Demensiýada köp dilli aragatnaşygy goldamak

Birden köp dilde gürleýän adamlar, demensiýa söz tapmagy ýa-da düşünmegi üýtgedeninde, başgaça aragatnaşyk edip biler. Käbir adamlar ozal öwrenen dilinde gürläp başlaýar, käbirleri bolsa beýle etmeýär. Iň peýdaly ilkinji ädim — häzirki wagtda haýsy diliň has amatlydygyny soramak we adamyň ýoluna eýermekdir.

Alzheimer’s Society dil saýlamasynyň üýtgäp biljekdigini aýdýar we adamyň adatça gürleýän dilini ulanmagy maslahat berýär. Alzheimer’s Association hem ene diline gaýdyp gelmegi aragatnaşykdaky bolup biljek üýtgeşiklikleriň biri hökmünde görkezýär. Bu üýtgeşiklikler hemme kişide ýüze çykmaýar we adamyň ýagdaýyny görkezmeýär.

Haýsy dili ulanmaly?

Adamyň bu söhbetdeşlik üçin haýsy dili ulanmak isleýändigini soraň. Onuň saýlamasy mowzuga, ýagdaýa ýa-da günüň wagtyna görä üýtgäp biler. Eger ol dili çalşyrsa, muny synag hökmünde kabul etmäň ýa-da siziň düşüneýän diliňizde dowam etmegini talap etmäň.

Eger adamyň ileri tutýan dilini bilýän bolsaňyz, tanyş sözleri ulanyň we jogap bermek üçin wagt beriň. Diňe birnäçe söz bilýän bolsaňyz, dogruçyl boluň we yşaratlary, zatlary ýa-da suratlary hem ulanyň. Alzheimer’s Society dil boýunça görkezmesinde dil ukybynyň günden-güne üýtgäp biljekdigi we ýadawlyk, agyry ýa-da kesel sebäpli täsir edip biljekdigi bellenilýär.

Gündelik söhbetdeşlikde näme kömek edip biler?

Adaty aragatnaşyk maslahatlaryny ýatda saklaň we adamyň diline laýyk goşmaça goldaw goşuň:

• Tanyş sözleri we atlary ulanyň. Adamdan ýa-da onuň ynanýan adamyndan gündelik zatlar, maşgala agzalary we gün tertibi üçin haýsy sözleri ulanýandygyny soraň.
• Diýeniňizi görkeziň hem. Çäge görkeziň, iki saýlawy görkeziň ýa-da tanyş surat ýa-da zady ulanyň. Dogry sözi tapmak kyn bolanda yşarat kömek edip biler.
• Garaşyň. Adama diňlemek we jogap bermek üçin wagt beriň. Her sözlemi onuň ýerine gutarmaň ýa-da soragy birbada birnäçe dilde gaýtalamaň.
• Bir gezekde bir pikiri aýdyň. Uzyn düşündiriş islendik dilde kyn bolup biler. Gysga sözlem ulanyň, säginiň we soňra has köp isleýändigini görüň.
• Eşidişi we görüşi göz öňünde tutuň. Äýnek, eşidiş enjamy, ýagty yşyk we asuda ýer dili yzarlamagy aňsatlaşdyryp biler.

Eger adam okamagy halaýan bolsa, möhüm ýazmaça maglumatlaryň onuň dilinde bardygyny ýa-da ýokdugyny soraň. Lukmançylyk karary, razylyk ýa-da derman görkezmesi üçin awtomatiki terjimä bil baglamaň; möhüm maglumatlary bejergi üpjünçisi bilen tassyklaň.

Adamyň ileri tutýan dilini bilmesem näme etmeli?

Adaty söhbetdeşlikde ynanýan iki dilli dostunyň ýa-da garyndaşynyň goşulmagyny isleýändigini soraň. Adamyň başgasynyň terjime etmegini isleýär diýip çaklamaň; ol yşaratlary, suratlary ýa-da ikisiniň hem bilýän başga bir dili halaýar biler.

Takyk maglumat talap edilýän lukmançylyk duşuşygy ýa-da başga bir mesele üçin öňünden lukmana ýa-da ideg gullugyna jaň ediň. Olara adamyň ileri tutýan dilini aýdyň we haýsy terjime goldawynyň bardygyny soraň. U.S. Department of Health and Human Services maşgala agzalarynyň we dostlaryň möhüm lukmançylyk maglumatlaryny takyk terjime edip bilmejekdigini düşündirýär; hyzmat size bar bolan mümkinçilikleri we ýerli talaplary düşündirip biler. Adam ýanynda goldaw berýän biriniň bolmagyny saýlap biler, zerur dil kömegini bolsa üpjünçi gurnaýar.

Duşuşyk wagtynda göni adamyň özüne ýüzleniň we terjimeçä gürlemek üçin wagt beriň. Adamyň soraga düşünýändigine we öz sözleri bilen jogap bermek mümkinçiliginiň bardygyna göz ýetiriň. Eger siz goldaw berýän bolsaňyz, goşmaça maglumatlary diňe ol islese goşuň.

Haçan lukmançylyk maslahatyny almaly?

Dil bilen baglanyşykly kynçylyklar wagtyň geçmegi bilen üýtgäp biler, ýöne birden ýüze çykýan üýtgeşiklik başga. NHS kimdir biri birden bulaşanda derrew lukmançylyk kömegini almaly diýýär. Aragatnaşygyň birden ýitmegini diňe demensiýanyň bir bölegi diýip hasaplamaň. Eger adam birden bulaşsa, ýagdaýy erbetleşse ýa-da oýarmak kyn bolsa, ýerli gyssagly lukmançylyk hyzmatlaryna ýüz tutuň.

Ýuwaş-ýuwaşdan üýtgeşiklikler üçin görýän zatlaryňyzy bellige alyň we adamyň lukmanyndan maslahat soraň. Haýsy dilde gürleýändigini, näme kömek edendigini we ýadaw ýa-da syrkawdygyny ýazyň. Bu diag noz däl-de, söhbetdeşlik üçin taýýarlykdyr. Soraglara taýýarlanmak üçin lukmançylyk duşuşygy boýunça gollanmamyza seredip bilersiňiz.

Beýleki kömekçilere näme aýdyp bilerin?

Adamyň razylygy bilen, ol gatnaşmagyny isleýän adamlar üçin gysga bellik düzüň. Bu bellikde gürlemek we okamak üçin haýsy dili ýa-da şiwäni halaýandygy, tanyş sözler ýa-da atlar we söhbetdeşligi yzarlamaga näme kömek edýändigi bolup biler. Duşuşyklara ýa-da ideg baradaky habarlara kimleriň gatnaşmagyny isleýändigini soraň. Goldaw üçin zerur bolmadyk şahsy maglumatlary ýazmaň we belligi kimleriň görüp biljekdigini adama aýdyň. Dil baradaky bellik söhbetdeşlige has rahat başlamaga kömek eder; ýöne çylşyrymly saglyk meselesinde terjimeçiniň ýerini tutmaýar.

Adamyň saýlamalaryny nädip goldap bilerin?

Dil adamyň baglanyşygynyň bir bölegi, ýöne onuň ähli şahsyýeti däl. Onuň gün tertibi, gyzyklanmalary, okamak islegleri we gatnaşmagyny isleýän adamlary barada soraň. Eger adam razy bolsa, beýleki kömekçiler üçin peýdaly sözleri ýa-da jümleleri ýazyp goýuň we olary nädip ulanmalydygyny düşündiriň. Bellikleri gizlin saklaň we diňe adamyň razy bolan maglumatlaryny paýlaşyň.

Adamdan gaýtalama etmegini, başgalar üçin terjime etmegini ýa-da düşünýändigini subut etmegini talap etmäň. Käbir söhbetdeşlikler bir dilde, beýlekiler başga dilde has aňsat bolup biler. Adamyň rahatlygy, hususylygy we saýlamasy bir dilde gürlemeginden has möhümdir.

Aragatnaşyk maslahatlarymyzda ýönekeý gürlemek, diňlemek we suratlary ulanmak barada maglumat bar. Diagnozdan soň meýilleşdirmek boýunça kömek üçin demensiýa diagnozyndan soňky ilkinji ädimlere serediň.