Tokanga

Tokoni ki he Fetuʻutaki ʻi he Lea Lahi ʻi he Dementia

Kuo fakalelei Lau ʻi he miniti 7Ko e tohi ʻa e kulupu ʻo Golden Moments · Ko e founga ʻo hotau tohi

Ko e tali nounou

ʻEkeʻi pe ko e fē ʻa e lea ʻoku loto ʻa e tokotaha ke ngāueʻaki. ʻE lava ke ngāueʻaki ʻe he niʻihi ʻoku moʻui mo e dementia ha lea naʻa nau ako ʻi muʻa, ka ʻoku kehekehe pē ia. Ngāueʻaki ʻa e ngaahi lea mo e fakaʻilonga ʻoku angamaheniʻaki, pea ʻeke ki he ngaahi sēvesi moʻui pe ko e hā ʻa e tokoni fakatonulea ʻoku ala maʻu ki he ngaahi ʻapoinimeniti.

  • ʻEkeʻi pe ko e fē ʻa e lea ʻoku ongo fiemālie taha ki he fetalanoaʻaki ko ení; ʻoua ʻe fakamahamahalo pē.
  • ʻE lava ke ngāueʻaki ʻe he niʻihi ha lea naʻa nau ako ʻi muʻa, ka ʻoku ʻikai hoko eni ki he tokotaha kotoa pē pea ʻoku ʻikai hā ai ʻa e tuʻunga ʻo e tokotaha.
  • Ngāueʻaki ʻa e ngaahi lea ʻoku angamaheniʻaki, foaki ha taimi lahi ange, pea tokoniʻi ʻa e lea ʻaki ha ngaahi fakatātā pe fakaʻilonga.
  • Ki he ngaahi ʻapoinimeniti moʻui, fetuʻutaki ki he tokotaha ʻoku ne tokangaʻi koe kimuʻa pea ʻeke pe ko e hā ʻa e tokoni fakatonulea ʻoku ala maʻu.
  • Kapau ʻe hoko fakafokifā ha liliu ʻi he fetuʻutaki fakataha mo e puputuʻu, ʻoku fiemaʻu ha tokanga fakafaitoʻo.
ʻI he peesi ni (6 ngaahi vahe)
  1. Ko e fē ʻa e lea ʻoku totonu ke u ngāueʻakí?
  2. Ko e hā ʻe lava ke tokoni ʻi ha fetalanoaʻaki fakaʻahó?
  3. Fēfē kapau ʻoku ʻikai ke u lea ʻi he lea ʻoku loto ki ai ʻa e tokotahá?
  4. ʻI he taimi fē ʻoku totonu ai ke u kumi ki ha faleʻi fakafaitoʻó?
  5. Ko e hā ʻe lava ke u tala ki he niʻihi tokoní?
  6. ʻE lava fēfē ke u poupouʻi ʻa e ngaahi fili ʻa e tokotahá?

Ko e kakai ʻoku nau lea ʻi ha lea lahi hake ʻi he taha ʻe lava ke kehekehe ʻenau fetuʻutakí ʻi he taimi ʻoku liliu ai ʻe he dementia ʻenau maʻu ha ngaahi lea pe mahinoʻi ha meʻa. ʻE lava ke kamata ngāueʻaki ʻe he niʻihi ha lea naʻa nau ako ʻi muʻa; ʻoku ʻikai pehē ʻa e niʻihi kehe. Ko e sitepu tokoni lahi tahá ko hono ʻekeʻi pe ko e fē ʻa e lea ʻoku ongo fiemālie kiate kinautolu he taimí ni, pea muimui leva ki he founga ʻoku nau loto ki ai.

ʻOku pehē ʻe he Alzheimer’s Society ʻe lava ke kehekehe ʻa e lea ʻoku fili ʻe ha tokotaha pea fokotuʻu mai ke ngāueʻaki ʻa e lea ʻoku faʻa ngāueʻaki ʻe he tokotahá. ʻOku toe fakahokohoko mai ʻe he Alzheimer’s Association ʻa e toe foki ki ha lea tupuʻanga ko ha liliu ʻe taha ʻe ala hoko ʻi he fetuʻutakí. ʻOku ʻikai hoko ʻa e ngaahi liliu ko ení ki he tokotaha kotoa pē pea ʻoku ʻikai tala mai ai ʻa e tuʻunga ʻo ha tokotaha.

Ko e fē ʻa e lea ʻoku totonu ke u ngāueʻakí?

ʻEkeʻi ʻa e tokotaha pe ko e fē ʻa e lea ʻokú ne loto ke ngāueʻaki ki he fetalanoaʻaki ko ení. ʻE lava ke liliu ʻene filí ʻo makatuʻunga ʻi he kaveingá, feituʻú, pe taimi ʻo e ʻahó. Kapau te ne liliu ki ha lea ʻe taha, ʻoua ʻe fakafeangai ki ai hangē ha sivi pe fakakikihiʻi ke ne hoko atu ʻi he lea ʻokú ke mahinoʻí.

Kapau ʻokú mo lea ʻi he lea ʻokú ne loto ki aí, ngāueʻaki ʻa e ngaahi lea ʻoku angamaheniʻaki pea foaki kiate ia ha taimi ke tali. Kapau ʻokú ke ʻiloʻi pē ha ngaahi lea siʻi, lea faitotonu pea ngāueʻaki foki ʻa e ngaahi fakaʻilonga, ngaahi meʻa, pe ngaahi fakatātā. ʻOku fakamatala ʻa e fakahinohino ʻa e Alzheimer’s Society fekauʻaki mo e leá ʻe lava ke kehekehe ʻa e malava ʻi he leá mei he ʻaho ki he ʻaho pea ʻe lava ke uesia ia ʻe he ongosia, mamahi, pe puke.

Ko e hā ʻe lava ke tokoni ʻi ha fetalanoaʻaki fakaʻahó?

Tauhi ʻi he fakakaukaú ʻa e ngaahi fokotuʻu anga-maheni ki he fetuʻutakí, pea tānaki atu ha tokoni ʻoku feʻungamālie mo e lea ʻa e tokotahá:

  • Ngāueʻaki ʻa e ngaahi lea mo e hingoa ʻoku angamaheniʻaki. ʻEke ki he tokotahá pe ki ha taha ʻokú ne falala ki ai pe ko e hā ʻa e ngaahi lea ʻokú ne ngāueʻaki ki he ngaahi meʻa fakaʻaho, kāinga, mo e ngaahi tōʻonga anga-maheni.
  • Fakahaaʻi pea lea foki. Tusi ki ha ipu, ʻohake ha fili ʻe ua, pe ngāueʻaki ha fakatātā pe meʻa ʻoku angamaheniʻaki. ʻE lava ke tokoni ha fakaʻilonga ʻi he taimi ʻoku faingataʻa ai ke maʻu ʻa e lea totonú.
  • Tatali. Foaki ki he tokotahá ha taimi ke fanongo mo tali. ʻOua ʻe fakaʻosi ʻene ngaahi sētesí kotoa pe toutou ʻeke ʻa e fehuʻí ʻi he lea lahi ʻi he taimi tatau.
  • Tauhi pē ha fakakaukau ʻe taha ʻi he taimi. ʻE lava ke faingataʻa ha fakamatala lōloa ʻi ha lea pē. Ngāueʻaki ha sētesi nounou, mālōlō, pea vakai leva pe ʻokú ne loto ki ha toe fakamatala.
  • Vakaiʻi ʻa e fanongó mo e sió. ʻE lava ke faingofua ange hono muimuiʻi ʻo e leá ʻaki ha matasioʻata, meʻa tokoni fanongo, maama feʻunga, mo ha feituʻu ʻoku lōngonoa.

Kapau ʻoku saiʻia ange ʻa e tokotahá ke lau, ʻeke pe ʻoku ala maʻu ha fakamatala tohi mahuʻinga ʻi heʻene leá. ʻOua ʻe falala ki ha liliu lea ʻiate ia pē ki ha fili fakafaitoʻo, fakangofua, pe fakahinohino ki ha faitoʻo; fakapapauʻi ʻa e fakamatala mahuʻingá mo e tokotaha ʻoku ne tokangaʻi koe.

Fēfē kapau ʻoku ʻikai ke u lea ʻi he lea ʻoku loto ki ai ʻa e tokotahá?

ʻEke pe ʻokú ne loto ke kau mai ha kaumeʻa pe kāinga falalaʻanga ʻoku lea ʻi he lea ʻe ua ki ha fetalanoaʻaki anga-maheni. ʻOua ʻe fakamahamahalo pē ʻoku loto ʻa e tokotahá ke fakatonulea ʻe ha taha kehe; mahalo ʻokú ne saiʻia ange ʻi he ngaahi fakaʻilonga, ngaahi fakatātā, pe ko ha lea ʻe taha ʻokú na fakatou ʻiloʻi.

Ki ha ʻapoinimeniti fakafaitoʻo pe ko ha fetalanoaʻaki ʻe taha ʻoku fiemaʻu ai ha fakamatala tonu, tā telefoni ki he kilīnikí pe sēvesi tokangá kimuʻa. Tala ange ʻa e lea ʻoku loto ki ai ʻa e tokotahá pea ʻeke pe ko e hā ʻa e tokoni fakatonulea ʻoku ala maʻu. ʻOku fakamatala ʻe he U.S. Department of Health and Human Services ʻe ʻikai malava nai ʻe he kāinga pe kaungāmeʻa ke fakatonulea totonu ʻa e fakamatala mahuʻinga fakafaitoʻó; ʻe lava ke fakamatalaʻi ʻe he sēvesí ʻenau ngaahi fili mo e ngaahi fiemaʻu fakalotofonuá. ʻE lava ke fili ʻa e tokotahá pe te ne loto ke ʻi ai ha taha ke ʻalu mo ia, lolotonga ia ʻoku fokotuʻutuʻu ʻe he tokotaha tokangaʻí ha tokoni lea ʻoku fiemaʻu.

Lolotonga ʻa e ʻaʻahí, lea hangatonu ki he tokotahá pea foaki ha taimi ke lea ai ʻa e tokotaha fakatonuleá. Vakaiʻi pe ʻoku mahino ki he tokotahá ʻa e fehuʻí pea ʻoku ʻi ai haʻane faingamālie ke tali ʻaki ʻene lea pē ʻaʻana. Kapau ʻokú ke tokoni kiate ia, tānaki atu ha fakamatala pē ʻi he taimi ʻokú ne loto ai ki ai.

ʻI he taimi fē ʻoku totonu ai ke u kumi ki ha faleʻi fakafaitoʻó?

ʻE lava ke liliu ʻa e faingataʻa ʻi he leá ʻi he faai mai ʻa e taimí, ka ko ha liliu fakafokifā ʻoku kehe ia. ʻOku faleʻi ʻe he NHS ke maʻu vave ha tokoni fakafaitoʻo ʻi he taimi ʻoku hoko fakafokifā ai ha taha ʻo puputuʻu. ʻOua ʻe fakamahamahalo pē ko ha mole fakafokifā ʻo e fetuʻutakí ko ha konga pē ia ʻo e dementia. Kapau ʻe hoko fakafokifā ʻa e tokotaha ʻo puputuʻu, puke lahi ʻaupito, pe faingataʻa ke ofo, fetuʻutaki ki he ngaahi sēvesi fakafaitoʻo fakavave fakalotofonuá.

Ki he ngaahi liliu ʻoku hoko māmālié, fakatokangaʻi ʻa e meʻa ʻokú ke sio ki aí pea ʻeke ki he tokotaha faitoʻo ʻa e tokotahá ki ha faleʻi. Hiki pe ko e fē ʻa e lea naʻá ne ngāueʻakí, ko e hā naʻe tokoni kiate ia ke fetuʻutakí, pea pe naʻá ne ongosia pe puke. Ko ha fakamatala eni ki ha fetalanoaʻaki, ʻoku ʻikai ko ha ʻiloʻi mahaki. ʻE lava ke tokoni ʻemau fakahinohino ki he ʻaʻahi ki he toketaá ke ke teuteu ha ngaahi fehuʻi.

Ko e hā ʻe lava ke u tala ki he niʻihi tokoní?

ʻI he loto ki ai ʻa e tokotahá, tauhi ha kiʻi nouti nounou ki he kakai ʻokú ne loto ke nau kau mai. ʻE lava ke hiki ai ʻa e lea pe lea fakafeituʻu ʻokú ne saiʻia taha ai ki he leá mo e laú, ngaahi lea pe hingoa ʻoku angamaheniʻaki, mo e meʻa ʻoku tokoni kiate ia ke muimui ʻi ha fetalanoaʻaki. ʻEke pe ʻokú ne loto ke kau mai ha taha pau ki he ngaahi ʻapoinimeniti pe fakamatala fekauʻaki mo ʻene tokangá. Fakaʻehiʻehi mei hono hiki ha ngaahi meʻa fakafoʻituitui ʻoku ʻikai fiemaʻu ki he tokoní, pea tala ki he tokotahá pe ko hai ʻe lava ke ne sio ki he noutí. ʻOku tokoni ha nouti fekauʻaki mo e leá ke kamata fiemālie ange ha fetalanoaʻaki; ʻoku ʻikai fetongi ia ha tokotaha fakatonulea ki ha fetalanoaʻaki fakafaitoʻo faingataʻa.

ʻE lava fēfē ke u poupouʻi ʻa e ngaahi fili ʻa e tokotahá?

Ko e leá ko ha konga ia ʻo e founga ʻoku fehokotaki ai ha tokotaha, ka ʻoku ʻikai ko e kotoa ia ʻo hono ʻulungāngá. ʻEke fekauʻaki mo ʻene ngaahi tōʻonga fakaʻaho, ngaahi meʻa ʻokú ne manako ai, ngaahi meʻa ʻokú ne saiʻia ke lau, mo e kakai ʻokú ne loto ke nau kau mai. Kapau ʻoku loto ki ai ʻa e tokotahá, hiki hifo ha ngaahi lea pe kupuʻi lea ʻe tokoni ki he niʻihi tokoní pea fakamatalaʻi ʻa e founga ke ngāueʻaki ai kinautolú. Tauhi ke fakafoʻituitui ʻa e ngaahi noutí pea vahevahe pē ʻa e meʻa kuo ne loto ki ai ke vahevahe.

ʻOua ʻe vilitaki ke akoako ʻa e tokotahá, fakatonulea maʻa e niʻihi, pe fakamoʻoniʻi ʻa e meʻa ʻokú ne mahinoʻí. ʻE lava ke faingofua ange ha ngaahi fetalanoaʻaki ʻe niʻihi ʻi ha lea ʻe taha pea ko e niʻihi ʻi ha lea kehe. ʻOku mahuʻinga ange ʻa e fiemālie, fakafoʻituitui, mo e fili ʻa e tokotahá ʻi hono tauhi maʻu ha lea pē ʻe taha.

ʻOku kāpui ʻe heʻemau ngaahi fokotuʻu ki he fetuʻutakí ʻa e lea faingofua, fanongo lelei, mo hono ngāueʻaki ʻo e ngaahi fakatātā. Ki ha tokoni ʻi he palani hili ha ʻiloʻi ʻo e dementia, vakai ki he ngaahi sitepu ʻuluaki hili ha ʻiloʻi ʻo e dementia.

Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā

ʻE toe ngāueʻaki nai ʻe ha tokotaha ʻene ʻuluaki lea koeʻuhí ko e dementia?

ʻE lava ke kamata ngāueʻaki ʻe he niʻihi ʻoku moʻui mo e dementia ha lea naʻa nau ako ʻi muʻa, ka ʻoku ʻikai pehē ʻa e niʻihi kehe. ʻE lava ke kehekehe ʻa e lea ʻoku fili ʻe ha tokotaha ʻo makatuʻunga ʻi he tokotaha, ko e kaveinga, mo e ʻaho. ʻEkeʻi pe ko e fē ʻa e lea ʻoku ongo fiemālie, ʻo ʻikai ngāueʻaki ia ke fakamahuʻingaʻi ʻa e tuʻunga ʻo e tokotaha.

ʻOku totonu ke u lea ʻaki ʻa e ʻuluaki lea ʻo e tokotaha?

ʻEkeʻi pe ko e fē ʻa e lea ʻokú ne loto ke ngāueʻaki he taimí ni. Kapau ʻokú mo lea tatau, ngāueʻaki ʻa e ngaahi lea ʻoku angamaheniʻaki pea foaki kiate ia ha taimi ke tali. Kapau ʻoku ʻikai, ʻeke pe ʻokú ne loto ke kau mai ha taha falalaʻanga ʻoku lea ʻi he lea ʻe ua ki ha fetalanoaʻaki fakaʻaho.

Fēfē kapau ʻoku ʻikai ke u mahinoʻi ʻa e meʻa ʻoku leaʻaki ʻe he tokotaha?

Nofo nonga pea kole kiate ia ke ne fakahaaʻi, tusi, pe ngāueʻaki ha lea ʻe taha kapau ʻokú ne loto ki ai. ʻE lava ke tokoni ha fakatātā, ha meʻa ʻoku angamaheniʻaki, pe ha fakaʻilonga. ʻOua ʻe ʻahiʻahiʻi ia pe fakangalingali ʻokú ke mahinoʻi ha fakamatala mahuʻinga fekauʻaki mo e moʻui.

ʻE lava fēfē ke u teuteu ki ha ʻapoinimeniti fakafaitoʻo?

Fetuʻutaki ki he kilīniki kimuʻa ʻi he ʻaʻahí, tala ange pe ko e fē ʻa e lea ʻoku loto ki ai ʻa e tokotaha, pea ʻeke pe ko e hā ʻa e ngaahi fili fakatonulea ʻoku ala maʻu. ʻEke ki he tokotaha pe ko hai ʻokú ne loto ke ʻalu mo ia; ʻe lava ke ʻi ai ha tokotaha tokoni ʻo ʻikai ko ia ia ʻokú ne lea maʻana.

Ko ha liliu fakafokifā ʻi he lea ko ha konga ia ʻo e dementia?

ʻOku ʻikai fakamatalaʻi ʻe ha liliu ʻi he lea pē ʻa hono tupuʻangá. Kapau ʻe hoko fakafokifā ʻa e tokotaha ʻo puputuʻu pe liliu fakafokifā ʻene fetuʻutaki, kumi vave ki ha tokoni fakafaitoʻo ʻo ʻikai fakamahamahalo pē ko e fakalakalaka ia ʻo e dementia.

Ngaahi mataʻitohi

ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.

  1. How to communicate with a person with dementia · Alzheimer's Society
  2. Dementia and language · Alzheimer's Society
  3. Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
  4. May an LEP person use a family member or friend as his or her interpreter? · U.S. Department of Health and Human Services
  5. Sudden confusion (delirium) · NHS

Ko e loto ki ha keimi fiemālie?

Ngaahi foto lalahi, ʻikai ha taimi, ʻikai ha sikoa mo ʻikai ha me'a ke tuʻu ai. Keimi fakataha ʻi ho polotaʻi.

ʻAve ʻa e ngaahi keimi ni ʻiate koe

Ko e polokalama ʻatā ʻa Golden Moments ki he iPhone, iPad mo e Android: ngaahi ʻata foto lalahi, ngaahi keimi mo ho ngaahi foto fāmili, mo e ngaahi pēkiʻi foto ʻe ngāue ʻo ʻikai ha Wi‑Fi. ʻIkai ha ʻakaunti, ʻikai ha ngaahi tā fakalaka, taimi pe sikoa.