Деменция букӀиналда чанги мацӀалда гьоркьоблъи

Чанги мацӀалда гьоркьоб кьолел гӀадамазул рагӀаби ратизе яги бичӀчӀизе захӀматлъиял, деменциялъ гьелъул хӀалтӀи хисизе ругел хӀалтӀазда, батӀиялъул хисине бегьула. Цо-цо гӀадамаза цебесеб мехалъ лъазаб мацӀалда гьоркьоб гьабизе байбихьула, цогидазда гьедин гуро. Бищещун кӀвар бугеб тӀоцебесеб хӀалтӀи — гьабсагӀат жедее щиб мацӀалда гьоркьоб гьабизе рахатали тӀалаб гьабизе буго, цинги гӀадинас бихьулеб нухалда тӀадегӀаназе буго.

Alzheimer’s Society абула гӀадиназул мацӀалъул тӀаса рищарал батӀи-батӀи хисизе бегьулебали ва гьелъ асилабго хӀалтӀизабулеб мацӀ хӀалтӀизабизе рекӀкӀарабали. Alzheimer’s Association-алъ гьединго тухьаб мацӀалде руссин, гьоркьобалда батӀияб цо хиса-баси гӀадин рикӀкӀуна. Гьел хиса-басиял киналго гӀадамазда рукӀинчӀо ва гьелъ гӀадинас щиб даражалда бугебали бихьулеб гуро.

Дун щиб мацӀ хӀалтӀизабизе кколеб?

Гьоркьоб гьабизе жедее гьабсагӀат щиб мацӀалда гьоркьоб гьабизе бокьарабали тӀалаб гьабе. Гьелъул тӀаса рищарал тема, бакӀ яги къоялъул заман хисизе бегьула. Гьел мацӀ хисизе ругел батани, гьеб халккун гьечӀо яги, мун бичӀчӀулеб мацӀалда цохӀо гьоркьоб гьабизе тӀамун гьечӀо.

Мун жедее бихьизе бокьараб мацӀалда гьоркьоб кьезе бичӀчӀун батани, лъайкъаб рагӀаби хӀалтӀизабе ва жаваб кьезе заман кье. Дуда гӀицӀго чанго рагӀи лъалел батани, битӀарабго абе ва ишараби, вещи яги суратал гьединго хӀалтӀизабе. Alzheimer’s Society-алъул мацӀалъул рахбаралда рихьизабуна, мацӀалъул бугӀи къоялдаса къоялде хисизе бегьулебали ва рикӀкӀине, инчӀго яги унтизе гьелъухъ асар гьабизе бегьулебали.

Къокъаб гьоркьобалда щиб кверкколеб?

Кинабго гьоркьобалъул рахбар радалда чӀезабе ва гӀадинас лъачӀалеб квербакъи тӀаде жубе:

• Лъайкъаб рагӀаби ва цӀарал хӀалтӀизабе. ГӀадинасе яги гьелъул борхалъуда букӀарав чиясе тӀалаб гьабе, къокъаб вещабазе, хӀакъалдазул чагӀиказе ва къокъаб гӀемераб хӀалтӀабазе жедецазе щиб рагӀаби хӀалтӀизарулел.
• Бихьизабизегун бихьизабе. Истаканалде ишара гьабе, кӀиго тӀаса рищарабалдаса цо бихьизабе, яги лъайкъаб сурат яги вещь хӀалтӀизабе. БитӀараб рагӀи батизе къваригӀун хадуб ишаралъ кверккезе бегьула.
• ЧӀезабе. ГӀадинасе рахъизе ва жаваб кьезе заман кье. Кинабго рагӀи щвезегӀан тӀагӀел гьечӀо яги гьоркьоб цоцакъ чанги мацӀалда такрар гьабизе гьечӀо.
• Цоцакъ цо пикру гьабе. Халатаб баяналъе, щибго мацӀалда батани, къваригӀунлъизе бегьула. Къокъаб рагӀи хӀалтӀизабе, чӀезабе, цинги жедее тӀадегӀан бихьизе бокьарабали балагьун хал гьабе.
• Рахъине ва бербалагьи хал гьабе. Берцинал, рагӀухъ рачӀарал алатал, лъикӀаб канлъи ва рагъ рахатаб бакӀ мацӀ бичӀчӀизе бихьин гьабула.

ГӀадинасе цӀализе бокьараб батани, кӀвар бугеб хъвай-хъвагӀай гьелъул мацӀалда бугеб-бугечӀебали тӀалаб гьабе. Хъулухъиялъул къаралалда, разилъиялда яги даруялъул рахбар кьолеб мехалъ, автоматик таржамаца цохӀо ишан гьечӀо; кӀвар бугеб хабар хӀалтӀи гьабулев чиясдаса тасдикъ гьабе.

Дун гӀадинасе бихьизе бокьараб мацӀ лъаларо гьабураб мехалъ, щиб гьабизе кколеб?

Къокъаб гьоркьобалда тӀад жедегун кӀиго мацӀ лъазе бичӀчӀунеб бохӀарав гьудул яги хӀакъалъул гӀадан вачӀине бокьарабали тӀалаб гьабе. ГӀадинасе цогидав гӀадан таржамачӀун кӀезе бокьула гӀадин пикру гьабизе гьечӀо; жедезе ишараби, суратал яги жедегун лъай лъалеб батӀияб мацӀ бихьизе бокьине бегьула.

Врачазде рахъиналде яги битӀараб хабар къваригӀунеб батӀияб гьоркьоб букӀиналъулъ, цебесеб хӀалтӀи гьабулеб бакӀалде яги хъулухъиялъул хӀалтӀиде гьоркьоб гьабе. ГӀадинасе бихьизе бокьараб мацӀ бихьизабе ва таржамачӀищ квербакъи щиб ккун бугебали тӀалаб гьабе. U.S. Department of Health and Human Services бихьизабула, хӀакъалдазул чагӀи ва гьудулзабазе кӀвар бугеб хъулухъиялъул хабар битӀарабго таржама гьабизе кӀалъаларулебали; хӀалтӀи гьабулев чагӀида гьелъул вариантал ва бакӀалъул тӀалабал баянабизе бегьула. ГӀадинас кверчӀвагӀан гъорлъ вачӀине бокьараб-бокьечӀебали лъазабизе бегьула, амма хӀалтӀи гьабулев чагӀида къваригӀунеб мацӀалъул квербакъи гӀуцӀцӀи гьабизе ккола.

Рахъиналда, битӀарабго гӀадинасде гьоркьоб гьабе ва таржамачӀиясе гьоркьоб гьабизе заман кье. ГӀадинасе гьоркьоб бичӀчӀараб-бичӀчӀечӀебали ва жиндирго рагӀаздалъун жаваб кьезе рес бугеб-бугечӀебали хал гьабе. Мун гьелъухъе кверчӀвагӀулев батани, жедее бокьараб мехалъ цохӀо тӀадегӀан хабар тӀаде жубе.

ГьабсагӀат хъулухъиялъул квербакъи къваригӀулеб?

МацӀалъул захӀматлъиял заманалда хисизе бегьула, амма цоцакъ хисулеб хиса-баси батӀияб буго. NHS-алъ рекӀкӀула, гӀадан цоцакъ валъарав хӀинкъун батани, тӀоцебесеб хъулухъиялъул квербакъи къваригӀун. Гьоркьобалда цоцакъ хисулеб хиса-баси цохӀо деменциялъул цебетӀей гӀадин пикру гьабизе гьечӀо. ГӀадан цоцакъ валъарав хӀинкъун батани, цӀакъ унтарав хӀинкъун батани яги гъанже гьабизе къваригӀун батани, бакӀалъул тӀоцебесеб хъулухъиялъул квербакъи къваригӀун.

ХъахӀилго хисулел хиса-басиял рукӀиналъулъ, мун жеб бихьулеб жо хъвазе ва гӀадинасул врачасдаса хабаралде тӀалаб гьабе. Жедецазе щиб мацӀалда гьоркьоб гьабулеб букӀана, щиб кверккана ва гьел рикӀкӀун яги унтарав букӀана-щебали хъвазе бегьула. Гьеб гьоркьобалъе гӀуцӀцӀараб баян буго, диагноз гуро. Врачазде рахъиналъул рахбар гьоркьобазе гӀуцӀцӀи гьабизе кверккола.

БатӀиязул кверчӀвагӀазда щиб абизе кколеб?

ГӀадинасул разилъиялдалъун, жедее гъорлъ лъугьине бокьарал чагӀазе къокъаб хъвай-хъвагӀай чӀезабе. Гьениб гьоркьоб гьабизе ва цӀализе жедее бихьизе бокьараб мацӀ яги диалект, лъайкъаб рагӀаби яги цӀарал, ва гьоркьоб бичӀчӀизе щиб кверкколебали бихьизе бегьула. Рахъиналде яги хъулухъиялъул хабаралде жедее киназеги гъорлъ лъугьине бокьарабали тӀалаб гьабе. Квербакъиялъе хӀажаталъул гьечӀеб бетӀераб хабар хъвазабизе гьечӀо ва гьеб хъвай-хъвагӀай киназда бихьулебали гӀадинасе бихьизабе. МацӀалъул хъвай-хъвагӀай гьоркьоб тӀадегӀанго байбихьизе кверккола; амма захӀматаб хъулухъиялъул гьоркьобалда гьеб таржамачӀищ бакӀалъул хӀалтӀи гьабулеб гуро.

ГӀадинасул тӀаса рищаралде кин кверчӀчӀвай гьабизе кколеб?

МацӀ — гьеб гӀадан бухьенлъигун гӀадин бугеб жо буго, амма гьелъул киналго асарал бихьулел гуро. Гьелъул къокъаб гӀемераб хӀалтӀаби, ракӀалда тӀаса рищарал, цӀализе бокьарал жо ва жедее гъорлъ лъугьине бокьарал гӀадамазул хӀакъалъулъ тӀалаб гьабе. ГӀадинас разилъиял кьун батани, батӀиязул кверчӀвагӀазе кверкколел рагӀаби яги гьоркьобал хъвазе ва гьел кин хӀалтӀизабизе кколебали баянабизе бегьула. Хъвай-хъвагӀай бетӀерабго чӀезабе ва гӀадинас разилъиял кьараб жо цохӀо рищизабе.

ГӀадинасе цӀикӀкӀинабизе, цогидазухъен таржама гьабизе яги жедее щиб бицун бугебали бихьизабизе тӀамун гьечӀо. Цо-цо гьоркьобал цо мацӀалда бихьин гьабулел руго, цогидазул — батӀиябалда. Цо мацӀалда чӀезабизелдаса, гӀадинасул рахатлъи, бетӀераблъи ва тӀаса рищарал тӀокӀлъигун кӀвар буго.

Нижер гьоркьобалъул рахбар бихьинго гьоркьоб гьабизе, рахъизе ва суратал хӀалтӀизабизе хӀакъалъулъ хабар кьола. Диагноз кьун хадуб гӀуцӀцӀи гьабизе квербакъиялъе, деменциялъул диагноз кьун хадуб тӀоцебесеб хӀалтӀаби бихьун хал гьабе.