Деменциаҩцәа рыбызшәақәа рыла ацхыраара

Абызшәа рацәак здыру ауаа деменциа иаанагоит ажәақәа рыҧшаара ма рыхцәажәара ԥсабарала аҽыԥсахра алшоит. Ауаа руакс раԥхьатәи еизҳаз абызшәа рахь инеиҩуоит; ҧхақәа уи рымаӡам. Раԥхьатәи иреиҳау ақәҵара — уажәы иаҭахуа абызшәа иаҵаатәуп, нас ауаҩ исыԥҳәыр шәцәыҟьа.

Alzheimer’s Society иаҳҳәоит, абызшәа алхра еиуеиԥшымны иҟазар алшоит, убри аҟны ауаҩы иадгыло абызшәа хархәааразы иԥхьаӡоит. Alzheimer’s Associationгьы абызшәа ииасуа ала иарбанзаалак реиҳараахь ииасуа ԥсабарак иаанагозар алшоит ҳәа ишиҵоит. Ари аусқәа зегьы рзында иақәым, уаҳәгьы ауаҩы ихарҭәааны иҟам.

Иарбан абызшәа рхархәара сҭаху?

Ари аицәажәара азы иаҭахуа абызшәа иаҵаатәуп. Иалхра аҧстәы, аҭыҧ, мамзаргьы амш иаазыр ауеит. Ауагьы абызшәа ииԥсахзар, уи атест ахасабла ишәымазам, мамзаргьы ишәымдыру абызшәа ахь ииастәураз шәымчпам.

Ауагьы хаҿыцуа абызшәа шәзырдыруазар, еиқәшәыршәала ажәақәа рхархәара шәыҭатәуп, аҭак ҟаҵаразы аамҭа шәырҭатәуп. Ажәа зысха мацара шәзырдыруазар, иааигәа шәҟала, ажәақәа, амаҭәарқәа ма асахьақәагьы рхархәара шәыҭатәуп. Alzheimer’s Society абызшәа иазку анапхгараҿы ииҳәо еиԥш, абызшәа рхыиадырхәара амш иаазыр ауеит, иара убас акәашара, ахарақәа, мамзаргьы аахымша алагалара иаԥырнықәо алшоит.

Есмытх аицәажәараазы иҟашәҵо иаҳа алшома?

Аицәажәара иазку зегьы здыру адыррарақәа аҿы иаага, уи иаанаго абызшәа иашахарц ацхыраара ҟашәҵа:

• Еиқәшәыршәала ажәақәеи ахьӡқәеи рхархәара. Есмытх амаҭәарқәа, аилазаара, ма есы есыуеиту здыру рхәаԥшрақәа азы ауаҩы мамзаргьы игәаԥха иҟоу аҿы иацәа.
• Иаҳәалоу иаҧхьаӡара. Ачашыка, џьара, ҩ-харакыра ақәҵара, мамзаргьы идкыла иҟоу асаҳәарҭа ма амаҭәар арбара. Ииашоу ажәа аҧшаара мариазар, асахьа ацхыраара ҟанаҵоит.
• Аԥдаҩра. Ауагьы аҳараҳәа аҳәара ма аҭак ҟаҵаразы аамҭа шәырҭатәуп. Ажәацәа зегьы шәымҟаҵара, мамзаргьы азҵаара рацәак абызшәақәа рыла зны-зынла аиҭаҩыра маҷӡам.
• Зны-зынла иахәҭоу хәтык рахь. Ужәытә-ужәытәтәи аҳҳәаарақәа абызшәақәа зегьы рҟны мариазар ауеит. Аҳәаа кьаҿк, анаҩс аҭакх, нас иара инагӡара иаҭахузеи иаҧш.
• Алаҧшра, аҳара зырбо. Алаԥшыршәыга, аҳара зырбо ак, еиҧшым нұр, аҭынчра — абызшәа аилкаара марианы иаанагоит.

Ауагьы аҧхьара иаҭахызар, аҵакы адунеи ахархәара змоу адыррақәа убызшәала ишьақәыргылазар иаҵаатәуп. Аҳақьымтә ҭагылазаашьа, мамзаргьы аҳақьымтә мҩақәҵарақәа рзы автоматикла аҭарҷәмә шәымахәашә; зегьы аҵакы ақәцара иауит ахәмарра аҿы еиқәыршәатәуп.

Ауагьы хаҿыцуа абызшәа сара сымдыруазар?

Есмытх аицәажәара азы игәаԥха иааго дәыҩак, мамзаргьы рцәак иеиҭахузе иаҵаатәуп. Ауагьы егьырҭ реиҳарак адунеи иаҭахуп ҳәа шәыдунашәымаӡам; иара асахьақәа, асахьақәа ма иара убас иеиψειцуа даҽа бызшәак рыхәар рылшоит.

Аҳақьымтә дарышҭра ма даҽа иаҭахуп зхыцуа аицәажәара азы, аклиника ма ацхыраара анеирҭа иаамҭалатәи шәаҭах. Ауагьы хаҿыцуа абызшәа дырцәажәатәуп, аҭарҷәмәҵас ацхыраара шьақәыргылазар иаҵаатәуп. U.S. Department of Health and Human Services ишиҳәоит, аилазаара ма агәыԥ иааиуа ауаа зегь зегьы аҳақьымтә медицинатә дыррақәа риашара рылшом; анеирҭа хадаралас рхы иадырхәо алшарақәа еиқәыршәар ауеит. Ауагьы дааццакуа дәыҩак дааиуа ма ада иаиуазар ихы иархәар илшоит, аха аҭарҷәмәҵас ац’hара аҳақьымтәџьар еиқәшааргылоит.

Даршҭраан, иаҿы ииашаны шәацәажәала, аҭарҷәмәҵа иҷара иажәоит. Ауагьы азҵаара ибзианы идырыз ма иаҭаху ақәҵара ҿыц ицаҳәаша шәаҧш. Шәара ицхыраара ҟашәҵозар, иара иаҭахызар мацара иацышәҵа.

Ианбаан ахахәтә дарышҭра ҭахума?

Абызшәа ала ирацәаны аҽыԥсахра аамҭа иаҿынгылоит, аха ианнакылатәуп Аԥсахрақәа даҽа хықәкқәа рымоуп. NHS ишиҵоит, иара ууԥылоит иаҿагылара зцу ианнакылатәуп аниԥылозар, аҩнытәцäischen медицинатә ацхыраара шәалыршәы. Аицәажәара иаҷыдоу ианнакылатәупгьы деменциа иаанагара хырхарҭәаақәа ҳәа шәымаԥшы. Ауагьы иаҿагылара, зны-зынла ихьчазар, мамзаргьы дацәырҵуазар, урҭ рҟан иҟоу аԥс аҳақьымтә медицинатә неиҟәашьақәа шәыҽхамҩажә.

Ацара ацара иаҿынгыло аԥсахрақәа рзы, шәақәымшәо еицәажәо, наӡала дарышҭаразы изхыцуа абжьгара шәԥшаа. Иарбан абызшәа зхы иадырхәо, избан ацхыраара имеиуа, иҟамаркыз, мамзаргьы ауаҩы иҿыцыз — урҭ зегьы аицәажәара азы иаарҧштәуп, аха аҭ диагноз амаӡам. Аҳақьымтә дарышҭра иазку анапхгара азҵаарақәа рыдаҵараҿы ишәцхраар алшоит.

Егьырҭ ацхрааҩцәа рыцәыraichte?

Ауагьы измоу ақәшаҳаҭра ала, урҭ иаҭахыз зегьы рзы иҵегь ҟаҵа. Уаҟоу реиԥш иацәажәаразы, аҧхьаразы ихәҭоу абызшәа ма адиалект, еиқәшәыршәала ажәақәеи ахьӡқәеи, аицәажәара аилкаара имо аусқәа. Аҳақьымтә дарышҭра ма аамҭалахьтәи ацхыраара аҟаҵара ианалагоит, дарбан доуҩы иааиуазар иаҭахузеи иаҵаатәуп. Ацхыраара азы иаҭахуп зымҽха акгьы шәхы иашәмырҧхьаӡ; ари афайл дарбанызбаха избо, ауаҩыгьы иара иаанаго иҿы иаадыруазар иауҳәо. Абызшәа иазку адырра аицәажәара аиҿартәыра шаҳаҭразы иацхраар ауеит, аха иуацәанахоцо аҳақьымтә аицәажәара азы аҭарҷәмәҵа ацаланы аҟам.

Ауागы ихы иаирхәо алшарақәа сара еиқәнархатәыс иҟасҵар?

Абызшәа — ауаҩы иара излацҳара алшара аҭыҧ ауп, аха иара ауп ҳәа зегьы амаӡам. Иеҳәашаз, ихәҭакыз, аҧхьара ма аицәажәара иаҭахыз, мамзаргьы ианеиҧшу асааиуаљацәа иазку иаҵа. Ауагьы измозар, егьырҭ ацхрааҩцәа рзы ииашоу ажәақәа ма аҳәамҭақәа рыҩра, нас рхы иҭархәара унарԥш. Идыррақәа шәхы иашәырхәаҧш, иара иаанаго иҿы иаадыруазар мацара.

Ауагьы абызшәа аныҵо, егьырҭ рзы аҭарҷәмә аҟаҵара, мамзаргьы ицхыраара маҷ змоу аамҭа адкылара зныҳәарға шәымчпам. Аицәажәара акык абызшәақәа руак аҟны мариазар ауеит. Ауагьы агәра ганыҳәара, ҳасабырбатә бзазара, иара убасгьы ихы иаирхәо алшарақәа — зегьы ихадоу роуп, абызшәа ҩык азхархәара аасҭа.

Аицәажәара иазку абжьгарақәа марианы ацәажәара, азыӡырҩра, асахьақәа рхархәара иазку ацхыраара ҟанаҵоит. Адиагноз анеилкаам ашьҭахь аҭагылазаашьа аиҿкаара иазку адеменциа адиагноз anеиҟара ашьҭахь раԥхьатәи шьаҭақәа шәахәаԥш.