Όταν κάποιος με άνοια αρνείται ή εκνευρίζεται με μια δραστηριότητα

Έχετε στήσει τα πάντα, προσφέρετε ένα παιχνίδι ή έναν περίπατο, και ακούτε «Όχι». Ή η δραστηριότητα ξεκινά καλά και τελειώνει με μια σπρωγμένη μακριά ταμπλέτα και μια αιχμηρή λέξη. Είναι αποθαρρυντικό, και είναι πολύ συνηθισμένο. Η άρνηση και η απογοήτευση συνήθως είναι μήνυμα, όχι πεισματάρικη διάθεση. Το να καταλάβετε τι λέει το μήνυμα συχνά σας δείχνει τι να δοκιμάσετε στη συνέχεια.

Γιατί ένας άνθρωπος με άνοια αρνείται δραστηριότητες;

Συνήθως υπάρχει λόγος, ακόμη κι αν ο άνθρωπος δεν μπορεί να τον διατυπώσει. Η Alzheimer’s Association σημειώνει ότι η αντίσταση μπορεί να σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει την εργασία ή φοβάται να δοκιμάσει. Συνηθισμένες αιτίες:

• Φαίνεται πολύ δύσκολη. Η δραστηριότητα απαιτεί πλέον δεξιότητες που η άνοια έχει δυσκολέψει, και η αποτυχία μπροστά σε κάποιον είναι αμήχανη.
• Φαίνεται παιδική. Οι ενήλικες προσέχουν τις καρτουνίστικες εικόνες, τις τραγουδιστές φωνές και τις δραστηριότητες που μοιάζουν φτιαγμένες για παιδιά.
• Κούραση. Πολλοί έχουν λιγότερη ενέργεια αργά τη μέρα. Δείτε ήρεμες δραστηριότητες για το αργό απόγευμα.
• Σωματική δυσφορία. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης (NIA) αναφέρει τον πόνο, την έλλειψη ύπνου, τα προβλήματα όρασης ή ακοής, τη δυσκοιλιότητα, την πείνα, τη δίψα και τις παρενέργειες νέων φαρμάκων ως πιθανές αιτίες δυσφορίας.
• Υπερβολικά πολλά πράγματα γύρω. Μια δυνατή τηλεόραση, πολλές συζητήσεις ή ένα γεμάτο δωμάτιο μπορεί να είναι συντριπτικά.
• Αίσθημα πίεσης. Το NIA αναφέρει ότι το να πιέζεται κανείς να κάνει κάτι που η νόσος Αλτσχάιμερ έχει δυσκολέψει πολύ, ή να θυμηθεί γεγονότα ή ανθρώπους, είναι αιτία ταραχής.
• Χαμηλή διάθεση. Η απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα μπορεί να είναι σημάδι κατάθλιψης, που αξίζει να συζητηθεί με γιατρό.
• Απλώς δεν θέλει. Οι ενήλικες έχουν το δικαίωμα να λένε όχι.

Τι πρέπει να δοκιμάσω όταν λέει όχι;

Δεχτείτε το όχι ήρεμα, και μετά αλλάξτε κάτι: την ώρα, τη δραστηριότητα, τη δυσκολία ή τον τρόπο που ζητάτε.

1. Αφήστε το για τώρα. «Εντάξει. Ίσως αργότερα.» Μετά περάστε σε κάτι άλλο, χωρίς αναστεναγμό.
2. Δοκιμάστε ξανά αργότερα. Η Alzheimer’s Association προτείνει να δοκιμάσετε ξανά αργότερα, ή σε διαφορετική ώρα της ημέρας.
3. Κάντε το μικρότερο. Ένα ταίριασμα αντί για ολόκληρο παιχνίδι. Ένα πετσέτα αντί για το καλάθι της μπουγάδας. Λιγότερες εικόνες, λιγότερες επιλογές, εικόνες που μένουν ορατές.
4. Προσφέρετε δύο επιλογές. «Θα θέλατε να δούμε τις εικόνες με τα πουλιά ή να ακούσουμε λίγη μουσική;» Μια επιλογή δίνει πίσω μια αίσθηση ελέγχου.
5. Ζητήστε βοήθεια αντί για επίδειξη. «Θα με βοηθούσατε να ταξινομήσουμε αυτά;» ή «Μπορείτε να μου πείτε ποιο χρώμα φαίνεται καλύτερο;» Το να είστε χρήσιμος είναι πολύ διαφορετικό από το να σας εξετάζουν.
6. Ξεκινήστε εσείς. Αρχίστε τη δραστηριότητα δίπλα του χωρίς να ρωτήσετε. Πολλοί ανθρώπους συμμετέχουν όταν κάτι ήδη συμβαίνει, και αν δεν συμμετάσχουν, πάντως περάσατε χρόνο μαζί.
7. Αλλάξτε σε κάτι σωματικό ή καθησυχαστικό. Έναν σύντομο περίπατο, μουσική, ένα σνακ, δίπλωμα ρούχων ή μια κοινή παύση ήρεμης αναπνοής. Το NIA προτείνει να στρέψετε την προσοχή σε μουσική, ένα βιβλίο ή έναν περίπατο.
8. Αφήστε τον να το κάνει με τον τρόπο του. Αν θέλει να παίξει διαφορετικά από ό,τι λένε οι κανόνες, ακολουθήστε το. Η Alzheimer’s Association συμβουλεύει να είστε ευέλικτοι.

Τι πρέπει να πω όταν εκνευρίζεται;

Επιβραδύνετε, χαμηλώστε τη φωνή σας και καθησυχάστε. Οι οδηγίες της Alzheimer’s Association για την ταραχή προτείνουν να υποχωρείτε και να ζητάτε άδεια, να χρησιμοποιείτε ήρεμες, θετικές δηλώσεις, και να προσφέρετε μια καθοδηγούμενη επιλογή ανάμεσα σε δύο δυνατότητες. Φράσεις στο ίδιο πνεύμα:

• «Λυπάμαι, αυτό είναι ενοχλητικό. Ας σταματήσουμε.»
• «Τα πας καλά. Είμαι εδώ.»
• «Έχετε χρόνο να με βοηθήσετε με κάτι άλλο;»
• «Να πιούμε ένα τσάι αντί για αυτό;»

Μετά τερματίστε τη δραστηριότητα χωρίς να το κάνετε μεγάλο θέμα. Ο οδηγός μας για τις συμβουλές επικοινωνίας έχει περισσότερα για το τι να λέτε.

Τι πρέπει να αποφύγω;

Ορισμένες φυσιολογικές αντιδράσεις συνήθως τα χειροτερεύουν.

• Διαφωνία ή επιμονή. «Έλα, μόνο ένα» ή «Το λατρεύεις αυτό» σπάνια βοηθούν.
• Κουίζ ή διορθώσεις. «Ξέρεις τι είναι αυτό» ή «Όχι, αυτό είναι λάθος» προσθέτουν πίεση.
• Να το παίρνετε προσωπικά. Το NIA υπενθυμίζει στους φροντιστές ότι η νόσος, και όχι ο άνθρωπος, προκαλεί αυτές τις αλλαγές.
• Συνωστισμός ή βιασύνη. Η Alzheimer’s Association συμβουλεύει να μην υψώνετε τη φωνή σας, να μην δείχνετε συναγερμό, να μην κυκλώνετε, συνωστίζετε, συγκρατείτε, επικρίνετε, αγνοείτε ή διαφωνείτε με τον άνθρωπο, και να αποφεύγετε ξαφνικές κινήσεις εκτός της θέασής του.
• Χρήση ενοχής. «Τα έστησα όλα αυτά για εσένα» κάνει και τους δύο να νιώθετε χειρότερα.
• Ετικέτες. Το «πεισματάρης» ή «δύσκολος» κρύβει τον πραγματικό λόγο και δυσκολεύει τη λύση.

Πώς μπορώ να βρω τι κρύβεται πίσω από επαναλαμβανόμενες αρνήσεις;

Κρατήστε μια απλή σημείωση για μία ή δύο εβδομάδες. Το NIA λέει ότι η καταγραφή των αλλαγών συμπεριφοράς μπορεί να βοηθήσει τους φροντιστές και τους παρόχους υγείας να αναγνωρίσουν ένα μοτίβο και να βρουν την αιτία.

Σημειώστε:

• την ώρα της ημέρας·
• τι προσφέρατε και πώς το ζητήσατε·
• τι συνέβαινε γύρω σας (θόρυβος, επισκέπτες, τηλεόραση)·
• πώς κοιμήθηκε, έφαγε και ήπιε, και πότε πήγε τελευταία φορά στην τουαλέτα·
• τυχόν νέα φάρμακα ή πρόσφατη αρρώστια.

Τα μοτίβα συχνά φαίνονται γρήγορα: αρνήσεις που συμβαίνουν μόνο μετά τις 4 μ.μ., μόνο με ένα συγκεκριμένο παιχνίδι, ή μόνο όταν είναι ανοιχτή η τηλεόραση. Ο οδηγός της Family Caregiver Alliance για τις συμπεριφορές της άνοιας το λέει απλά: δεν μπορούμε να αλλάξουμε τον άνθρωπο, αλλά μπορούμε να αλλάξουμε τη δική μας συμπεριφορά και το περιβάλλον.

Πότε πρέπει να μιλήσω με γιατρό για την άρνηση ή την απογοήτευση;

Μιλήστε με γιατρό όταν η συμπεριφορά αλλάζει ξαφνικά, γρήγορα ή μαζί με σημάδια ασθένειας. Το NIA λέει ότι οι ξαφνικές ή ταχέως μεταβαλλόμενες αλλαγές στη συμπεριφορά, ειδικά αν ο άνθρωπος είχε λοίμωξη ή πρόσφατες αλλαγές φαρμάκων, πρέπει να αναφέρονται στον γιατρό αμέσως.

Επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό του αν παρατηρήσετε:

• ξαφνική σύγχυση ή μεγάλη αλλαγή μέσα σε ώρες ή μέρες·
• σημάδια πόνου, όπως συσπάσεις του προσώπου, προστασία ενός μέρους του σώματος ή νέα δυσκολία στην κίνηση·
• πυρετό ή άλλα σημάδια λοίμωξης·
• νέα ή αλλαγμένα φάρμακα που ακολουθούνται από αλλαγή συμπεριφοράς·
• απώλεια ενδιαφέροντος για σχεδόν τα πάντα, δακρύρροια ή απόσυρση που διαρκεί πάνω από μερικές εβδομάδες·
• άρνηση τροφής ή ροφημάτων.

Η Alzheimer’s Association συνιστά ένα ενδελεχή ιατρικό έλεγχο για όποιον έχει συμπτώματα συμπεριφοράς, ειδικά όταν εμφανίζονται ξαφνικά. Η Family Caregiver Alliance συμβουλεύει επίσης να ελέγχετε πρώτα με τον γιατρό, επειδή τα προβλήματα συμπεριφοράς μπορεί να έχουν ιατρική αιτία. Μην ξεκινάτε, σταματάτε ή αλλάζετε κανένα φάρμακο χωρίς να μιλήσετε με γιατρό ή φαρμακοποιό.

Αν κάποιος κινδυνεύει ή υπάρχουν σημάδια ιατρικής έκτακτης ανάγκης, καλέστε το 911. Το NIA συμβουλεύει να πείτε στον χειριστή ότι το άτομο έχει άνοια.

Είναι εντάξει να μην κάνουμε τίποτα;

Ναι. Κάποιες μέρες η καλύτερη δραστηριότητα είναι η απουσία δραστηριότητας: να κάθεστε μαζί, να κρατάτε χέρια, να ακούτε έναν αγαπημένο δίσκο ή να βλέπετε πουλιά από το παράθυρο. Αυτό δεν είναι αποτυχία. Ο οδηγός μας για το παιχνίδι μαζί εξηγεί γιατί το να σταματήσετε νωρίς, ή να μην αρχίσετε καθόλου, μπορεί να είναι η σωστή επιλογή.