Hỗ trợ giao tiếp đa ngôn ngữ khi chăm sóc sa sút trí tuệ

Những người nói nhiều hơn một ngôn ngữ có thể giao tiếp khác đi khi sa sút trí tuệ làm thay đổi khả năng tìm từ hoặc hiểu ngôn ngữ của họ. Một số người bắt đầu sử dụng ngôn ngữ họ học từ sớm hơn; những người khác thì không. Bước đầu tiên hữu ích nhất là hỏi hiện tại ngôn ngữ nào khiến người đó thấy thoải mái, sau đó làm theo cách của họ.

Alzheimer’s Society cho biết sở thích về ngôn ngữ có thể khác nhau và gợi ý sử dụng ngôn ngữ mà người đó thường giao tiếp. Alzheimer’s Association cũng liệt kê việc quay lại dùng ngôn ngữ mẹ đẻ là một thay đổi có thể xảy ra trong giao tiếp. Những thay đổi này không xảy ra với tất cả mọi người và không cho biết giai đoạn của người đó.

Tôi nên sử dụng ngôn ngữ nào?

Hãy hỏi người bạn đang chăm sóc muốn sử dụng ngôn ngữ nào cho cuộc trò chuyện này. Sở thích của họ có thể thay đổi tùy theo chủ đề, hoàn cảnh hoặc thời điểm trong ngày. Nếu họ chuyển ngôn ngữ, đừng coi đó là một bài kiểm tra hay ép họ tiếp tục bằng ngôn ngữ mà bạn hiểu.

Nếu bạn nói được ngôn ngữ họ muốn dùng, hãy sử dụng những từ quen thuộc và cho họ thời gian để trả lời. Nếu bạn chỉ biết một vài từ, hãy thành thật và kết hợp với cử chỉ, đồ vật hoặc hình ảnh. Hướng dẫn về ngôn ngữ của Alzheimer’s Society cho biết khả năng ngôn ngữ có thể thay đổi theo từng ngày và có thể bị ảnh hưởng bởi mệt mỏi, đau đớn hoặc bệnh tật.

Điều gì có thể giúp ích trong cuộc trò chuyện hằng ngày?

Hãy ghi nhớ những gợi ý giao tiếp thông thường và bổ sung hỗ trợ phù hợp với ngôn ngữ của người đó:

• Dùng từ ngữ và tên gọi quen thuộc. Hãy hỏi người đó hoặc người mà họ tin tưởng xem họ dùng từ nào cho các đồ vật hằng ngày, thành viên gia đình và thói quen.
• Vừa nói vừa minh họa. Chỉ vào chiếc cốc, đưa ra hai lựa chọn, hoặc dùng một bức ảnh hay đồ vật quen thuộc. Cử chỉ có thể giúp ích khi khó tìm được từ phù hợp.
• Chờ đợi. Cho người đó thời gian để lắng nghe và phản hồi. Đừng nói hộ hết mọi câu hoặc lặp lại câu hỏi bằng nhiều ngôn ngữ cùng lúc.
• Giữ mỗi lần một ý. Một lời giải thích dài có thể khó theo dõi trong bất kỳ ngôn ngữ nào. Hãy dùng một câu ngắn, dừng lại, rồi xem họ có muốn nghe thêm hay không.
• Chú ý đến thính lực và thị lực. Kính mắt, máy trợ thính, ánh sáng đủ và không gian yên tĩnh có thể giúp việc theo dõi ngôn ngữ dễ dàng hơn.

Nếu người đó thích đọc, hãy hỏi xem thông tin quan trọng bằng văn bản có sẵn bằng ngôn ngữ của họ hay không. Đừng dựa vào bản dịch tự động cho quyết định y tế, việc đồng ý điều trị hoặc hướng dẫn dùng thuốc; hãy xác nhận thông tin quan trọng với nơi cung cấp dịch vụ chăm sóc.

Nếu tôi không nói được ngôn ngữ mà người đó muốn dùng thì sao?

Hãy hỏi xem họ có muốn một người bạn hoặc người thân song ngữ đáng tin cậy tham gia cuộc trò chuyện thường ngày hay không. Đừng mặc định rằng người đó muốn người khác phiên dịch; họ có thể thích dùng cử chỉ, hình ảnh hoặc một ngôn ngữ khác mà cả hai cùng biết.

Đối với buổi hẹn khám bệnh hoặc cuộc trao đổi khác cần thông tin chính xác, hãy gọi trước cho phòng khám hoặc dịch vụ chăm sóc. Cho họ biết ngôn ngữ mà người đó muốn sử dụng và hỏi xem có hỗ trợ phiên dịch nào. Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ giải thích rằng gia đình và bạn bè có thể không phiên dịch chính xác các thông tin y tế quan trọng; cơ sở cung cấp dịch vụ có thể giải thích các lựa chọn và yêu cầu tại địa phương. Người đó có thể chọn có muốn người hỗ trợ đi cùng hay không, trong khi nơi cung cấp dịch vụ sắp xếp hỗ trợ ngôn ngữ nếu cần.

Trong buổi hẹn, hãy nói chuyện trực tiếp với người đó và dành thời gian để phiên dịch viên nói. Hãy kiểm tra xem người đó có hiểu câu hỏi và có cơ hội trả lời bằng lời của chính họ hay không. Nếu bạn đang hỗ trợ họ, chỉ bổ sung ngữ cảnh khi họ muốn.

Khi nào tôi nên tìm lời khuyên y tế?

Khó khăn về ngôn ngữ có thể thay đổi theo thời gian, nhưng một thay đổi đột ngột là điều khác. NHS khuyên nên tìm sự trợ giúp y tế ngay lập tức khi ai đó đột ngột trở nên lú lẫn. Đừng cho rằng việc mất khả năng giao tiếp đột ngột chỉ đơn giản là một phần của sa sút trí tuệ. Nếu người đó đột ngột trở nên lú lẫn, cảm thấy rất không khỏe hoặc khó đánh thức, hãy liên hệ với các dịch vụ y tế khẩn cấp tại địa phương.

Đối với những thay đổi diễn ra từ từ, hãy ghi lại những điều bạn nhận thấy và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc nhân viên y tế của người đó. Hãy ghi lại họ đang sử dụng ngôn ngữ nào, điều gì giúp họ giao tiếp và liệu họ có đang mệt mỏi hay không khỏe hay không. Đây là thông tin mô tả để trao đổi, không phải là chẩn đoán. Hướng dẫn đi khám bệnh của chúng tôi có thể giúp bạn chuẩn bị câu hỏi.

Tôi có thể cho những người hỗ trợ khác biết điều gì?

Khi có sự đồng ý của người đó, hãy giữ một ghi chú ngắn cho những người mà họ muốn tham gia hỗ trợ. Ghi chú có thể bao gồm ngôn ngữ hoặc phương ngữ họ muốn dùng khi nói và đọc, những từ hoặc tên gọi quen thuộc, và điều gì giúp họ theo dõi cuộc trò chuyện. Hãy hỏi xem họ muốn ai tham gia vào các buổi hẹn hoặc cập nhật về việc chăm sóc. Tránh ghi lại những thông tin riêng tư không cần thiết cho việc hỗ trợ, và cho người đó biết ai có thể xem ghi chú. Một ghi chú về ngôn ngữ giúp mọi người bắt đầu cuộc trò chuyện thoải mái hơn; ghi chú này không thay thế phiên dịch viên trong những cuộc trao đổi y tế phức tạp.

Làm thế nào tôi có thể hỗ trợ lựa chọn của người đó?

Ngôn ngữ là một phần trong cách một người kết nối, nhưng không phải là toàn bộ con người họ. Hãy hỏi về thói quen, sở thích, thói quen đọc và những người họ muốn tham gia. Nếu người đó đồng ý, hãy ghi lại những từ hoặc cụm từ hữu ích cho những người hỗ trợ khác và giải thích cách sử dụng chúng. Hãy giữ các ghi chú riêng tư và chỉ chia sẻ những gì người đó đã đồng ý chia sẻ.

Đừng ép người đó luyện tập, phiên dịch cho người khác hoặc chứng minh rằng họ hiểu gì. Một số cuộc trò chuyện có thể dễ dàng hơn bằng ngôn ngữ này và những cuộc khác lại dễ hơn bằng ngôn ngữ khác. Sự thoải mái, quyền riêng tư và lựa chọn của người đó quan trọng hơn việc chỉ giữ một ngôn ngữ.

Mẹo giao tiếp của chúng tôi hướng dẫn cách nói đơn giản, lắng nghe và sử dụng hình ảnh. Để được hỗ trợ lập kế hoạch sau khi chẩn đoán, hãy xem những bước đầu sau khi được chẩn đoán sa sút trí tuệ.