi un mappot na pupuenge.
- Hånao huyong. Såga gi bentåna pat hånao asta i kahon kåtta mientras seguru yan trankilu i taotao.
- Hagong despåsio. Unos kuåntos hagong despåsio åntes di un oppe un mappot na kuestion. Siña lokkue’ un fa’tinas un deskånsa gi Calm Breathing yan i taotao ni un kuidaduyi.
- Gimen hånom ya kånno’. Fåcil un maleffa i nengkanno’-mu.
- Na’hålom mensåhi para un ga’chong-mu. Ti para un gagao håfa, lao para un konekta.
- Sangåni hågu mismo ni un kåriñosu na palabra. I guía put i inadahi para hågu mismo ginen i NIA ha suheri sinangan taiguihi “Hu chocho’gue i mas måolik ni siña hu cho’gue”, “Ti perfekto yu’, ya måolik ha’”, yan “Bai hu gosa i momentu siha annai siña hit dumeskånsa parehu”.
Håfa i kuidadon deskånsa, ya taimanu siña hu chule’?
I kuidadon deskånsa un tiempu ni otro taotao para u kuida i taotao ni un adadahi, para un dumeskånsa. I páhina put kuidadon deskånsa ginen i NIA ha eksplika na siña ginen unos kuåntos oras asta unos kuåntos simåna, ya siña masusedi gi gima’, gi un fasilidåt para inadahi pat gi un sentron inadahi para åmko’.
I Alzheimer’s Association ha deskribi i klåsen kuidadon deskånsa ni sesso masusedi:
| Klåse | Håfa este |
|---|---|
| Ayuda gi gima’ | Un ga’chong, familiå, boluntårio pat un taotao ni ma å’påsi para u ayudu ha bisita i gima’ |
| Sentron inadahi gi ha’åni | Aktibidåt siha ni ma plånea taiguihi kanta yan åtte gi un seguru na gurupu; sesso guaha transporte yan nengkanno’ |
| Saga’ gi puenge pat kåtta na tiempu | Un komunidad para inadahi ni apmam ha kuida i taotao gi un puenge, unos kuåntos dias pat unos kuåntos simåna |
Håyi umåpåsi? Sigun i NIA, i deskånsa ginen familiå, mangga’chong pat boluntårio siha siña tåya gaston-ña. I setbision profisionåt ma kobrara kada ora pat kada ha’åni. Para un taotao ni ha risibi inadahin hospice, i Medicare ha kubre i mas meggai gi gaston asta singko dias sigi na kuidadon deskånsa gi espitåt pat skilled nursing facility. Siña ha ayuda i Medicaid. I mas meggai na pribådu na planon saluda ti ha kubre i kuidadon deskånsa, lao unos kuåntos planon long-term care insurance ha kubre.
Konsehu: I Alzheimer’s Association ha suheri na un chagi i prubidot kuidadon deskånsa gi un tiempu ni ti emerhensia, para listu siha yanggen guaha nisisidåt derepente.
Månu nai siña hu sodda’ ayuda gi fi’on-hu?
Guaha unos kuåntos setbision gråtis giya Estados Unidos ni siña ha tuchu’ hao para ayuda gi lugåt-mu.
- Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. I Helpline gråtis yan konfidensiåt, guaha taotao para u ayudu todu i ora todu i ha’åni gi såkkan, yan guaha ayudu gi mas di 200 na lengguåhi ginen taotao ni dos lengguåhi pat intetprete. Dial 711 para setbision relay. Siña un kuentusi i tinilaika gi kondutta, estrès para kuidadot, opsion siha para kuidadon deskånsa, prugråma gi lugåt-mu yan otro, ya siña un gagao un mas apmam na kombetsasion yan un konsuttåt para inadahi. I taotao gi Helpline ti ma nå’i konsehun mediku.
- Eldercare Locator: 1-800-677-1116. I Eldercare Locator, un setbision públiku ginen i Administration for Community Living, ha konekta hao yan setbision siha para manåmko’ yan i familiå-ñiha. Siña un agång, text, chat online pat email i taotao ni ma na’fanmåolik, pat un aligao sigun lugåt. Siña ha tuchu’ hao para i Area Agency on Aging gi lugåt-mu.
- ARCH National Respite Locator Service. I ARCH respite locator ha ayudu hao na un sodda’ prubidot kuidadon deskånsa sigun istådu, ya ha suheri na un ågang tåtte’ i State Respite Coalition pat Lifespan Respite program gi istådu-mu yanggen guaha. I ARCH ha sangåni na ti ma chechek i prubidót siha, pues ripåsa i eksperiensia yan i background-ñiha hågu mismo.
Taimanu siña hu sodda’ un gurupu para ayuda?
Gagao ayudu gi Helpline pat aligao online para gurupu siha gi fi’on-mu. I Alzheimer’s Association ha guiya gurupu siha para ayuda para kuidadot yan taotao ni ma’ina’ñao gi dementia, gi petsona yan online, gi papa’ i direksion taotao ni ma na’fanmåolik. Meggai na lugåt lokkue’ ma ofresi espesiat na gurupu, put ehemplu para kuidadot ni åmko’ pat para taotao ni ma’ina’ñao gi Alzheimer’s ni mas hobin pat gi tutuhon na tiempo. Guaha lokkue’ ALZConnected, un komunidad online gråtis annai i kuidadot siha ma a’a’ayuda nu i konsehu-ñiha.
I gurupu siha para ayuda siña un lugåt annai siña un kuentos sin minalago’, un sodda’ pråktika na consehu ginen taotao ni ma eksperiensia este, yan un siente na ti maisa hao. Yanggen i fine’nena na gurupu ti parehu para hågu, chagi otro.
Taimanu siña hu gagao ayudu ginen familiå yan mangga’chong?
Sångan klåramente håfa un nisisita. Meggai na taotao malago’ umayuda lao ti matungo’ håfa siña ma ofresi. I NIA ha suheri:
- Na’listan i che’cho’ siha ni siña ma chule’ otro taotao, ya na’ayek siha.
- Tåtte gi didide’ yanggen mappot para un gagao.
- Na’parehu i che’cho’ yan i taotao. I primo-mu ni gof ya-ña fuma’tinas nengkanno’ ha chule’ sena kada Huebes. I bisinu-mu ni gåtbo gi papet ha ayudu gi dokumentu.
- Na’hålom text pat email yanggen ti kumómodo para un gagao gi petsona.
- Praktika i ineppe-mu yanggen guaha ofresi: “Si Yu’os ma’åse’ nu i finaisen-mu. Este siña un cho’gue para yu’.”
- Na’listu para i “åhe’” ya chagi na cha’-mu nina’triste.
Otro na idea: gagao un taotao na u såga yan i taotao gi un pupuenge kada simåna, u konne’ gui’ para un kåtta na biahi, pat u bisita ya u huegu yan gui’. I guía-måmi put i huegu parehu fåcil para u ma a’ayuda nu i bisita siha.
Håfa yanggen guaha masusedi nu guåhu?
Fa’tinas un didide’ na plånu på’go. I NIA ha suheri na un disidi yan i familiå-mu pat i mangga’chong-mu ni manhihot håyi para u rimplåsa, ya na’såon un lepblo yan numeron emerhensia, åmot, consehu siha put kondutta ni ma funsiona, yan i aktibidåt siha ni gof ya-ña. I Alzheimer’s Association lokkue’ ha rekomenda na un na’fåcil ma sodda’ i kontakton mediku i taotao yan un lista åmot ni ma atualisa.
Ngai’an nai debi di hu sodda’ ayudu profisionåt pat emerhensia?
Kuentusi yan i mediku-mu yanggen sesso masusedi i señas di estrès, yanggen un siente triniste, pat yanggen mappot para hågu na un atendi. Sangåni i mediku-mu na kuidadot hao. I NIA ha nota na i konseheru yan i social worker siña ma ayudu hao yan i mappot na siniente yan i plåninu, ya siña i Medicare, Medicaid yan unos kuåntos pribådu na planon saluda ma kubre unos na gaston para saludan hinasso.
Yanggen un sente na guaha krisis pat guaha hinasso para un na’daño hågu mismo, agång pat text gi 988 para un sodda’ i 988 Suicide & Crisis Lifeline, gråtis yan mababa 24/7. Yanggen guaha håyi gi piligru på’go, agång i numeron emerhensia gi lugåt-mu.
Siña ha nå’i yu’ lokkue’ deskånsa i aktibidåt siha ni in cho’gue parehu?
Buente. Un trankilu na aktibidåt ni en gof gosa parehu siña un mas måolik na patte gi ha’åni para hågu yan para i taotao ni un kuidaduyi: ekungok kantan åntes, atan litratu siha, pat un huegu taiguihi Conversation Cards ni ti nisisita dinanche na ineppe. Yanggen ya-ña i taotao i kumpåñia, un gurupu na sesion yan Picture Bingo gi sentron manåmko’ pat prugråman inadahi gi ha’åni siña ha nå’i hao un ora na deskånsa. Atan aktibidåt siha para gurupu gi lugåt inadahi para mås na idea.
kuestion siha ni' ma'usa
Håfa i señas di finatai para kuidadot?
I señas ni sesso masusedi guaha i siniente agot, gof mappot pat nina’ansia, mampos chaddek bumubuya pat ti pasensia, mappot para u maigo’, siniente triste pat tåya esperånsa, inatrasao ginen mangga’chong, sesso puti’ i ilu pat otro na chetnot, yan ti ma chocho’gue i nengkanno’, ehersisio pat inadahin mediku para unu mismo. Yanggen sesso masusedi este na señas siha, ågang i mediku-mu.
Taimanu siña hu sodda’ kuidadon deskånsa gi fi’on-hu?
Tåtte gi Eldercare Locator (1-800-677-1116 pat eldercare.acl.gov) para un sodda’ i Area Agency on Aging gi lugåt-mu, i ARCH National Respite Locator Service, pat i Alzheimer’s Association Helpline gi 1-800-272-3900. I familiå-mu, mangga’chong-mu yan boluntårio siha siña lokkue’ ma nå’i hao deskånsa.
Ha åpåsi kao i Medicare i kuidadon deskånsa?
Para un taotao ni ha risibi inadahin hospice, i Medicare ha kubre i mas meggai gi gaston asta singko dias sigi na kuidadon deskånsa gi espitåt pat skilled nursing facility, sigun i National Institute on Aging. I mas meggai na pribådu na planon saluda ti ha kubre i kuidadon deskånsa; siña ha ayuda i Medicaid yan unos kuåntos planon long-term care insurance.
Magahet na gråtis yan mababa gi puenge i Alzheimer’s Association Helpline?
Hunggan. I Alzheimer’s Association ha sangåni na i Helpline-ña gi 1-800-272-3900 gråtis, konfidensiåt, yan guaha taotao para u ayudu todu i ora, 365 dias gi såkkan, yan siña ma nå’i ayudu gi meggai na lengguåhi. Dial 711 para setbision relay.
Egoísta kao yanggen hu chule’ deskånsa ginen i che’cho’-hu para inadahi?
Åhe’. I deskånsa ha ayudu hao para un sige ha’ kumukuida, ya i kuidadon deskånsa siña lokkue’ ha nå’i i taotao ni un kuidaduyi un nuebu na kumpåñia yan aktibidåt. Meggai na kuidadot mas tåtde ma sangåni na manmalago’ na mañuha’ ayudu mas åntes.
Fuente siha
Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.
- Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Caring for Yourself · National Institute on Aging
- What Is Respite Care? · National Institute on Aging
- Caregiver Stress · Alzheimer's Association
- Free 24/7 Alzheimer's & Dementia Helpline · Alzheimer's Association
- Respite Care · Alzheimer's Association
- Support Groups · Alzheimer's Association
- Eldercare Locator · Administration for Community Living
- Find a Respite Provider · ARCH National Respite Network and Resource Center
- 988 Lifeline · 988 Suicide & Crisis Lifeline