Kusadisa kusolula na bandinga mingi na dimensya

Bantu yina ke tubaka bandinga mingi lenda soba mutindu na bo ya kusolula ntangu dimensya ke sobaka mutindu na bo ya kuzwa bangogo to ya kubakisa. Bantu ya nkaka ke banda kusadila ndinga yina bo longukaka na ntwala; bankaka ve. Dikulu ya ntete ya ke sadisaka mingi kele kuyula ndinga yina ke pesaka yandi kikesa ntangu yai, mpi na nima kulanda nzila ya muntu.

Alzheimer’s Society ke tuba nde luzolo ya ndinga lenda soba mpi ke pesa kiteso ya kusadila ndinga yina muntu ke sadilaka mingi. Alzheimer’s Association mpi ke tanga kuvutuka na ndinga ya dibuta bonso nsoba mosi yina lenda salamaka na kusolula. Bansoba yai ke salamaka ve na bantu yonso mpi yo ke monisaka ve kitambi ya muntu.

Ndinga yina mono fwete sadila?

Yula muntu ndinga yina yandi ke zola kusadila sambu na masolo yai. Luzolo na yandi lenda soba kulandana ti disolo, kisika to ntangu ya kilumbu. Kana yandi me soba ndinga, kubaka yo ve bonso ekzame to kundima ve nde yandi landa na ndinga yina nge ke bakisa.

Kana nge ke tubaka ndinga yina yandi ke zola, sadila bangogo ya me zabana mpi pesa yandi ntangu ya kuvutula mvutu. Kana nge me zaba kaka bangogo fioti, tuba kieleka mpi sadila mpi bidimbu, bima to bifwanisu. Lutwadisu ya Alzheimer’s Society sambu na ndinga ke monisa nde mayele ya ndinga lenda soba kilumbu na kilumbu mpi lenda vanda na bampasi sambu na kulemba, mpasi ya nitu to kimbefo.

Inki lenda sadisa na masolo ya konso kilumbu?

Bumba bantuma ya mbote ya kusolula na mabanza, mpi yika lusadisu yina me fwana ti ndinga ya muntu:

• Sadila bangogo mpi bazina ya me zabana. Yula muntu to muntu ya nkaka yina yandi ke tudilaka ntima bangogo yina bo ke sadilaka sambu na bima ya konso kilumbu, bantu ya dibuta mpi bikalulu.
• Monisa mpi tuba. Songa na kisapi kopo mosi, pesa bapona zole, to sadila kifwanisu to kima ya me zabana. Kidimbu lenda sadisa ntangu ngogo ya mbote kele mpasi ya kuzwa.
• Vinga. Pesa muntu ntangu ya kuwa mpi ya kuvutula mvutu. Kumanisa ve konso mvutu na kisika na yandi to kuvutukila ngiufula na bandinga mingi na mbala mosi.
• Bumba diambu mosi na ntangu mosi. Ntendula ya nda lenda vanda mpasi na ndinga nyonso. Sadila mvutu ya nkufi, vinga, mpi na nima tala kana yandi ke zola mambu ya nkaka.
• Tala kana yandi ke waka mpi ke monaka mbote. Maneti ya meso, bima ya kusadisa na kuwa, mwinda ya mbote mpi kisika ya pima lenda sala nde ndinga kuvanda pete sambu na kulanda.

Kana muntu ke zolaka kutanga, yula kana bansangu ya mfunu ya kusonama kele na ndinga na yandi. Kutudila ve ntima na mbalula ya masini sambu na lukanu ya mavimpi, kundima to lutwadisu ya bankisi; ndimisaka bansangu ya mfunu ti kisalu ya mavimpi.

Inki kana mono ke tubaka ve ndinga yina muntu ke zolaka?

Yula kana yandi ke zola nde nduku to nduku ya ke zabanaka bandinga zole mpi yina yandi ke tudilaka ntima kuvanda na masolo ya konso kilumbu. Kuyindula ve nde muntu ke zola muntu ya nkaka kubalula ndinga; yandi lenda zola bidimbu, bifwanisu to ndinga ya nkaka yina bo zole ke bakisa.

Sambu na kimvuka ya munganga to masolo ya nkaka yina kelombaka bansangu ya sikisiki, binga kliniki to kisalu ya mavimpi na ntwala. Zabisa bo ndinga yina muntu ke zolaka mpi yula lusadisu ya mbaludi yina kele. Kisalu ya Mavimpi mpi Lusadisu ya Bantu ya États-Unis ya Amérique ke tendula nde bantu ya dibuta mpi banduku lenda nunga ve mbalula bansangu ya mfunu ya mavimpi na mutindu ya sikisiki; kisalu lenda tendula ba nzila na yo mpi bansiku ya kisika. Muntu lenda pona kana muntu ya ke sadisaka lenda vanda ti yandi, ntangu kisalu ya mavimpi ke yidikaka lusadisu ya ndinga yina kelombama.

Na ntangu ya viziti, tubila muntu mbala mosi mpi pesa ntangu sambu na mbaludi kutuba. Ndimisaka nde muntu me bakisa ngiufula mpi kele ti dibaku ya kuvutula mvutu na bangogo na yandi mosi. Kana nge ke sadisaka yandi, yika ntendula ya nkaka kaka kana yandi ke zola.

Ntangu yina mono fwete sosa mabanza ya munganga?

Bampasi ya ndinga lenda soba na ntangu, kansi nsoba ya nswalu kele diambu ya kuswaswana. NHS ke pesa ndongisila ya kusosa lusadisu ya munganga nswalu ntangu muntu me kuma kisangasanga nswalu. Kuyindula ve nde kuzimbisa nswalu ya kusolula kele kaka kitini ya dimensya. Kana muntu me kuma kisangasanga nswalu, ke bela mingi to kele mpasi ya kulamuka, solula ti bisalu ya mavimpi ya nswalu ya kisika na nge.

Sambu na bansoba yina ke kwisa malembe malembe, sonika mambu yina nge ke mona mpi yula munganga ya muntu sambu na ndongisila. Sonika ndinga yina yandi vandaka kusadila, inki sadisaka yandi na kusolula mpi kana yandi vandaka kulemba to kubela. Yai kele ntendula sambu na masolo, kansi ve mbandu ya kimbefo. Lutwadisu na beto sambu na kimvuka ya munganga lenda sadisa nge kubongisa bangiufula.

Inki mono lenda zabisa bantu ya nkaka yina ke sadisaka?

Ti ndombolo ya muntu, bumba noti ya nkufi sambu na bantu yina yandi ke zola nde kuvanda na kati. Yo lenda tanga ndinga to mutindu ya kutuba yina yandi ke zolaka sambu na kutuba mpi kutanga, bangogo to bazina ya me zabana, mpi mambu yina ke sadisaka yandi kulanda masolo. Yula kana yandi ke zola muntu mosi ya siki kuvanda na bakimvuka to na bansangu ya kizola. Kubumba ve bansangu ya kinsweki yina kelombama ve sambu na lusadisu, mpi zabisa muntu banani lenda mona noti. Noti ya ndinga ke sadisa bantu kubanda masolo na mutindu ya pete; yo ke vinganaka ve mbaludi sambu na masolo ya mindondo ya mavimpi.

Inki mutindu mono lenda sadisa bapona ya muntu?

Ndinga kele kitini ya mutindu muntu ke kangamaka ti bankaka, kansi yo kele ve muntu ya mvimba. Yula sambu na bikalulu na yandi, mambu yina yandi ke sepelaka na yo, luzolo na yandi ya kutanga mpi bantu yina yandi ke zola nde kuvanda na kati. Kana muntu me ndima, sonika bangogo to baverse ya ke sadisaka sambu na bantu ya nkaka yina ke sadisaka mpi tendula mutindu ya kusadila yo. Bumba banoti na kinsweki mpi kabula kaka mambu yina muntu me ndima kukabula.

Kundima ve nde muntu kusala bapraktike, kubaludila bankaka ndinga to kumonisa mambu yina yandi ke bakisa. Masolo ya nkaka lenda vanda pete na ndinga mosi mpi masolo ya nkaka na ndinga ya nkaka. Kikesa ya muntu, kinsweki na yandi mpi luzolo na yandi kele mfunu kuluta kubumba ndinga mosi kaka.

Bantuma na beto ya kusolula ke tendula kutuba na mutindu ya pete, kuwa mpi kusadila bifwanisu. Sambu na lusadisu na kuyidika bamvutu na nima ya kuzwa mbandu ya dimensya, tala bamvutu ya ntete na nima ya kuzwa mbandu ya dimensya.