Te tautoko i te kōrero reo maha i te tiaki mate wareware

Tērā pea ka rerekē te āhua o te kōrero a ngā tāngata e kōrero ana i ētahi reo maha, i te huringa o te rapu kupu, o te mārama rānei nā te mate wareware. Tērā pea ka tīmata ētahi tāngata ki te whakamahi i te reo i ako rātou i mua ake; kāore ētahi e pērā. Ko te mahi tuatahi whai hua ko te pātai ko tēhea reo e pai ana ināianei, kātahi ka whai i te hiahia o te tangata.

E ai ki te Alzheimer’s Society he rerekē ngā hiahia reo, ā, ka tūtohu kia whakamahia te reo e kōrero ai te tangata i te nuinga o te wā. Ka whakahua hoki te Alzheimer’s Association i te hokinga ki te reo taketake hei huringa kōrero pea. Kāore ēnei huringa e pā ki te katoa, ā, kāore e whakaatu i te wāhanga o te mate o te tangata.

Ko tēhea reo me whakamahi?

Pātaihia ki te tangata ko tēhea reo e hiahia ana ia ki te whakamahi mō tēnei kōrero. Tērā pea ka rerekē tana hiahia i runga i te kaupapa, te wāhi, te wā rānei o te rā. Mēnā ka huri ia i te reo, kaua e whakaarohia he whakamātautau, kaua hoki e tohe kia kōrero tonu ia i te reo e mārama ana koe.

Mēnā e mōhio ana koe ki te reo e pai ana ki a ia, whakamahia ngā kupu māori, ā, hoatu he wā kia whakautu mai. Mēnā he ruarua noa ngā kupu e mōhio ana koe, kia pono, ā, whakamahia hoki ngā tohu, ngā taonga, ngā pikitia rānei. E kī ana ngā tohutohu reo a te Alzheimer’s Society tērā pea ka rerekē te āheinga reo i ia rā, ā, ka pāngia pea e te ngenge, te mamae, te māuiui rānei.

He aha ngā mea ka āwhina i te kōrero o ia rā?

Kia maumahara ki ngā tohutohu kōrero noa, ā, tāpirihia he tautoko e hāngai ana ki te reo o te tangata:

• Whakamahia ngā kupu me ngā ingoa māori. Pātaihia ki te tangata, ki tētahi rānei e whakawhirinaki ana ia, he aha ngā kupu e whakamahia ana mō ngā taonga o ia rā, ngā whānau, me ngā mahi o ia rā.
• Whakaaturia, kaua ko te kōrero anake. Tohua he kapu, whakaaturia kia rua ngā kōwhiringa, whakamahia rānei he pikitia māori, he taonga rānei. Ka āwhina pea he tohu ina uaua te kimi i te kupu tika.
• Taihoa. Hoatu he wā ki te tangata kia whakarongo, kia whakautu hoki. Kaua e whakaoti i ia rerenga kōrero, kaua hoki e tārua i te pātai i roto i ētahi reo maha i te wā kotahi.
• Kia kotahi te whakaaro i ia wā. He uaua pea te whakamārama roa ahakoa te reo. Whakamahia he rerenga poto, okioki, kātahi tirohia mēnā e hiahia ana ia ki ētahi atu kōrero.
• Tirohia te whakarongo me te kite. Mā ngā mōhiti, ngā taputapu whakarongo, te rama pai, me te wāhi āta noho ka māmā ake te whai i te reo.

Mēnā e pai ana te tangata ki te pānui, pātaihia mēnā kei tōna reo ngā mōhiohio tuhi hira. Kaua e whakawhirinaki ki te whakamāoritanga aunoa mō tētahi whakataunga hauora, mō te whakaaetanga, mō ngā tohutohu rongoā rānei; me whakaū i ngā mōhiohio hira ki te kaiwhakarato hauora.

Me pēhea mēnā kāore au e kōrero i te reo e pai ana ki te tangata?

Pātaihia mēnā e hiahia ana ia kia whai wāhi mai tētahi hoa, whanaunga reo rua rānei e whakawhirinaki ana ia ki tētahi kōrero noa. Kaua e whakapae e hiahia ana te tangata kia whakamāori tētahi atu; tērā pea e pai ake ana ki a ia ngā tohu, ngā pikitia, tētahi atu reo rānei e mōhio ana kōrua tahi.

Mō tētahi hui hauora, tētahi atu kōrero rānei e hiahiatia ana he mōhiohio tika, waea atu ki te whare hauora, ki te ratonga tiaki rānei i mua. Whakamōhio atu ko tēhea reo e pai ana ki te tangata, ā, pātaihia he aha ngā tautoko kaiwhakamāori e wātea ana. E whakamārama ana te U.S. Department of Health and Human Services tērā pea kāore e taea e te whānau, e ngā hoa rānei te whakamāori tika i ngā mōhiohio hauora hira; ka taea e te ratonga te whakamārama i ōna kōwhiringa me ngā whakaritenga ā-rohe. Ka taea e te tangata te whiriwhiri mēnā ka haere tahi tētahi kaitautoko, i te wā e whakarite ana te kaiwhakarato i ngā tautoko reo e hiahiatia ana.

I te wā o te hui, kōrero tika ki te tangata, ā, tukuna he wā kia kōrero te kaiwhakamāori. Me tirotiro kei te mārama te tangata ki te pātai, ā, kei a ia te wāhi ki te whakautu mā āna ake kupu. Mēnā kei te tautoko koe i a ia, tāpirihia he horopaki anake ina hiahia ia.

Āhea me kimi tohutohu hauora?

Ka rerekē pea ngā uauatanga reo i roto i te wā, engari he rerekē te huringa ohorere. E tohutohu ana te NHS kia kimi āwhina hauora tonu ina rangirua ohorere tētahi tangata. Kaua e whakapae ko te ngaro ohorere o te kōrero he wāhanga noa iho o te mate wareware. Mēnā ka rangirua ohorere te tangata, ka tino māuiui, ka uaua rānei te whakaara, whakapā atu ki ngā ratonga hauora ohorere ā-rohe.

Mō ngā huringa āta haere, tuhia ngā mea ka kite koe, ā, pātaihia ki te rata, ki te kaiwhakarato hauora rānei o te tangata mō ētahi tohutohu. Tuhia ko tēhea reo i whakamahia e ia, he aha ngā mea i āwhina i tana kōrero, ā, mēnā i ngenge, i māuiui rānei ia. He whakamārama tēnei mō te kōrero, ehara i te tātaritanga. Ka āwhina tā mātou arahi mō te hui tākuta ki te whakarite pātai.

He aha taku e kōrero ai ki ētahi atu kaitautoko?

Me te whakaae o te tangata, puritia he tuhipoka poto mō ngā tāngata e hiahia ana ia kia whai wāhi mai. Ka taea te tuhi ko tēhea reo, mita rānei e pai ana ki a ia mō te kōrero me te pānui, ngā kupu me ngā ingoa māori, me ngā mea e āwhina ana i a ia ki te whai i te kōrero. Pātaihia mēnā e hiahia ana ia kia whai wāhi mai tētahi tangata motuhake ki ngā hui, ki ngā whakahou tiaki rānei. Kaua e tuhi i ngā taipitopito tūmataiti kāore e hiahiatia ana mō te tautoko, ā, kōrerotia ki te tangata ko wai ka kite i te tuhipoka. Mā te tuhipoka reo ka māmā ake te tīmata kōrero; kāore e whakakapi i te kaiwhakamāori mō tētahi kōrero hauora matatini.

Me pēhea taku tautoko i ngā kōwhiringa a te tangata?

He wāhanga te reo o te hononga o te tangata, engari ehara ko ia anake. Pātaihia mō āna mahi o ia rā, ngā mea e pai ana ki a ia, ngā mea e pai ana ki a ia ki te pānui, me ngā tāngata e hiahia ana ia kia whai wāhi mai. Mēnā ka whakaae te tangata, tuhia ētahi kupu, kīanga āwhina rānei mō ētahi atu kaitautoko, ā, whakamāramatia me pēhea te whakamahi. Kia tūmataiti ngā tuhipoka, ā, tohaina anake ngā mea kua whakaae ia kia tohatohaina.

Kaua e tohe kia parakitihi te tangata, kia whakamāori mā ētahi atu, kia whakaatu rānei i tōna mārama. Tērā pea ka māmā ake ētahi kōrero i tētahi reo, ā, ko ētahi atu i tētahi reo kē. Ko te whakamarie, te tūmataiti, me te kōwhiringa o te tangata te mea nui ake i te noho ki te reo kotahi.

Kei tā mātou whārangi tohutohu kōrero ētahi kōrero mō te kōrero māmā, te whakarongo, me te whakamahi pikitia. Mō te āwhina ki te whakamahere i muri i te tātaritanga, tirohia ngā mahi tuatahi i muri i te tātaritanga mate wareware.