Impendulo lemfishane
Buta kutsi nguluphi lulwimi umuntfu lafuna kulisebentisa. Labanye bantfu labakhuluma tilwimi letinyenti futsi labaphila nesifo sekukhohlwa bangase basebentise lulwimi labalufundza kadzeni, kodvwa loku akufani kubo bonkhe. Sebentisa emagama netimphawu letetayelekile, futsi ubute tinsita tetemphilo kutsi lukhona yini lusito lwekuhumusha etikhatsini tekuhlolwa.
- Buta kutsi nguluphi lulwimi loluvakala lukhululekile kulengcoco; ungacabangi.
- Labanye bantfu bangase basebentise lulwimi labalufundza kadzeni, kodvwa loku akwentiwa nguwonkhe umuntfu futsi akukhombi sigaba semuntfu.
- Sebentisa emagama lajetayelekile, unike sikhatsi lesinyenti futsi wesekele inkhulumo ngetitfombe noma timphawu.
- Ngetikhatsi tekuhlolwa kwetemphilo, shayela umhlinzeki kusenesikhatsi ubute kutsi lukhona yini lusito lwekuhumusha.
- Ingucuko lengalindzelekanga ekuchumaneni lehambisana nekudideka idzinga kunakwa ngudokotela.
Kulelikhasi (tingcenye 6)
Bantfu labakhuluma tilwimi letingetulu kwalunye bangachumana ngendlela leyehlukile njengobe sifo sekukhohlwa sigucula indlela labatfola ngayo emagama noma labakuvisisa ngayo. Labanye bantfu bacala kusebentisa lulwimi labalufundza kadzeni; labanye abakwenti loko. Sinyatselo sekucala lesilusito kakhulu kubuta kutsi nguluphi lulwimi loluvakala lukhululekile nyalo, bese ulandzela indlela umuntfu lahamba ngayo.
I-Alzheimer’s Society itsi tintfo umuntfu latitsandzako elulwimini tingahluka futsi iphakamisa kusebentisa lulwimi umuntfu lavame kuchumana ngalo. I-Alzheimer’s Association iphindze ibhale kubuyela elulwimini lwekutalwa njengalolunye lushintjo lolungenteka ekuchumaneni. Letingucuko atentiwa nguwonkhe umuntfu futsi atikhombi sigaba semuntfu.
Nguluphi lulwimi lokufanele ngilusebentise?
Buta umuntfu kutsi nguluphi lulwimi lafuna kulusebentisa kulengcoco. Loko lakutsandzako kungagucuka kuye ngesihloko, indzawo noma sikhatsi selilanga. Nangabe ashintja lulwimi, ungakutsatsi njengeluhlolo noma uphocelele kutsi achubeke ngelulwimi loluvako.
Nangabe ulukhuluma lulwimi lalutsandzako, sebentisa emagama lajetayelekile futsi umnike sikhatsi sekuphendvula. Nangabe wati emagama lambalwa kuphela, khuluma liciniso futsi usebentise timphawu, tintfo noma titfombe. Seluleko selulwimi se-Alzheimer’s Society siyasho kutsi likhono lelulwimi lingahluka lilanga nelilanga futsi lingatsintfwa kukhatsala, buhlungu noma kugula.
Yini lengasita engcocweni yemalanga onkhe?
Gcina emasu ekuchumana lavamile engcondvweni, bese wengeza kusekela lokuhambisana nelulwimi lwemuntfu:
- Sebentisa emagama nemabito lajetayelekile. Buta umuntfu noma lomunye umuntfu lametsembako kutsi ngumaphi emagama labawasebentisela tintfo tasemalanga onkhe, emalunga emndeni netintfo letentiwa njalo.
- Khombisa kanye nekusho. Khomba inkomishi, uphakamise tintfo letimbili letingakhetfwa, noma usebentise sitfombe noma intfo yetayelekile. Luphawu lungasita nangabe kulukhuni kutfola ligama lelilungile.
- Lindza. Nika umuntfu sikhatsi sekulalela nekuphendvula. Ungacedzi yonkhe imisho noma uphindze umbuto ngetilwimi letinyenti ngesikhatsi sinye.
- Gcina umcondvo munye ngesikhatsi. Inchazelo lendze ingaba lukhuni kunobe nguluphi lulwimi. Sebentisa umusho lomfisha, ume kancane, bese ubona kutsi uyafuna yini kuva lokunyenti.
- Hlola kuva nekubona. Tibuko, tinsita tekuva, kukhanya lokuhle nendzawo lethulile kungenta lulwimi lube melula kululandzela.
Nangabe umuntfu atsandza kufundza, buta kutsi imininingwane lebalulekile lebhaliwe iyatfolakala yini ngelulwimi lwakhe. Ungayetsembele ekuhumusheni lokwentiwa ngumshini mayelana nesincumo setemphilo, imvume noma ticondziso temitsi; cinisekisa imininingwane lebalulekile nemhlinzeki wekunakekela.
Kutsiwani nangabe ngingalukhulumi lulwimi umuntfu lalutsandzako?
Buta kutsi angatsandza yini kutsi umngani noma sihlobo lasetsembako lesikhuluma tilwimi letimbili sihlanganyele engcocweni yemalanga onkhe. Ungacabangi kutsi umuntfu ufuna lomunye ahumushe; angatsandza timphawu, titfombe noma lolunye lulwimi lenilwatiko nobabili.
Nangabe kuluhambo lwekuya kudokotela noma lenye ingcoco ledzinga imininingwane lenembile, shayela umtfolamphilo noma tinsita tekunakekela kusenesikhatsi. Batjele lulwimi umuntfu lalutsandzako futsi ubute kutsi lukhona yini lusito lwekuhumusha. I-U.S. Department of Health and Human Services iyachaza kutsi emalunga emndeni nebangani kungenteka bangakhoni kuhumusha imininingwane lebalulekile yetemphilo ngendlela lenembile; umhlinzeki angachaza tindlela letikhona netidzingo tendzawo. Umuntfu angakhetsa kutsi umuntfu losekelako uyahamba yini naye, kantsi umhlinzeki ahlele nobe nguluphi lusito lwekuhumusha loludzingekako.
Ngesikhatsi sekuvakasha, khuluma ngco nemuntfu futsi unike sikhatsi sekutsi umhumushi akhulume. Ciniseka kutsi umuntfu uyawuvisisa umbuto futsi unelitfuba lekuphendvula ngemavi akhe. Nangabe umsekela, engeta imininingwane kuphela nangabe ayifuna.
Kufanele ngifune nini seluleko setemphilo?
Bumatima belulwimi bungagucuka ngekuhamba kwesikhatsi, kodvwa ingucuko lengalindzelekanga yehlukile. I-NHS yeluleka kutsi kufunwe lusito lwetemphilo ngekushesha nangabe umuntfu adideka masinyane. Ungacabangi kutsi kulahlekelwa kuchumana ngekushesha kumane nje kuyincenye yesifo sekukhohlwa. Nangabe umuntfu adideka ngekushesha, agula kakhulu noma kuba matima kumvusa, shayela tinsita tetemphilo letiphutfumako tendzawo.
Ngetingucuko letenteka kancane kancane, bhala loko lokubonako bese ucela seluleko kudokotela wemuntfu. Bhala kutsi bekasebentisa luphi lulwimi, yini lemsitile kuchumana nekutsi bekakhatsele yini noma agula. Loku kuchazwa kwengcoco, akusiko kuhlolwa kwesifo. Umkhombandlela wetfu wekuvakashela dokotela ungasita ulungiselele imibuto.
Yini lengingayitjela labanye labasito?
Ngemvume yemuntfu, gcina inothi lelifisha lebantfu lafuna kutsi babambe lichaza. Lingabhala lulwimi noma indlela yekukhuluma layitsandzako nakakhuluma noma afundza, emagama nemabito lajetayelekile, kanye naloko lokumsita alandzele ingcoco. Buta kutsi ukhona yini umuntfu lotsite lafuna afakwe etikhatsini tekuhlolwa noma etibuyeketweni tekunakekelwa. Gwema kubhala imininingwane yangasese lengadzingeki ekusekeleni, futsi utjele umuntfu kutsi ngubani longayibona lenothi. Inothi yelulwimi isita bantfu bacale ingcoco bakhululekile; ayitsatsi indzawo yemhumushi engcocweni yetemphilo lematima.
Ngingatikwesekela njani tikhetselo temuntfu?
Lulwimi luyincenye yendlela umuntfu lahlanganisa ngayo nalabanye, kodvwa akusiko konkhe lokwakha umuntfu. Buta ngemikhuba yakhe, tintfo latitsandzako, lokutsandza kukufundza kanye nebantfu lafuna babambe lichaza. Nangabe umuntfu avuma, bhala phansi emagama noma imisho lelusito yalabanye labamsekela futsi uchaze kutsi isetjentiswa njani. Gcina emanothi ayimfihlo futsi wabelane kuphela ngaloko umuntfu lavume kutsi kwabelwane ngako.
Ungamphoceleli umuntfu kutsi atilolonge, ahumushele labanye noma akhombise kutsi uvisisa kangakanani. Letinye tingcoco tingaba melula ngelulwimi lunye kantsi letinye ngalo lolunye. Indvudvuto yemuntfu, bumfihlo bakhe netikhetselo takhe kubaluleke kakhulu kunekunamatela elulwimini lunye.
Emasu ekuchumana etfu akhuluma ngekukhuluma ngendlela lelula, kulalela nekusebentisa titfombe. Kuze utfole lusito lwekuhlela ngemuva kwekuhlolwa kwesifo, buka tinyatselo tekucala ngemuva kwekuhlolwa kwesifo sekukhohlwa.
Imibuto lejwayelekile
Sifo sekukhohlwa sitawenta yini umuntfu abuyele elulwimini lwakhe lwekucala?
Labanye bantfu labaphila nesifo sekukhohlwa bangacala kusebentisa lulwimi labalufundza kadzeni, kantsi labanye abakwenti loko. Tintfo umuntfu latitsandzako elulwimini tingahluka kuye ngemuntfu, sihloko nelilanga. Buta kutsi nguluphi lulwimi loluvakala lukhululekile kunekutsi ulusebentise kulinganisela sigaba semuntfu.
Kufanele ngikhulume yini lulwimi lwekucala lwemuntfu?
Buta kutsi nguluphi lulwimi lafuna kulusebentisa nyalo. Nangabe nilwati nobabili, sebentisa emagama lajetayelekile futsi umnike sikhatsi sekuphendvula. Nangabe ungalwati, buta kutsi angatsandza yini kutsi kube nemuntfu lametsembako lokhuluma tilwimi letimbili angene engcocweni yemalanga onkhe.
Kutsiwani nangabe ngingakuvisisi loko lokushiwo ngumuntfu?
Hlaliseka ubute kutsi angakhombisa yini, akhombe noma asebentise lelinye ligama nangabe afuna. Sitfombe, intfo yetayelekile noma luphawu kungasita. Ungamhloli ngemibuto noma wente shengatsi uyakuvisisa imininingwane lebalulekile yetemphilo.
Ngingalilungiselela njani luhambo lwekuya kudokotela?
Shayela umtfolamphilo ngaphambi kwekuvakasha, ubatjele kutsi nguluphi lulwimi umuntfu lalutsandzako futsi ubute kutsi kukhona kuphi kusita kwekuhumusha lokukhona. Buta umuntfu kutsi ngubani lafuna ahambe naye; umuntfu losekelako angaba khona ngaphandle kwekukhulumela yena.
Ingucuko lengalindzelekanga elulwimini iyincenye yesifo sekukhohlwa yini?
Ingucuko elulwimini kuphela ayichazi imbangela yayo. Nangabe umuntfu adideka ngekushesha noma kuchumana kwakhe kugucuka masinyane, funa lusito lwetemphilo ngekushesha kunekutsi ucabange kutsi kusho kuchubeka kwesifo sekukhohlwa.
Imithombo
Sihlanganisa emabhizinisi nemifundvo lelikhasi lusekelwe kuyo. Ngayinye yahlolwa ngesikhatsi likhasi lelivuselelwa.
- How to communicate with a person with dementia · Alzheimer's Society
- Dementia and language · Alzheimer's Society
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- May an LEP person use a family member or friend as his or her interpreter? · U.S. Department of Health and Human Services
- Sudden confusion (delirium) · NHS