I åpmam na ineppe
Memoria siña ma gosa i tiempo pasao hamyo gi tinailaya, gi litråtu, gi kosas, gi musika yan gi kuentos. Machoka' kahon memoria, machomnä' lebbon istorian tiempo, pat machichiya litråtu side by side. Taya' kuestion: taya' "¿Hu rekuetda?" yan "¿Hayi esti?" yan hasso gi kumbidasion siha taiguin "Hagu sumangån hafa esti." I kalålaki na kombetsasion mås importante ki mapos i hinasso.
- Memoria kombetsasion yan taya' tes. Taya' malångu i hinasso; i gosa i importante.
- Chule' 'Rekuetda hao?' yan 'Hayi esti?' komentårio yan kumbidasion taiguin 'Hagu sumangån i kumekuenta gi kuådun.'
- Kahon memoria gi kosas gi tinailaya i taotao ya ha na'å i manos yan kombetsasion ginen ma'aguanta.
- Lebbon istorian tiempo ayuda i familia, i bisitånti yan i tiniente siha para ma kakonuese i taotao, taya' solo i diagnosis.
- Kuandu i memoria ma na'triste, ayuda pa'go yan despues dingu ya dandan machanggé.
Gi este na pahina (7 seksion siha)
Reminiscence ti’ä ma sahi i gosa i tiempo pasao hamyo. Para siha na taotao ni gaige yan demensia, i memoria gi hiniti’ng i tiempo sinangån mås klaru ki i ma’å gi ayer pat gi takhilo’. Litråtu, kosas familiåt, musika yan kuentos siña ma hafa’ot i memoria ya ma na’ma’pos hamyo gi kumberiyon. I unu ni na’historia: esti kombetsasion, taya’ tes.
Hafa i reminiscence, yan kao ma’diferente gi kuestion?
Reminiscence ti’ä ma sahi i memoria ginen litråtu, kosas, musika pat video, gi i ritmon i taotao. I NHS ha nana’ån ni ti’ä ma sahi i kinalamten pasao yan kuentos ginen litråtu, kosas, video pat musika, gi lebbon pat gi tablet. I kuestion ma’diferente: ma tulaika i taotao para u na’å tinaiguen ni maolek, ya esti siña na’a’agang i taotao gi lugåt gi gosa.
I National Institute on Aging ha lista i pregunta kon ha rekuetda hao pat hay i taotao yan kosas kumu guinaiya ni u ha’na’ guatu. I Family Caregiver Alliance ha sugiere para ta na’lalå i kuestion ni ma tuge’ gi memoria ki’ike, ya ta kuenta mås gi tiempo ni mås lalålo’ pasao.
| Gi lugåt | Ina’ma |
|---|---|
| “¿Hu rekuetda esta?” | “Esti parÉce un diha ni maolek. Hagu sumangån hafa.” |
| “¿Hayi esti?” | “Esta si Tiha Rose gi tasi. Hagu tunas i sombrero.” |
| “¿Taimanu na tiempo esti?” | “Esti parÉce i mamaila na gima’. Hafa i tinaiguen gi ayu na lugåt?” |
| “Taya’, esti ti si Bill, si Frank.” | “Parehu hao mås ayu ya guaha gi kantan.” |
| “Hu ana’ån ya hao esta.” | “Gustu yu’ i kuentos-mu.” |
Taiquen manhasso i litråtu taya’ kuestion?
Kumekuenta gi hafa ni hao ha vulas, ya dålo’ lugåt para i taotao u ha na’siña ti’ä kualkuiera kosas kuandu siña.
- Sumetmo side by side. Sumetmo gi tinaktak i álbum para mañaguaiyu ta vulas, taya’ ta tesi gi lamesa.
- Chule’ sumåga litråtu. Limang litråtu ni maolek mås bunitu ki i tutuma na libru. I litråtu ni dångkulo yan klaru mås sinafu.
- Hagu mismo ha na’å i taotao siha. “Esti ta’lo yan si Tata gi diha-mu na ma’casa” ya taya’ presion.
- Komenta gi detalye. Kosas ni mañaguaiyu, kareta, tinaiguen, tiempo, kåra siha. “Ayu na kareta. Parehu dankulo.”
- Kumumbida, taya’ fuetsa. “Hagu sumangån…” pat “Hafa mismo ha vulas?” I ti’ä mamamaila hinasso, ya maolek.
- Sigi i ginagao. Si ha kuenta otro na kosas, sigi.
- Para kuandu gaiy gosa. Estuba i álbum antes di mangga’ot i taotao.
Para litråtu ni ma’å ya ma’hasso, chäyi conversation cards. Para ma tatiyi litråtu-mu familiåt gi maolek na matching game, chäyi photo pairs; i litråtu ni ma’na’siña gi-hu ti’ä ha’ni gi browser-mu.
Hafa maneran ma’chocho i kahon memoria?
I kahon memoria ti’ä kontenedot ni kosas ginen tiempo ni taotao, para ma tutuma yan ma kuenta.
- Machocho kahon ni matiniti. Kumu kahon sapatos, kahon sombrero pat kofre ki’ike ni kahoh.
- Chule’ tema pat mikla. Trabaho, hobby, lugåt, dikada, pat kosas taiguin.
- Machocho kosas ni maseguru. Lima asta dies na kosas guaha bai ma tuge’ na para u kuminisensia.
- Machocho kopia para kosas ni mahalålom. Kopia litråtu yan dokumento ni taya’ u ma sueltåo, ya gardåo i orihinåt.
- Nå’i kosas guatu un-un. Nå’i unu, kuenta hafa, ya tatanggo hafa i kuentos.
Kosas ni para u fanå’ån:
- Trabaho: badge ni nombre, tiki ki’ike, parche ni uniforme, libro ni kuenta, pin ni nurse, libron kanusinero ginen diner.
- Hinasso: recipe card ni tinitiyi-ña, tela para plåto, bufanda pat kurbata ni gustu.
- Hobby: pesca ni kuentos sin gancho, baseball, bola yarn, paketi semia.
- Lugåt: postcard, mapa, suvenir turista, rekoto ni litiku gi lugåt siha.
- Familia: kopia litråtu, dibuhu patgon, imbitasion kasamentu.
Dåñu i kosas matalam, kosas ki’ike ni siña ma tragu, yan kualkuiera kosas ni siña ma nå’i memoria ni nakkutos, sino sabi na mampos.
Hafa maneran ma’chocho i lebbon istorian tiempo?
I lebbon istorian tiempo ti’ä simpleng álbum ginen litråtu yan kottos ki’ike para i tiempon taotao. Ti’ä kosas para ma tatiyi yan hamyo, ya ayuda i bisitånti yan tiniente siha u ma komprende i taotao ni tinatetnu.
- Chule’ fotma. Binder yan sheet protectors, lebbon litråtu ni ma’imprenta, pat slideshow gi tablet.
- Plånu sigun gi påtte siha. Patgon, eskuela, trabaho, familia, lugåt ni ma’å, fe’, hobby, komidan gustu yan musika.
- Mamuna un pat dos litråtu gi kada påhina yan kottos ki’ike ni dångkulo ni letra: “Mary, 22 anos, mangtutuna trabaho gi bangku.”
- Nå’i gustu yan rutina. “Ta’lo kafe yan lechi. Gustu yan himno gi Dominggo. Ti gustu TV ni hasso.” Esti ayuda para i hahasso ni manmakuidåo.
- Hagu ma’ayuda i taotao kuanto ha gana, sumangån litråtu, kuenta istorian, pat sigi ha’å i kosas ma’lalao.
- Sigi ma nå’i. Taya’ nisisidåt ma kumple’ para ma usa.
Otro na ideas para reminiscence
- Na’lalao musika ginen kinalamten yan kuenta hafa ha na’hasso. Chäyi music activities.
- Ma’å home movies pat palabra TV gi dikada ni gustu.
- Kumuchina plåto ni gi patgon ya dåña i suha ni ha guia i kuentos.
- Ma’å mapa i lugåt ni tinatetnu-ña ya kuenta i kaminu ni maasdiko.
- Fanhasso katalogo pat magasin ya kuenta prisio, fasion yan kareta.
- Rekord i istorian gi telifon, ki permiso-ña, para i familia.
- Ma’compon durante i tiempo ni ma’å video call. Hålong un litråtu durante video call; chäyi phone and video calls.
- Usa litråtu pat kosas kuandu bisita. Ma’å hafa ya u mamafasil i bisita; chäyi visiting.
Hafa kuandu i memoria ma’na’triste?
Sigun na memoria siña ma na’triste, pat ma’siente i sensiasion na pinasu pat mata’lo’. Kuandu i taotao ma’na’trabiesu, para, ma’komporta, ya dandan machanggé i tema pat i aktibidat. Taya’ ma’diskutan i ma’å. I Family Caregiver Alliance ha tulaika ta’ala’ na ma’konbensi i taotao ni ti’ä ma’å, ya ta responde gi sintimiento ni ma’ekspresa, ya mismo ha ma’lalålo’. Kuandu ha kuenta gi taotao ni ma’mamate kumu ha’ån gi tinatetnu, responde gi sintimiento: “Ma’ana’ån ya hao. Hagu sumangån hafa ha guaha.”
Hafa i ma’å gi investigasion?
I Cochrane review ginen reminiscence, ni ma’komprende 22 trials yan 1,972 na taotao, sumuelåo na i efektos taya’ kontinuåo, ki’ike, ya malalålo’ sigun i lugåt yan forma. Ti sinangån nå’an ni danña para taotao ni gaige yan demensia. Ma sugiere i reminiscence sa’ siña ha na’fanmaolek yan importante i tiempo juntos, taya’ kumu tratamiento. Para mås informasion gi kombetsasion ni fasil, chäyi communication tips.
kuestion siha ni' ma'usa
Hafa i reminiscence para taotao ni gaige yan demensia?
Reminiscence ti'ä ma sahi i memoria yan kinalamten tiempo pasao, a'ån ma na'siña ginen litråtu, kosas, musika pat video. Siña esta ma'hasso kumekuenta ya gi grupu. I minagahet i kombetsasion ni maolek yan mañaguaguaiyu, taya' ma tesi kuentos ni siña ma hasso i taotao.
Pot hafa taya' u na'fa'tinas 'Rekuetda hao?'
I kuestion ni ma tesi i memoria siña na'a'agang i taotao pat na'mangguaiyas kuandu i tinaiguen ti machocho. I National Institute on Aging ma lista i pregunta kon ha rekuetda hao pat hay i taotao yan i kosas kumu guinaiya ni u ha'na' guatu. Komenta gi hafa ma faisen, ya ha dålo' i taotao sumangån hafa tiene i gustu.
Hafa i u na'guaha gi kahon memoria?
Machocho kosas ni maseguru yan matiniti, ni ma konekta gi kinalamten i taotao: hinasso ni chinatli, hobby, bufanda ni gustu, postcard, recipe card, suvenir ni deporte pat kopia litråtu. Chule' kosas ni manmatatalam, kosas ki'ike ni siña ma tragu, yan orihinåt ni taya' u ma ripara.
Ya kuandu manma'lalågo i fakto?
Dålo' lokpe'. Si Nanå-mu ha sangan na i litråtu i tiha-na pat i prima-na, ya taya' problema. Ma kuetreppi i kuentos ni ha kuekuenta ya gosa yan hao. I maneran na kuentos ni maolek ma kumple' yan ma'pet ma'ta'lo'.
Fuente siha
Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS