Mû maboko tî tënë na yângâ na maboko tî ndoyê

Azo so ayeke tene yângâ mingi alingbi ti sara tënë na lêgë nde tongana maboko tî ndoyê ayeke changa lêgë so ala yeke wara wala ma âmbênî tënë. Azo ambeni atöngasâ ti sara kua na yângâ so ala manda kozo; ambeni asara sô pepe. Yê ti nzönî so mo lingbi ti sara kozo ayeke ti hunda yângâ so ayeke nzönî na lo fadësô, nga mo püsä na lêgë so lo ayeke sara ni.

Alzheimer’s Society atene so nzara tî yângâ alingbi ti changa nga afa lêgë ti sara kua na yângâ so zo ayeke sara kua na ni sô asï. Alzheimer’s Association afa kiringbï na yângâ ti kozo tongana changement nde so alingbi ti sï na tënë. Achangement sô ayeke na ndo ti zo kue pepe nga afa pepe nzoni ti mbetï ti zo.

Yângâ so mbi lingbi ti sara kua na ni?

Hunda zo yângâ so lo yeke nzara ti sara kua na ni na tënë sô. Nzara ti lo alingbi ti changa na ndo tî ndô tî tënë, na ndo, wala na ngôi tî lâ. Tongana lo achanga yângâ, mo bâ ni tongana tâ yê ti bâ ndo wala mo gbï lo ti sara kua na yângâ so mo ayeke ma pepe.

Tongana mo tene yângâ so lo ayeke nzara, sara kua na âmbênî yângâ so lo hinga nde nga mû ngoi na lo ti kîri tënë. Tongana mo hinga gi âmbênî tënë kete, tene sô na nzönî nga sara kua na âgeste, âyê, wala âfoto. Afango tënë tî yângâ ti Alzheimer’s Society afa so nzönî ti sara kua na yângâ alingbi ti changa na lâ kue nga sô ngbâ, zönî ti tèrê, wala kobêla alingbi ti sara na ni.

Nye alingbi ti mû maboko na tënë tî lâ kue?

Bata ândânï lêgë tî tënë na bê ti mo, nga zia maboko so alingbi na yângâ ti zo:

• Sara kua na âmbênî yângâ nga âïrï so lo hinga nde. Hunda zo wala zo nde so lo sara mbötï na lo âmbênî tënë so ala yeke sara kua na ni na ndo tî âyê tî lâ kue, âzo tî sêwä, nga âsâra tî lâ kue.
• Fa nga tene. Fa na mbêni tî kôpö, mû âyê ûse ti soro, wala sara kua na foto wala yê so lo hinga nde. Geste alingbi ti mû maboko tongana tënë so alingbi ayeke gbegbê ti wara.
• Ku. Mû ngoi na zo ti mä nga ti kîri tënë. Mo hunzi âkürüngö tënë kue pepe wala mo hunda hunda ni na yângâ mingi na ngôi oko pepe.
• Bata tënë oko na ngôi oko. Tënë so ayeke molengê mingi alingbi ti gbegbê na yângâ kue. Sara kua na kürüngö tënë, ku kete, nga bâ tongana lo ayeke nzara ti mä ambeni.
• Bâ mä tî zo nga lê ti zo. Alunette, amango yê tî mä, vängö nzönî nga ndo so ayeke na sïrïrï alingbi ti sara si tënë ague na lêgë ti nzönî.

Tongana zo ayeke nzara ti dîko tënë, hunda tongana âsango tî nzoni so asû na mbëtï ayeke na yângâ ti lo. Mo sara mbötï na mo na tënë so ordinatërë achanga ni sï sï na ndo tî tënë ti bongö-ndo ti nyen, na ndâ ti mbïrïmbïrï wala na andia tî köngö pepe; hunda sïgî na këngö tî bongö-ndo ti nyen na ndo tî âsango tî nzoni.

Nye tongana mbi tene yângâ so zo ayeke nzara pepe?

Hunda tongana lo ayeke nzara si mbîni ti lo so tene yângâ kue wala zo tî sêwä ti lo aga na pöpö ti tënë tî lâ kue. Mo ma ndâ ti ala atere sô lo ayeke nzara si nde zo afa tënë na mbâgë ti lo pepe; alingbi lo ayeke nzara âgeste, âfoto wala nde yângâ so ala kue ahinga.

Na ndo tî lïngö tënë na monganga wala tënë nde so ayeke nzara âsango so alingbi, iri këngö wala këngö tî bongö-ndo ti nyen kozo. Fa na ala yângâ so zo ayeke nzara nga hunda sô maboko tî zo so afa yângâ ayeke daä. Dëpartëmâ tî Nzoni nga Azo ti Maboko tî Nzönî ti Amirika afa so azo tî sêwä wala âmbîni alingbi pepe ti afa âsango tî nzoni tî bongö-ndo ti nyen na lêgë so alingbi; këngö ni alingbi ti fa ândânï lêgë so ayeke daä nga âsâra tî ndo ni. Zo alingbi ti soro tongana zo so amû maboko aga na lo, na ngôi so monganga aleke ndâ tî maboko tî yângâ so ayeke nzara.

Na ngôi tî lïngö tënë, tene na zo sï sï nga mû ngoi na zo so afa yângâ ti tene. Hunda sïgî so zo ama hunda ni nga lo wara ngoi ti kîri tënë na âmbênî tënë ti lo. Tongana mo yeke mû maboko na lo, zia âsango gi tongana lo yeke nzara.

Na ndö wa ngôi mbi lingbi ti gi mungo maboko ti monganga?

Agbegbê tî yângâ alingbi ti changa na ngôi, me changement so asï kpä ayeke nde. NHS afa lêgë ti gi mungo maboko ti monganga fafadësô tongana zo akpälë ndoyê ti lo kpä. Mo ma ndâ ti atere sô kpälëngö tënë kpä ayeke gi ndê ti maboko tî ndoyê pepe. Tongana zo akpälë ndoyê ti lo kpä, ayeke na nzoni mingi pepe wala azî na lêgë ti nzönî pepe, iri âkëndä tî mungo maboko fafadësô tî ndo ti mo.

Na ndo tî achangement so ayeke sï na yâ yâ, sû âyê so mo abâ nga hunda monganga ti zo. Sû na mbëtï yângâ so lo asara kua na ni, nye amû maboko na lo ti sara tënë, nga tongana lo ayeke na ngbâ wala na kobêla. Sô ayeke ndia ti tënë, ayeke fa tî nzoni ti monganga pepe. Ambeni ti mbi tî lïngö tënë na monganga alingbi ti mû maboko na mo ti leke âhunda.

Nye mbi lingbi ti tene na âzo so amû maboko?

Na mbïrïmbïrï ti zo, bata kürüngö mbëtï na ndo tî âzo so lo ayeke nzara ti zia ala na yâ ni. A lingbi ti fa yângâ wala ndö tî yângâ so lo ayeke nzara na ndo tî tënë nga tî dîko, âmbênî tënë wala âïrï so lo hinga nde, nga nye amû maboko na lo ti ma tënë. Hunda tongana lo ayeke nzara si zo nde aga na lo na âlïngö tënë wala na âsango tî bongö-ndo ti nyen. Mo sû âsango so ayeke na ndâ ti lo sï sï pepe, nga fa na zo zo so alingbi ti bâ mbëtï ni. Mbëtï tî yângâ amû maboko na azo ti töngasâ tënë na nzönî; a gbâ maboko tî zo so afa yângâ pepe na ndo tî kötä tënë tî nzoni.

Tongana nye mbi lingbi ti mû maboko na ânzara ti zo?

Yângâ ayeke ndê ti lêgë so zo ayeke sara tënë, me ayeke zo ni kue pepe. Hunda lo na ndo tî âsâra ti lo tî lâ kue, âyê so lo ayeke nzara, ânzara ti lo tî dîko nga âzo so lo ayeke nzara ti zia ala na yâ ni. Tongana zo ambïrï, sû âmbênî tënë wala âkürüngö tënë na ndo tî âzo so amû maboko nga fa na ala lêgë ti sara kua na ni. Bata âmbëtï sô na ndâ ti ala nga kanga ala gi na âyê so zo ambïrï.

Mo gbï zo pepe ti sara tënë, ti changa tënë na mbâgë ti azo nde wala ti fa so lo ama. Atënë ambeni alingbi ti nzönî na yângâ oko, ambeni na yângâ nde. Nzönî ti zo, âsango tî ndâ ti lo nga nzara ti lo ayeke kötä na ndö tî batango yângâ oko.

Ambeni ti mbi tî tënë afa na ndo tî tënë na lêgë ti nzönî, ti mä, nga ti sara kua na âfoto. Na ndo tî maboko na leke yê na peko tî wara tî nzoni, bâ âkota lêgë na peko tî wara tî nzoni ti maboko tî ndoyê.