Itumanaho mu ndimi nyinshi ku babana na diyemenisiya

Abantu bavuga indimi zirenga rumwe bashobora guhindura uburyo bavugana uko diyemenisiya ihindura uburyo babona amagambo cyangwa bayumva. Bamwe batangira gukoresha ururimi bize kera; abandi ntibibabaho. Intambwe ya mbere ifasha ni ukubaza ururimi umuntu yumva kimworohera ubu, hanyuma ukamukurikiza.

Alzheimer’s Society ivuga ko ibyo umuntu ahitamo mu rurimi bishobora gutandukana kandi igasaba gukoresha ururimi umuntu akunze kuvugamo. Alzheimer’s Association na yo ivuga ko gusubira mu rurimi kavukire bishobora kuba kimwe mu mpinduka zishobora kubaho mu itumanaho. Izi mpinduka ntiziba kuri buri wese kandi ntizigaragaza aho umuntu ageze.

Ni uruhe rurimi nkwiriye gukoresha?

Baza umuntu ururimi ashaka gukoresha muri iki kiganiro. Ibyo ahitamo bishobora guhinduka bitewe n’icyo muvugaho, aho muri cyangwa igihe cy’umunsi. Niba ahinduye ururimi, ntubifate nk’ikizamini kandi ntumuhatire gukomeza mu rurimi wowe wumva.

Niba uvuga ururimi ahitamo, koresha amagambo amenyerewe kandi umuhe umwanya wo gusubiza. Niba uzi amagambo make gusa, bivuge mu buryo bwumvikana kandi ukoreshe n’ibimenyetso by’amaboko, ibintu cyangwa amafoto. Ubuyobozi bwa Alzheimer’s Society ku rurimi buvuga ko ubushobozi bwo gukoresha ururimi bushobora guhinduka uko bwije n’uko bukeye kandi bushobora guterwa n’umunaniro, ububabare cyangwa uburwayi.

Ni iki cyafasha mu kiganiro cya buri munsi?

Ibuka inama zisanzwe zifasha mu itumanaho, hanyuma wongereho ubufasha bujyanye n’ururimi rw’uwo muntu:

• Koresha amagambo n’amazina amenyerewe. Baza umuntu cyangwa undi muntu yizeye amagambo bakoresha ku bintu bya buri munsi, ku bagize umuryango no ku bikorwa bisanzwe.
• Erekana kandi uvuge. Erekana urutoki ku gikombe, werekane amahitamo abiri, cyangwa ukoreshe ifoto cyangwa ikintu kimenyerewe. Ikimenyetso cy’amaboko gishobora gufasha igihe ijambo rikenewe rigoye kubona.
• Tegereza. Ha umuntu umwanya wo kumva no gusubiza. Ntumuvugire interuro yose cyangwa ngo usubiremo ikibazo mu ndimi nyinshi icyarimwe.
• Vuga igitekerezo kimwe icyarimwe. Ibisobanuro birebire bishobora kugorana mu rurimi urwo ari rwo rwose. Koresha interuro ngufi, uhagarare gato, hanyuma urebe niba ashaka kumva ibindi.
• Reba niba yumva neza kandi abona neza. Amadarubindi, ibyuma bifasha kumva, urumuri ruhagije n’ahantu hatuje bishobora gutuma gukurikira ururimi byoroha.

Niba umuntu ahitamo gusoma, mubaze niba amakuru y’ingenzi yanditse aboneka mu rurimi rwe. Ntukishingikirize ku busemuzi bwikora bw’ikoranabuhanga mu gufata icyemezo kijyanye n’ubuvuzi, kwemera ubuvuzi cyangwa amabwiriza y’imiti; jya ugenzura amakuru y’ingenzi hamwe n’abatanga ubuvuzi.

Bigenda bite ntavuga ururimi umuntu ahitamo?

Mubaze niba yifuza ko inshuti cyangwa mwene wabo bizeye uvuga izo ndimi yajya mu kiganiro gisanzwe. Ntukeke ko umuntu ashaka ko undi muntu amusobanurira; ashobora guhitamo gukoresha ibimenyetso by’amaboko, amafoto cyangwa urundi rurimi bombi basangiye.

Ku isuzuma kwa muganga cyangwa ikindi kiganiro gisaba amakuru nyayo, hamagara ivuriro cyangwa serivisi imwitaho mbere y’igihe. Babwire ururimi uwo muntu ahitamo kandi ubaze ubufasha bw’umusemuzi buboneka. U.S. Department of Health and Human Services isobanura ko abagize umuryango n’inshuti bashobora kutabasha gusobanura neza amakuru y’ingenzi y’ubuvuzi; serivisi ishobora gusobanura uburyo ifite n’amabwiriza yo mu gace utuyemo. Uwo muntu ashobora guhitamo niba umuntu umurinda amuherekeza, mu gihe utanga ubuvuzi ategura ubufasha bw’ururimi bukenewe.

Mu gihe cy’isuzuma, vugana n’uwo muntu ubwe kandi utange umwanya kugira ngo umusemuzi avuge. Reba neza ko uwo muntu yumvise ikibazo kandi ko afite umwanya wo gusubiza mu magambo ye bwite. Niba umurinda, tanga ibisobanuro by’inyongera gusa iyo abishaka.

Ni ryari nkwiriye gushaka inama z’abaganga?

Ibibazo by’ururimi bishobora guhinduka uko igihe kigenda, ariko impinduka itunguranye ni ikindi kintu. NHS igira inama yo gushaka ubufasha bw’ubuvuzi ako kanya iyo umuntu ahise ayoberwa. Ntukeke ko gutakaza ubushobozi bwo kuvugana mu buryo butunguranye ari igice gisanzwe cya diyemenisiya. Niba umuntu ahise ayoberwa, arwaye bikomeye mu buryo butunguranye cyangwa bikagorana kumukangura, hamagara serivisi z’ubuvuzi zihutirwa zo mu gace utuyemo.

Ku mpinduka ziza buhoro buhoro, andika ibyo ubonye hanyuma ubaze inama muganga w’uwo muntu. Andika ururimi yakoreshaga, icyamufashije kuvugana n’uko yari ananiwe cyangwa arwaye. Ibi ni ibisobanuro byo kuganiraho, si isuzuma ry’indwara. Ubuyobozi bwacu ku isuzuma kwa muganga bushobora kugufasha gutegura ibibazo.

Ni iki nabwira abandi bafasha?

Mumaze kubyumvikanaho, andika akandiko kagufi kagenewe abantu ashaka ko bagira uruhare. Gashobora kugaragaza ururimi cyangwa imvugo ahitamo mu kuvuga no gusoma, amagambo amenyerewe cyangwa amazina, n’ibimufasha gukurikira ikiganiro. Mubaze niba hari abantu runaka ashaka ko bajya mu masuzuma cyangwa mu makuru arebana n’ubwitabire bwe. Irinde kwandika amakuru bwite adakenewe mu gufasha, kandi umubwire abashobora kubona ako kandiko. Akandiko ku rurimi gafasha abantu gutangira ikiganiro mu buryo bworoheye umuntu; ntigasimbura umusemuzi mu kiganiro kigoranye kijyanye n’ubuzima.

Nakora iki ngo nshyigikire amahitamo y’uwo muntu?

Ururimi ni kimwe mu bice bimufasha gushyikirana n’abandi, ariko si cyo kigaragaza uwo ari we wese. Mubaze ku bikorwa bye bya buri munsi, ibyo akunda, ibyo ahitamo gusoma n’abantu ashaka ko bagira uruhare. Niba abyemeye, andika amagambo cyangwa interuro zafasha abandi bamurinda kandi ubasobanurire uko bazikoresha. Bika ayo makuru mu ibanga kandi usangize abandi ibyo yemeye gusa.

Ntuhatire uwo muntu kwitoza, gusobanurira abandi cyangwa kwerekana ibyo yumvise. Ibiganirio bimwe bishobora kumworohera mu rurimi rumwe, ibindi mu rundi. Kwumva ameze neza, ubuzima bwe bwite n’amahitamo ye ni byo by’ingenzi kuruta gukomeza mu rurimi rumwe.

Inama zacu ku itumanaho zivuga ku kuvuga mu buryo bworoshye, gutega amatwi no gukoresha amafoto. Niba ukeneye ubufasha mu gutegura nyuma yo kumenya ko umuntu afite diyemenisiya, reba intambwe za mbere nyuma yo kumenya ko umuntu afite diyemenisiya.