ብዙሕ ቋንቋታት ዘለዎ ርክብ ኣብ ክንክን ደመና ምድጋፍ

ካብ ሓደ ንላዕሊ ቋንቋታት ዝዛረቡ ሰባት፣ ደመና ኣብ ምርካብ ቃላት ወይ ኣብ ምርዳእ ለውጢ ምስ ዘመጽእ፣ ብዝተፈላለ መንገዲ ክራኸቡ ይኽእሉ እዮም። ገለ ሰባት ቀዲሞም ዝመሃርዎ ቋንቋ ክጥቀሙ ክጅምሩ ይኽእሉ እዮም፤ ካልኦት ግን ኣይጅምሩን። እቲ ዝያዳ ዝሕግዝ ቀዳማይ ስጉምቲ ሕጂ እንታይ ቋንቋ ዝምችኦ ከም ዝኾነ ምሕታትን ንድሕሪኡ መሪሕነቱ ምስዓብን እዩ።

Alzheimer’s Society ምርጫ ቋንቋ ክፈላለ ከም ዝኽእል ይገልጽ፣ እቲ ሰብ መብዛሕትኡ ግዜ ዝጥቀመሉ ቋንቋ ክትጥቀሙ ድማ ይመክር። Alzheimer’s Association እውን ናብ ቋንቋ ኣደ ምምላስ ከም ሓደ ክኸውን ዝኽእል ለውጢ ርክብ ይጠቅስ። እዞም ለውጥታት እዚኣቶም ንኹሉ ሰብ ኣይፍጠሩን እዮም፣ ደረጃ ናይቲ ሰብ ድማ ኣየርእዩን እዮም።

ኣየናይ ቋንቋ ክጥቀም?

ንእዚ ዕላል እዚ ኣየናይ ቋንታ ክጥቀም ከም ዝደሊ ንእቲ ሰብ ሕተቱ። ምርጫኡ ብኣርእስቲ፣ ብቦታ ወይ ብግዜ መዓልቲ ክቕየር ይኽእል እዩ። ቋንቋ እንተ ቀየረ፣ ከም ፈተና ኣይትርእይዎ ወይ ንስኻትኩም ኣብ ትርድእዎ ቋንቋ ክቕጽል ኣይትገድድዎ።

እቲ ዝመርጾ ቋንቋ እንተ ትፈልጡ፣ ዝልማዱ ቃላት ተጠቐሙን ንምምላስ ግዜ ሃብዎን። ሒደት ቃላት ጥራይ እንተ ትፈልጡ፣ ብቕንዕና ንገሩን ምልክታት ኣእዳው፣ ነገራት ወይ ስእልታት እውን ተጠቐሙን። መምርሒ ቋንቋ ናይ Alzheimer’s Society ክእለት ቋንቋ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ክፈላለ ከም ዝኽእልን ብድኻም፣ ብቃንዛ ወይ ብሕማም ክጽሎ ከም ዝኽእልን ይጠቅስ።

ኣብ መዓልታዊ ዕላል እንታይ ክሕግዝ ይኽእል?

ነቶም ልሙዳት መምርሒታት ርክብ ኣብ ኣእምሮ ሓዙ፣ ንቋንቃ ናይቲ ሰብ ዝሰማማዕ ሓገዝ ድማ ወስኹሉ፦

• ዝልማዱ ቃላትን ስማትን ተጠቐሙ። ንመዓልታዊ ነገራት፣ ንኣባላት ስድራ ንተልማዱ ንጥፈታት እቲ ሰብ ወይ ዝኣመኖ ሰብ እንታይ ቃላት ከም ዝጥቀም ሕተቱ።
• ክትዛረቡ ከለኹም ኣርእዩ እውን። ናብ ኩባያ ጠቐሙ፣ ክልተ ኣማራጺታት ኣርእዩ፣ ወይ ዝልማዱ ስእሊ ወይ ነገር ተጠቐሙ። እቲ ቅኑዕ ቃል ንምርካብ ኣጸጋሚ ምስ ዝኸውን ምልክት ኣእዳው ክሕግዝ ይኽእል እዩ።
• ተጸበዩ። እቲ ሰብ ንምስማዕን ንምምላስን ግዜ ሃብዎ። ንነፍሲ ወከፍ ሓሳብ ኣይትውድኡሉ ወይ ነቲ ሕቶ ብተኸታታሊ ብዙሓት ቋንቋታት ኣይትድገሙ።
• ኣብ ሓደ ግዜ ሓደ ሓሳብ ጥራይ ሃቡ። ነዊሕ መግለጺ ብዝኾነ ቋንቋ ከቢድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ሓጺር ሓሳብ ተዛረቡ፣ ደው በሉ፣ ድሕሪኡ ተወሳኺ እንተ ዝደሊ ርኣዩ።
• ምስማዕን ምርኣይን ኣረጋግጹ። መነጽር ዓይኒ፣ መሳርሒ ምስማዕ፣ ጽቡቕ ብርሃንን ህዱእ ቦታን ቋንቋ ንምስዓብ ዝቐልጥ ክገብርዎ ይኽእል እዩ።

እቲ ሰብ ምንባብ እንተ ዝመርጽ፣ ኣገደስቲ ጽሑፋት ብቋንቋኡ እንተ ዘለዉ ሕተቱ። ንሕክምናዊ ውሳኔ፣ ፍቓድ ወይ መምርሒ መድሃኒት ኣብ ኣውቶማቲክ ትርጉም ኣይትጽገሙ፤ ኣገዳሲ ሓበሬታ ምስ ወሃቢ ክንክን ኣረጋግጹ።

እቲ ሰብ ዝመርጾ ቋንታ እንተ ዘይትፈልጥ እንታይ ክገብር?

ኣብ መዓልታዊ ዕላል ዝኣመኖ ክልተ ቋንቋ ዝዛረብ ዓርኪ ወይ ዘመድ ክሳተፍ እንተ ዝደሊ ሕተቱ። ካልእ ሰብ ከስተርጉምሉ ከም ዝደሊ ኣይትግምቱ፤ ምልክታት ኣእዳው፣ ስእልታት ወይ ክልቲኦም ዝፈልጥዎ ካልእ ቋንታ ክመርጽ ይኽእል እዩ።

ንቆጸራ ሕክምና ወይ ልክዕ ሓበሬታ ዘድሊ ካልእ ዝርርብ፣ ቅድሚ ግዜ ንክሊኒክ ወይ ንኣገልግሎት ክንክን ደውሉ። እቲ ሰብ ዝመርጾ ቋንቋ ንገርዎምን እንታይ ዓይነት ሓገዝ ኣስተርጓሚ ከም ዘለዎም ሕተቱን። ዩኤስ ሚኒስትሪ ጥዕናን ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን (U.S. Department of Health and Human Services) ከም ዝገልጾ ኣባላት ስድራን ኣዕርኽትን ኣገዳሲ ሕክምናዊ ሓበሬታ ብልክዕ ከስተርጉሙ ኣይክእሉን ይኽእሉ እዮም፤ እቲ ኣገልግሎት ኣማራጺታቱን ናይ ከባቢ ጠለባቱን ክገልጽ ይኽእል እዩ። እቲ ሰብ ደጋፊ ክሳተፍ እንተ ዝደሊ ክመርጽ ይኽእል እዩ፣ ወሃቢ ኣገልግሎት ድማ ዘድሊ ሓገዝ ቋንቃ የዳሉ።

ኣብ እዋን ቆጸራ፣ ብቐጥታ ንእቲ ሰብ ተዛረቡን እቲ ኣስተርጓሚ ንኽዛረብ ግዜ ሃብዎን። እቲ ሰብ ነቲ ሕቶ ከም ዝርድኦን ብቃላቱ ክምልስ ዕድል ከም ዘለዎን ኣረጋግጹ። ከም ደጋፊ እንተ ተሳቲፍኩም፣ ንሱ እንተ ደልዩ ጥራይ ተወሳኺ ሓበሬታ ወስኹ።

መዓስ ሕክምናዊ ምኽሪ ክሓትት ይግባእ?

ጸገማት ቋንቋ ብግዜ ክቕየሩ ይኽእሉ እዮም፣ ግን ሃንደበታዊ ለውጢ ፍሉይ እዩ። NHS ሓደ ሰብ ሃንደበት እንተ ተዘሪቡ ብቕልጡፍ ሕክምናዊ ሓገዝ ክርከብ ከም ዘለዎ ይመክር። ሃንደበታዊ ምጥፋእ ክእለት ርክብ ብቐሊሉ ከም ክፍሊ ደመና ኣይትግምቱ። እቲ ሰብ ሃንደበት እንተ ተዘሪቡ፣ ብጣዕሚ እንተ ሓመመ ወይ ንምንቃሕ ኣጸጋሚ እንተ ኾይኑ፣ ናይ ከባቢ ህጹጽ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ተወከሱ።

ንቀስ ብቐስ ዝመጹ ለውጥታት፣ ዝርኣኹሞ ነገር መዝግቡን ንሓኪም ናይቲ ሰብ ምኽሪ ሕተቱን። እንታይ ቋንታ ከም ዝጥቀም ነበረ፣ እንታይ ከም ዝሓገዞ ንምርካብ ከምኡ ድማ ድኹም ወይ ሕሙም ምኻኑ መዝግቡ። እዚ ንዝርርብ መግለጺ እዩ፣ ምርመራ ኣይኮነን። መምርሒና ንቆጸራ ሓኪም ሕቶታት ንምድላው ክሕግዘኩም ይኽእል እዩ።

ንካልኦት ሓገዝቲ እንታይ ክነግሮም ይኽእል?

ብፍቓድ ናይቲ ሰብ፣ ንኣባላት ኣብ ክንክን ክሳተፉ ዝደልዩ ሓጺር መዘኻኸሪ ጽሑፍ ኣዳልዉ። ንዝርርብን ንምንባብን ዝመርጾ ቋንቋ ወይ ዘረባ፣ ዝልማዱ ቃላት ወይ ስማት፣ ከምኡ ድማ ዕላል ንምስዓብ ዝሕግዞ ነገር ክሕዝ ይኽእል እዩ። ኣብ ቆጸራታት ወይ ኣብ ሓበሬታ ክንክን ኣየናይ ሰብ ክሳተፍ ከም ዝደሊ ሕተቱ። ንሓገዝ ዘድልዩ ዘይኮኑ ብሕታዊ ሓበሬታታት ኣይትመዝግቡ፣ መን ነቲ መዘኻኸሪ ክርእዮ ከም ዝኽእል እውን ንእቲ ሰብ ንገሩ። መዘኻኸሪ ቋንታ ሰባት ዕላል ብዝምችኦም ንኽጅምሩ ይሕግዝ፤ ንዝተሓላለኸ ሕክምናዊ ዝርርብ ግን ኣስተርጓሚ ኣይተክኦን።

ምርጫታት ናይቲ ሰብ ብኸመይ ክድግፍ ይኽእል?

ቋንቋ ክፍሊ ናይቲ ሰብ ምስ ካልኦት ዝራኸበሉ መንገዲ እዩ፣ ግን ምሉእ መንነቱ ኣይኮነን። ብዛዕባ ተልማዱ ንጥፈታቱ፣ ዝፈትዎም ነገራት፣ ምርጫ ምንባብን ኣብ ክንክን ክሳተፉ ዝደልዮም ሰባትን ሕተቱ። እቲ ሰብ እንተ ተሰማሚዑ፣ ንካልኦት ደጋፍቲ ዝሕግዙ ቃላት ወይ ሓሳባት ጽሓፉን ብኸመይ ክጥቀሙሎም ከም ዝኽእሉ ግለጹን። መዘኻኸሪታት ብሕታዊ ግበርዎምን እቲ ሰብ ክትካፈሉ ዝተሰማማዓሉ ሓበሬታ ጥራይ ተካፈሉን።

እቲ ሰብ ክለማመድ፣ ንካልኦት ክትርጉም ወይ እንታይ ከም ዝርድእ ከርእይ ኣይትገድድዎ። ገለ ዕላላት ብሓደ ቋንቋ ዝቐልጡ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ ካልኦት ድማ ብካልእ ቋንታ። ምቾት፣ ብሕታውነትን ምርጫን ናይቲ ሰብ ካብ ሓደ ቋንታ ምጽናዕ ይበልጽ ኣገዳሲ እዩ።

መምርሒታት ርክብና ብቐሊሉ ምዝራብ፣ ምስማዕን ስእልታት ምጥቃምን ይሽፍን። ድሕሪ ምርመራ ደመና ንምድላው ሓገዝ እንተ ደሊኹም፣ ቀዳሞት ስጉምትታት ድሕሪ ምርመራ ደመና ርኣዩ።