Деменци йолчу хенахь масех маттахь къамел дарна гӀо дар

Масех мотт буьйцучу адамаша къамел кхечу кепара дан тарло, нагахь деменци бахьнехь дешнаш каро йа кхетам бан халаделча. Цхьаболчу нахана хьалха Ӏамийна мотт лело волало тарло; кхечарна иштта хуьлу дац. Уггаре пайден гӀулч уггаре хьалха дан дезаш дерг ду — стагана хатта хӀинца муьлха мотт бу цунна атта, тӀаккха цуьнан лаамца дӀагӀо.

Alzheimer’s Society боху, меттан лаамаш хийцадала тарло, цундела стаг дукха хьолахь лелочу маттахь къамел де ала мегар ду. Alzheimer’s Association а билгалйоккху, ненан матте юхаверзар къамелехь хила тарлучу хийцамех цхьаъ хила тарло. И хийцамаш массо а стагана хуьлу дац, цара цуьнан хьоле а гойту дац.

Муьлха мотт лело беза ас?

Стагана хатта, хӀокху къамелана муьлха маттахь къамел дан лаьа цунна. Цуьнан лаам темаца, меттигца йа дийнахь муьлха хан ю хьаьжжина хийцадала тарло. Нагахь цо мотт хийцабахь, иза зиер санна тӀе ма эца, хьуна кхеташ долчу маттахь къамел дита а ма тӀедилла цунна.

Цо лууш долу мотт хьуна хууш белахь, девзаш долу дешнаш леладе, жоп дала цунна хан а йита. Масех дош бен ца хууш делахь, ма къайладаха иза, куьйган хьесапаш, хӀуманаш йа суьрташ а леладе. Alzheimer’s Society-н меттан хьехамаша билгалдоккху, меттан таронаш дийнахь делкъе хийцадала тарло, кӀаддаро, лазамо йа цамгаро а Ӏаткъам бан тарло.

Дийнахь-дийнахь долчу къамелехь хӀун гӀо дан тарло?

Къамел даран коьрта хьехамаш дагахь леладе, цул сов стагана йогӀуш долу гӀо а тӀетоха:

• Девзаш долу дешнаш а, цӀераш а леладе. Стаганга йа цуьнах тешаш волчу стаганга хатта, дахарехь лелочу хӀуманийн, доьзалхойн, ламастийн муьлха дешнаш леладо цо.
• Аларан улло гойта а. Кедан тӀе хьажаде, ши вариант гайта, йа девзаш долу сурт йа хӀума леладе. Нийса дош ца карош хилча, куьйган хьесапо гӀо дан тарло.
• Собар де. Стагана ладогӀа а, жоп дала а хан йита. ХӀора предложени чекх ма йаккха, хаттар масех маттахь цхьаьна хенахь йуха а ма ала.
• Цхьана хенахь цхьа ойла. Еха кхетам бар муьлххачу а маттахь хала хила тарло. Доцца предложени ала, собар де, тӀаккха хьажа, кхин хӀума хаа лаьий цунна.
• БӀаьрган а, лорган а хьал хьажа. БӀаьрган куьзганаш, лорган гӀирсаш, дика серло, тийна меттиг — уьш массо а мотт атта кхета гӀо дан тарло.

Нагахь стагана йеша йезаш хилча, хатта ладаме йозанан хаам цуьнан маттахь хилар дуй. Медицинан сацам, реза хилар йа молханан хьехамашна авто-гоч ца теша; ладаме хаам могашалла Ӏалашйаран белхахочуьнгаца тӀечӀагӀде.

Стагана лууш долу мотт хууш дацахь, хӀун дан деза?

Хатта, дахарехь долчу къамелехь шина маттахь къамел дан хуучу тешаме доттагӀчо йа гергарчу стага дакъа лацахь дика хир дуй цунна. Стагана кхечо гочдан лаьа аьлла ма хета; цунна куьйган хьесапаш, суьрташ йа шинна евзаш йолу кхин мотт атта хила тарло.

Медицинан приёмна йа нийса хаам оьшучу кхечу къамелна, хьалха клинике йа гӀуллакхан меттиге зӀе тасаде. Стагана муьлха мотт беза аьлла дӀаала, гочдаран муьлха гӀо хила тарло хатта. АЦШ-н Могашаллин а, социалан гӀуллакхийн а департаменто кхетадо, гергарчу нахана а, доттагӀшна а ладаме медицинан хаам нийса гочдан ца хила тарло; гӀуллакхо шайн таронаш а, меттигерчу бакъонаш а кхетадайта мегар ду. Стагана шаьца гӀоьнча хила лаьий йа ца лаьий сацам бан бакъо ю, ткъа оьшуш хилча меттан гӀо кхочушдар гӀуллакхо хила деза.

Приёмехь стаге нийсса хьажа, гочдархочунна ала хан а йита. Стагана хаттар кхетий хьажа, шен дешнашца жоп дала а таро йита. Ахьа цунна гӀо деш велахь, цуьнан лаамца бен кхин хаамаш ма тӀетоха.

Маца медицинан хьехам эца деза?

Меттан халонаш хан-зама йаьлча хийцадала тарло, амма цӀеххьана хийцам башха хӀума ду. NHS хьехам бо, стаг цӀеххьана иэдаре велча, сиха медицинан гӀо лаха. Къамел цӀеххьана дӀайалар деменцин дакъа ду аьлла ма хета. Нагахь стаг цӀеххьана иэдаре ваьлча, чӀогӀа цомгуш хилча йа самвалар хала хилча, меттигерчу сиха медицинан гӀуллакхашка зӀе тасаде.

Хан-зама йаьлча хуьлучу хийцамашна, хьайна гуш дерг дӀайазде, стаган лоьран хьехам а эца. Муьлха мотт лелош вара иза, муха гӀодира цунна къамел дан, кӀадвелла йа цомгуш вара иза — и хаамаш дӀайазде. Иза къамелана кечам бу, диагноз дац. Хаттарш кечдан хьуна тхуна лоьран приёмех лаьцна хьехам гӀо дан тарло.

Кхечу гӀоьнчашна хӀун ала мегар ду?

Стаган реза хиларца, цуьнан лаамца гӀо деш болчу нахана доцца билгалдаккхар кечде. Цу тӀехь дӀайаздан мегар ду цунна къамел дан а, йеша а муьлха мотт йа диалект атта бу, девзаш долу дешнаш йа цӀераш, къамел кхета муха гӀо до. Приёмашка йа гӀуллакхашна хьаьжжина цуьнца хьан хила лаьа цунна хатта. ГӀо дарна оьшуш боцу долара хаамаш ма дӀайазде, и билгалдаккхар хьан ган таро ю а стагана дӀаала. Мотт билгалбаккхаро нахана къамел атта дӀаболо гӀо до; амма чолхечу могашаллин къамелехь гочдархочун метта хӀотта ца ло.

Стагана сацам бан муха гӀо дан мегар ду?

Мотт — стаг кхечаьрца зӀе латторан дакъа ду, амма иза цуьнан дерриг схьахетар дац. Цуьнан ламастех, хазахетарех, йешаран лаамех, шаьца хьан хила лаьа цуьнах лаьцна хатта. Нагахь стаган реза хилахь, кхечу гӀоьнчашна пайден хир долу дешнаш йа фразаш дӀайазде, уьш муха лело деза а кхетаде. Билгалонаш къайлаха леладе, стаган реза хилла хаам бен ма дӀасабаржа.

Стагана Ӏамар тӀедила, кхечарна гочдан йа ша кхетар гайта ма деха. Цхьадолчу къамелашна цхьана маттахь атта хила тарло, кхечарна — кхечу маттахь. Цхьана маттаца латтарал а, стагана аттона хилар, цуьнан долара дахар лардар, цуьнан лаам ларбар лакхара ду.

Тхан къамел даран хьехамашкахь атта аларан, ладогӀаран, суьрташ лелоран хьокъехь кхин а хаам бу. Диагноз хӀоттийначул тӀаьхьа план хӀотто гӀо лаьий хьуна хилахь, хьажа деменцин диагноз хӀоттийначул тӀаьхьа хьалхара гӀулчаш.