Komunikazio eleaniztuna laguntzea dementziaren zaintzan

Hizkuntza bat baino gehiago hitz egiten duten pertsonek era desberdinean komunika daitezke dementziak hitzak aurkitzeko edo ulertzeko gaitasunean aldaketak eragiten dituenean. Pertsona batzuk lehenago ikasitako hizkuntza bat erabiltzen hasten dira; beste batzuk, ez. Lehen urrats lagungarriena da orain zein hizkuntzatan sentitzen den eroso galdetzea, eta ondoren pertsonaren erritmora egokitzea.

Alzheimer’s Society erakundeak dio hizkuntza-lehentasunak alda daitezkeela eta pertsonak normalean erabiltzen duen hizkuntza erabiltzea iradokitzen du. Alzheimer’s Association erakundeak ere aipatzen du jatorrizko hizkuntzara itzultzea izan daitekeen komunikazio-aldaketa bat dela. Aldaketa horiek ez zaizkie pertsona guztiei gertatzen eta ez dute adierazten pertsona zein egoeratan dagoen.

Zein hizkuntza erabili beharko nuke?

Galdetu pertsonari zein hizkuntzatan nahi duen hitz egin elkarrizketa honetan. Haren lehentasuna alda daiteke gaiaren, ingurunearen edo eguneko orduaren arabera. Hizkuntza aldatzen badu, ez hartu proba gisa eta ez behartu zuk ulertzen duzun hizkuntzan jarraitzera.

Hark nahiago duen hizkuntza hitz egiten baduzu, erabili hitz ezagunak eta eman denbora erantzuteko. Hitz gutxi batzuk bakarrik ezagutzen badituzu, izan zintzoa eta erabili keinuak, objektuak edo irudiak ere. Alzheimer’s Society erakundearen hizkuntzari buruzko gidak dio hizkuntza-gaitasuna egun batetik bestera alda daitekeela eta nekea, mina edo gaixotasuna eragin dezaketela.

Zer lagungarri izan daiteke eguneroko elkarrizketa batean?

Izan kontuan ohiko komunikazio-aholkuak, eta gehitu pertsonaren hizkuntzara egokitutako laguntza:

• Erabili hitz eta izen ezagunak. Galdetu pertsonari edo haren konfiantzazko norbaiti zein hitz erabiltzen dituen eguneroko gauzetarako, senideetarako eta ohituretarako.
• Erakutsi eta esan. Seinalatu katilu bat, erakutsi bi aukera, edo erabili argazki edo objektu ezagun bat. Keinu batek lagun dezake hitz egokia aurkitzea zaila denean.
• Itxaron. Eman denbora pertsonari entzuteko eta erantzuteko. Ez osatu esaldi guztiak eta ez errepikatu galdera hainbat hizkuntzatan jarraian.
• Ideia bakarra aldi bakoitzean. Azalpen luze bat zaila izan daiteke edozein hizkuntzatan. Erabili esaldi labur bat, egin pausa, eta ikusi ea gehiago nahi duen.
• Egiaztatu entzumena eta ikusmena. Betaurrekoek, audifonoek, argi onak eta ingurune lasai batek hizkuntza jarraitzea errazago egin dezakete.

Pertsonak irakurtzea nahiago badu, galdetu ea informazio idatzi garrantzitsua haren hizkuntzan eskuragarri dagoen. Ez fidatu itzulpen automatiko batean erabaki mediko, baimen edo botiken argibideetarako; baieztatu informazio garrantzitsua zaintza-emailearekin.

Zer egin pertsonak nahiago duen hizkuntza hitz egiten ez badut?

Galdetu ea eguneroko elkarrizketa batean konfiantzazko lagun edo senide elebidun bat bertan egotea nahi duen. Ez eman ontzat beste norbaitek interpretatzea nahi duenik; agian keinuak, irudiak edo biek partekatzen duten beste hizkuntza bat nahiago ditu.

Informazio zehatza behar duen mediku-hitzordu baterako edo beste elkarrizketa baterako, deitu kontsultategira edo zaintza-zerbitzura aldez aurretik. Esan zein hizkuntza nahiago duen pertsonak eta galdetu zer interpretazio-laguntza dagoen eskuragarri. Ameriketako Estatu Batuetako Osasun eta Giza Zerbitzuen Sailak azaltzen du balitekeela senideek edo lagunek informazio mediko garrantzitsua zehaztasunez interpretatzeko gai ez izatea; zerbitzuak bere aukerak eta tokiko baldintzak azal ditzake. Pertsonak erabaki dezake laguntzaile bat berarekin joatea, eta zerbitzu-emaileak antola dezake beharrezkoa den hizkuntza-laguntza.

Bisitan zehar, zuzendu pertsonari zuzenean eta eman denbora interpreteari hitz egiteko. Egiaztatu pertsonak galdera ulertzen duela eta bere hitzekin erantzuteko aukera duela. Hura laguntzen ari bazara, gehitu testuingurua hark nahi duenean soilik.

Noiz eskatu behar da aholku medikoa?

Hizkuntza-zailtasunak denborarekin alda daitezke, baina bat-bateko aldaketa bat desberdina da. NHS erakundeak aholkatzen du berehalako laguntza medikoa bilatzea norbait bat-batean nahasten denean. Ez pentsatu komunikazioaren bat-bateko galera bat dementziaren parte hutsa dela. Pertsona bat-batean nahasten bada, oso gaizki sentitzen bada edo esnatzea zaila bada, jarri harremanetan tokiko premiazko mediku-zerbitzuekin.

Pixkanakako aldaketak badira, idatzi zer nabaritzen duzun eta eskatu aholkua pertsonaren osasun-profesionalari. Idatzi zein hizkuntza erabiltzen ari zen, zerk lagundu zion komunikatzen eta nekatuta edo gaixorik zegoen. Hau elkarrizketa baterako deskribapen bat da, ez diagnostiko bat. Gure mediku-bisitarako gidak galderak prestatzen lagun diezazuke.

Zer esan diezaieket beste laguntzaileei?

Pertsonaren adostasunez, idatzi ohar labur bat berak parte hartzea nahi duen jendearentzat. Bertan jaso daitezke hitz egiteko eta irakurtzeko nahiago duen hizkuntza edo dialektoa, hitz edo izen ezagunak, eta elkarrizketa jarraitzen laguntzen diona. Galdetu ea hitzorduetan edo zaintza-berritzeetan norbait zehatza bertan egotea nahi duen. Saihestu laguntzarako beharrezkoak ez diren datu pertsonalak idaztea, eta esan pertsonari nork ikus dezakeen oharra. Hizkuntza-ohar batek lagun dezake elkarrizketa bat erosoago hastean; ez du interprete bat ordezten osasun-gai konplexu batean.

Nola lagundu dezaket pertsonaren aukerak errespetatzen?

Hizkuntza pertsona batek konektatzeko duen modu baten parte da, baina ez da pertsona hori osatzen duen guztia. Galdetu bere ohiturei, interesei, irakurtzeko lehentasunei eta parte hartzea nahi duen jendeari buruz. Pertsonak ados badago, idatzi beste laguntzaileentzat hitz edo esaldi lagungarriak eta azaldu nola erabili. Mantendu oharrak pribatuan eta partekatu pertsonak partekatzea onartu duena soilik.

Ez behartu pertsona praktikatzera, besteen ordez itzultzera edo ulertzen duena frogatzera. Elkarrizketa batzuk errazagoak izan daitezke hizkuntza batean eta beste batzuk beste batean. Pertsonaren ongizatea, pribatutasuna eta aukerak dira hizkuntza bakar bati eusteak baino garrantzitsuagoak.

Gure komunikazio-aholkuetan modu errazean hitz egiteari, entzuten jakiteari eta irudiak erabiltzeari buruzko informazioa aurkituko duzu. Diagnostikoaren ondoren planifikatzeko laguntza lortzeko, ikusi dementzia-diagnostiko baten ondorengo lehen urratsak.