Деменцияда көп тилдүү баарлашууну колдоо

Бирден ашык тилде сүйлөгөн адамдарда деменция сөз табууну же түшүнүүнү өзгөрткөндө, баарлашуу ыкмасы да өзгөрүшү мүмкүн. Айрым адамдар мурун үйрөнгөн тилде сүйлөй башташы мүмкүн, башкаларында андай өзгөрүү болбойт. Эң пайдалуу биринчи кадам — азыр кайсы тил ыңгайлуу экенин сурап, андан кийин адамдын каалоосуна жараша аракет кылуу.

Alzheimer’s Society тил каалоолору өзгөрүшү мүмкүн экенин жана адам адатта кайсы тилде баарлашса, ошону колдонууну сунуштайт. Alzheimer’s Association да өз эне тилине кайтып кетүүнү баарлашуудагы мүмкүн болгон өзгөрүүлөрдүн бири катары көрсөтөт. Бул өзгөрүүлөр ар бир адамда боло бербейт жана адамдын абалын көрсөтпөйт.

Кайсы тилди колдонушум керек?

Адамдан ушул сүйлөшүү үчүн кайсы тилди кааларын сураңыз. Каалоосу темага, жайга же күндүн убактысына жараша өзгөрүшү мүмкүн. Эгер тилди алмаштырса, муну текшерүү катары кабыл албаңыз же өзүңүз түшүнгөн тилде улантууну талап кылбаңыз.

Эгер адам каалаган тилди билсеңиз, тааныш сөздөрдү колдонуңуз жана жооп берүү үчүн убакыт бериңиз. Эгер бир нече сөз гана билсеңиз, ачык айтыңыз жана жаңсоолорду, нерселерди же сүрөттөрдү да колдонуңуз. Alzheimer’s Society уюмунун тил боюнча көрсөтмөсү тил менен байланышкан жөндөм күндөн күнгө өзгөрүшү мүмкүн экенин жана чарчоо, оору же оорунун таасири астында калышы мүмкүн экенин белгилейт.

Күнүмдүк сүйлөшүүдө эмне жардам бере алат?

Баарлашуунун жалпы кеңештерин эске алып, адамдын тилине ылайык кошумча колдоо көрсөтүңүз:

• Тааныш сөздөрдү жана аттарды колдонуңуз. Күнүмдүк буюмдарды, үй-бүлө мүчөлөрүн жана адаттагы иштерди кандайча атаарын адамдан же ага ишенген адамдан сураңыз.
• Айтып гана тим болбостон, көрсөтүп да бериңиз. Чыныны көрсөтүңүз, эки тандоону сунуңуз же тааныш сүрөттү же нерсени колдонуңуз. Туура сөздү табуу кыйын болгондо, жаңсоо жардам бере алат.
• Күтө туруңуз. Адамга угуп, жооп берүү үчүн убакыт бериңиз. Ар бир сүйлөмдү анын ордуна бүтүрбөңүз же суроону бир эле убакта бир нече тилде кайталабаңыз.
• Бир эле учурда бир ойду айтыңыз. Узун түшүндүрмө каалаган тилде деле кыйын болушу мүмкүн. Кыска сүйлөм айтып, токтоп, андан ары угуну каалайбы — ошону көрүңүз.
• Угуу жана көрүү мүмкүнчүлүктөрүн текшериңиз. Көз айнек, угуу аппараты, жакшы жарык жана тынч жер баарлашууну жеңилдетиши мүмкүн.

Эгер адам окуганды артык көрөсө, маанилүү жазуу түрүндөгү маалымат анын тилинде барбы — ошону сураңыз. Медициналык чечим, макулдук же дарыны колдонуу боюнча көрсөтмө үчүн автоматтык котормого таянбаңыз; маанилүү маалыматты медициналык кызматкер менен тактаңыз.

Эгер адам каалаган тилди билбесем эмне кылам?

Күнүмдүк сүйлөшүүгө ишеничтүү эки тилдүү дос же тууган кошула алар-албасын сураңыз. Адам башка бирөөнүн котормосун каалайт деп ойлоп албаңыз; балким, жаңсоолорду, сүрөттөрдү же экөө тең билген башка тилди артык көрөт.

Медициналык кабыл алуу же так маалымат керек болгон башка сүйлөшүү үчүн клиникага же кам көрүү кызматына алдын ала чалыңыз. Адам кайсы тилди артык көрөрүн айтыңыз жана кандай котормочу жардам бар экенин сураңыз. ААКнын Саламаттык сактоо жана коомдук кызматтар министрлиги түшүндүргөндөй, үй-бүлө мүчөлөрү же достор маанилүү медициналык маалыматты так которо албашы мүмкүн; кызмат өз мүмкүнчүлүктөрүн жана жергиликтүү талаптарын түшүндүрө алат. Адам жанына колдоочу адамды алып барууну өзү чечет, ал эми керектүү тил жардамын кызмат көрсөтүүчү уюм уюштурат.

Кабыл алуу учурунда түздөн-түз адамдын өзүнө кайрылыңыз жана котормочуга сүйлөөгө убакыт бериңиз. Адам суроону түшүнүп жатканын жана өз сөзү менен жооп берүүгө мүмкүнчүлүгү бар экенин текшериңиз. Эгер сиз колдоо көрсөтүп жатсаңыз, адам кааласа гана кошумча маалымат айтыңыз.

Качан медициналык кеңеш сурашым керек?

Тилдик кыйынчылыктар убакыттын өтүшү менен өзгөрүшү мүмкүн, бирок капыстан болгон өзгөрүү башкача. NHS кимдир бирөө капыстан баш аламан болуп калса, дароо медициналык жардам сураш керек деп кеңеш берет. Баарлашуу жөндөмүнүн капыстан жоголушун жөн эле деменциянын бир бөлүгү деп кабыл албаңыз. Эгер адам капыстан баш аламан болуп калса, абдан начарлап кетсе же ойготуу кыйын болсо, жергиликтүү шашылыш медициналык кызматтарга кайрылыңыз.

Акырындык менен болгон өзгөрүүлөр болсо, байкаганыңызды жазып туруп, адамдын дарыгеринен кеңеш сураңыз. Ал кайсы тилде сүйлөгөнүн, баарлашууга эмне жардам бергенин жана ал учурда чарчаган же ооруган экенин белгилеңиз. Бул диагноз эмес, сүйлөшүүгө даярдык үчүн жазылган маалымат. Дарыгерге барууга даярдануу боюнча биздин көрсөтмө суроолорду даярдоого жардам берет.

Башка жардамчыларга эмне айтсам болот?

Адам макул болсо, анын каалоосу боюнча катышкысы келген адамдар үчүн кыска жазуу даярдаңыз. Анда сүйлөө жана окуу үчүн кайсы тилди же диалектни артык көрөрү, тааныш сөздөрү же аттары жана сүйлөшүүнү түшүнүүгө эмне жардам берери жазылышы мүмкүн. Кабыл алууларга же кам көрүү жаңылыктарына кимдерди кошууну каалаарын сураңыз. Колдоо үчүн кереги жок жеке маалыматтарды жазбаңыз жана жазууну ким көрө аларын айтыңыз. Тил боюнча жазуу адамдарга сүйлөшүүнү ыңгайлуураак баштоого жардам берет; ал татаал медициналык сүйлөшүүдө котормочунун ордун баспайт.

Адамдын тандоосун кантип колдосом болот?

Тил — адамдын байланыш түзүү ыкмасынын бир бөлүгү, бирок ал адамдын баарын түшүндүрбөйт. Анын күн тартиби, кызыккан нерселери, окуганды каалаганы жана кимдерди катыштырууну каалаганы тууралуу сураңыз. Адам макул болсо, башка колдоочулар үчүн пайдалуу сөздөрдү же сөз айкаштарын жазып коюңуз жана аларды кантип колдонууну түшүндүрүңүз. Жазууларды купуя сактаңыз жана адам макул болгондорду гана бөлүшүңүз.

Адамды машыгууга, башкаларга которууга же эмнени түшүнгөнүн далилдөөгө мажбурлабаңыз. Айрым сүйлөшүүлөр бир тилде, башкалары башка тилде жеңилирээк болушу мүмкүн. Бир тилге кармануунун ордуна, адамдын ыңгайлуулугу, купуялуулугу жана тандоосу маанилүү.

Баарлашуу кеңештери бөлүмүндө жөнөкөй сүйлөө, уга билүү жана сүрөттөрдү колдонуу тууралуу маалымат бар. Диагноздон кийинки кадамдарды пландаштырууга жардам алуу үчүн деменция диагнозунан кийинки алгачкы кадамдар бөлүмүн көрүңүз.