Ñepytyvõ ñemongeta hag̃ua heta ñe’ẽme dementia jave

Umi tapicha oñe’ẽva hetave ñe’ẽme ikatu oñemongeta ambue hendáicha dementia omoambue jave mba’éichapa ojuhu térã oikuaa ñe’ẽ. Oĩ tapicha oñepyrũva oipuru peteĩ ñe’ẽ oikuaa va’ekue ypyve; ambue katu nahániri. Pe mba’e iporãvéva jajapo hag̃ua oñepyrũvo ha’e japorandu mba’e ñe’ẽpa oĩ porãve ko’ág̃a, ha upéi jajapo pe tapicha he’iháicha.

Alzheimer’s Society he’i pe tapicha oipotáva ikatu iñambue ha oñe’ẽ porã oñe’ẽramo pe ñe’ẽme pe tapicha oipuruvéva. Alzheimer’s Association avei omombe’u ikatuha ojevy iñe’ẽ tee guápe peteĩ ñemoambue ikatúva oiko ñemongetápe. Ko’ã ñemoambue ndoikói opavavépe ha ndohechaukái mba’e tendaitepa oĩ pe tapicha.

¿Mba’e ñe’ẽpa aipuruva’erã?

Eporandu pe tapichápe mba’e ñe’ẽpa oipota oipuru ko ñomongetápe. Pe oipotáva ikatu oñemoambue téma, tenda térã aravo rehehápe. Oñemoambue jave ambue ñe’ẽme, ani eipuru upeva peteĩ arandu hag̃ua térã ani ejerure chupe opyta hag̃ua pe ñe’ẽ nde reikuaávape.

Reikuaáramo pe ñe’ẽ oipotáva, eipuru ñe’ẽ oikuaáva ha eme’ẽ aravo ombohovái hag̃ua. Ndahetái ñe’ẽ reikuaáiramo, emombe’u hendive ha eipuru avei techaukaha, mba’e térã ta’anga. Alzheimer’s Society ñemomarandu ñe’ẽ rehegua omombe’u pe ñe’ẽ jepuru ikatuha iñambue ára ha ára ha ikatu avei oñemomba’e kane’õ, hasy térã mba’asy rehe.

¿Mba’épa ikatu oipytyvõ ñomongeta ára ha aragua?

Emandu’a umi tembiapokuaa oñe’ẽ porã hag̃ua, ha emoĩ avei pytyvõ oikotevẽháicha pe tapicha iñe’ẽ:

• Eipuru ñe’ẽ ha téra oikuaáva. Eporandu pe tapichápe térã ambue tapicha jeroviahápe mba’e ñe’ẽpa oipuru mba’e ára ha aragua rehegua, hogayguakuéra ha rutina-pe g̃uarã.
• Ehechauka avei he’ívo. Ehechaukaha peteĩ kuéra, ehechauka mokõi mba’e oiporavo hag̃ua, térã eipuru peteĩ ta’anga térã mba’e oikuaáva. Peteĩ techaukaha ikatu oipytyvõ hasýramo ojuhu pe ñe’ẽ hekopete.
• Eha’ãrõ. Eme’ẽ pe tapichápe aravo ohendu ha ombohovái hag̃ua. Ani emohu’ã opa ñe’ẽjoaju térã ani embojevy pe porandu heta ñe’ẽme peteĩ jeyme.
• Peteĩ tembipota añoite peteĩ jeyme. Peteĩ ñemombe’u puku ikatu hasy oimeraẽva ñe’ẽme. Eipuru peteĩ ñe’ẽjoaju mbykýva, epyta sapy’a, ha upéi ehecha oipotárõ hetave marandu.
• Ema’ẽ porã ohecha ha ohendu porãpa. Anteojo, oipurúva ohendu porã hag̃ua, tesape porã ha tenda kirirĩháme ikatu ombohape ñe’ẽ ñekuaa.

Pe tapicha omoñe’ẽsévo, eporandu oĩpa marandu iñimportanteva haihápe iñe’ẽme. Ani ejerovia peteĩ ñembohasa ijeheguíva jehechaukaha pohanohára hag̃ua, moneĩ hag̃ua térã pohã je’epyre hag̃ua; ema’ẽjey pe marandu iñimportanteva mbo’ehaojehechaukahára ndive.

¿Mba’épa ajapóta ndaikuaáiramo pe ñe’ẽ pe tapicha oipotáva?

Eporandu oipotárõ oime peteĩ angirũ térã hogaygua jeroviaha ha oikuaáva mokõi ñe’ẽ peteĩ ñomongeta ára ha araguápe. Ani eimo’ã pe tapicha oipotaha ambue tapicha oñe’ẽ chupe; ikatu oipota techaukaha, ta’anga térã ambue ñe’ẽ mokõivéva oikuaáva.

Jehechaukaha pohanohára rendápe g̃uarã térã ambue ñomongetápe oikotevẽva marandu hesakãporãva, ehenói pe jehechaukaha renda térã pytyvõha rendápe oĩ mboyve. Emombe’u mba’e ñe’ẽpa pe tapicha oipota ha eporandu mba’eichagua pytyvõ ñe’ẽasahára rehegua ojeguereko. U.S. Department of Health and Human Services omyesakã umi hogaygua ha angirũ ikatuha ndaikatúi oñe’ẽasãi porã marandu pohanohára rehegua iñimportanteva; pe renda ikatu omyesakã mba’eichagua pytyvõ ha tekotevẽ oĩva. Pe tapicha ikatu oiporavo oipotárõ oho hendive peteĩ tapicha oipytyvõva, ha pe mbo’ehaojehechaukahára oñembosako’i oimeraẽ pytyvõ ñe’ẽ rehegua oikotevẽtaramo.

Jehechaukaha aja, eñe’ẽ pe tapichápe voi ha eme’ẽ aravo pe ñe’ẽasahárape oñe’ẽ hag̃ua. Ehechajey pe tapicha oikuaápa pe porandu ha oguerekópa aravo ombohovái hag̃ua iñe’ẽ tee rupive. Reipytyvõramo chupe, emoĩ marandu moĩveva oñeikotevẽ jave ha chupe oipotáramo añoite.

¿Araka’épa aikotevẽ pohanohára ñepytyvõ?

Umi apañuái ñe’ẽ rehegua ikatu oñemoambue aja aja, hákatu peteĩ ñemoambue sapy’a ha’e ambue mba’e. NHS he’i ojeheka hag̃ua pohanohára ñepytyvõ pya’e peteĩ tapicha opyta sapy’áramo py’atarova. Ani eimo’ã pe ñomongeta ñekangy sapy’a ha’eha dementia mba’e añoite. Pe tapicha opyta sapy’áramo py’atarova, hasy tuichaiterei térã hasy opáy hag̃ua, eñe’ẽ pya’e umi pytyvõha pohanohára pya’evéva nderekoha rupi.

Oñemoambue mbeguekatúramo, ehai mba’épa rehecha ha eporandu pe tapicha pohanohárape. Ehai mba’e ñe’ẽpa oipuru hína, mba’épa oipytyvõ chupe oñemongeta hag̃ua ha kane’õ térã hasýpa hína. Kóva ha’e marandu ñemongeta hag̃ua, ndaha’éi kuaaukaha pohanohára mba’asy rehegua. Ore ñemomarandu jehechaukaha pohanohára rendápe g̃uarã ikatu ne pytyvõ oñembosako’i hag̃ua porandu.

¿Mba’épa ikatu amombe’u ambue pytyvõhárape?

Pe tapicha omoneĩramo, ehai peteĩ marandu mbykýva umi tapicha oipotáva oipytyvõ hag̃ua. Ikatu oĩ upe marandúpe pe ñe’ẽ térã ñe’ẽjoaju oipotáva oñe’ẽ ha omoñe’ẽ hag̃ua, ñe’ẽ ha téra oikuaáva, ha mba’épa oipytyvõ chupe ohendu hag̃ua ñomongeta. Eporandu oipotárõ oime mávapa jehechaukahápe térã pytyvõ marandúpe. Ani ehai marandu ñemigua ndajaikotevẽiva pytyvõ hag̃ua, ha emombe’u pe tapichápe mávapa ikatu ohecha upe marandu. Peteĩ marandu ñe’ẽ rehegua oipytyvõ oñepyrũ hag̃ua ñomongeta porãve; ndaha’éi peteĩ ñe’ẽasahára peteĩ ñomongeta pohanohára rehegua hasyvévape g̃uarã.

¿Mba’éicha ikatu amomba’e pe tapicha poravo?

Ñe’ẽ ha’e peteĩ hendáicha pe tapicha oñembojoaju hag̃ua, hákatu ndaha’éi opavave mba’e pe tapicha rehegua. Eporandu iñemohendáre, umi mba’e oipotáva, mba’épa omoñe’ẽse ha mávapa oipota oime hendive. Pe tapicha omoneĩramo, ehai ñe’ẽ térã ñe’ẽjoaju oipytyvõva ambue pytyvõhárape g̃uarã ha emyesakã mba’éichapa oipuruva’erã. Eñongatu umi marandu ñemiguáicha ha emoherakuã pe tapicha omoneĩva añoite.

Ani ejerure pe tapichápe oikuaa hag̃ua, oñe’ẽasãi hag̃ua ambue tapichápe térã ohechauka hag̃ua mba’épa oikuaa. Heta ñomongeta ikatu ndahasýi peteĩ ñe’ẽme ha ambue katu ambuépe. Pe tapicha py’aguapy, iñemigua ha iporavo tuichave oĩ peteĩ ñe’ẽme añoite opyta hag̃ua.

Ore tembiapokuaa ñemongeta hag̃ua omyesakã mba’éichapa oñe’ẽ mbykýva, oñehendu ha oñepuru ta’anga. Ñembosako’i hag̃ua oñekuaa rire dementia rehegua, ehecha mba’e tenonderã oñekuaa rire dementia rehegua.