Hoạt động cho người sa sút trí tuệ giai đoạn muộn, kể cả khi nằm giường hay ngồi ghế

Ở giai đoạn muộn của sa sút trí tuệ, người thân có thể nói rất ít, cần giúp đỡ trong mọi việc chăm sóc hằng ngày và nằm giường hay ngồi ghế phần lớn thời gian trong ngày. Bạn có thể cảm thấy như không còn gì để cùng nhau làm nữa. Nhưng vẫn còn. Alzheimer’s Association cho biết phần cốt lõi trong con người ấy có thể vẫn còn đó, và ở giai đoạn này, người thân cảm nhận thế giới chủ yếu qua các giác quan. Âm nhạc, xúc chạm, một giọng nói quen thuộc và sự bầu bạn bình thản của bạn vẫn có thể mang lại sự an ủi và những khoảnh khắc gắn kết.

Hoạt động nào giúp ích cho người sa sút trí tuệ giai đoạn muộn?

Ở giai đoạn muộn, những hoạt động đơn giản cho các giác quan và sự bầu bạn lặng lẽ giúp ích nhiều nhất. Alzheimer’s Association gợi ý mở nhạc yêu thích, đọc vài đoạn trong những cuốn sách có ý nghĩa, thoa kem dưỡng có mùi hương người thân thích lên da, và cùng ngồi ngoài trời vào một ngày đẹp trời. National Institute on Aging bổ sung thêm kể chuyện, cho xem ảnh, xúc chạm nhẹ nhàng hoặc xoa bóp, và âm nhạc, tiếng ồn trắng hay âm thanh thiên nhiên, đồng thời cho biết chỉ riêng sự có mặt của bạn cũng có thể giúp người thân bình tâm.

Alzheimer’s Foundation of America cho biết người ở giai đoạn muộn thường rất cần ôm một thứ gì đó sát bên mình để thấy yên lòng, và gợi ý những hoạt động giác quan đơn giản, động tác duỗi người nhẹ nhàng, đưa khăn theo nhạc, âm nhạc, thú cưng đến thăm, sự xúc chạm của con người và vẽ tự do.

Hoạt động cho người nằm giường hay ngồi ghế

1. Mở nhạc của người thân. Chọn những bài hát từ thời thanh niên, từ đức tin hay từ gia đình của người thân. Để âm lượng nhỏ và ngồi gần. Ngay cả lúc này, có người vẫn gõ ngón tay hoặc ngân nga theo. Xem hoạt động âm nhạc.
2. Nắm tay. Chỉ cần nắm một bàn tay, nhẹ nhàng vuốt ngón cái, cũng đã là một hoạt động. Hãy nói trước điều bạn sắp làm.
3. Xoa bóp tay thật chậm. Làm ấm một chút kem dưỡng trong lòng bàn tay rồi vuốt từ cổ tay đến đầu ngón tay. Chọn kem không mùi, hoặc mùi người thân vẫn luôn yêu thích nếu da chịu được.
4. Đọc to. Một bài thơ yêu thích, một đoạn trong cuốn sách được yêu quý, kinh sách hoặc trang thể thao trên báo. Nhịp điệu giọng nói của bạn quan trọng hơn câu chữ.
5. Kể một câu chuyện. Kể về một chuyến đi của gia đình hay ngày cưới của người thân. Không cần người thân đáp lại.
6. Cho xem ảnh. Cầm từng tấm ảnh lớn ngang tầm mắt và tả lại thật ấm áp. Tránh hỏi người trong ảnh là ai.
7. Đưa một thứ mềm mại để cầm. Một chiếc khăn mặt gấp lại, một miếng vải nỉ hay một con thú bông. NIA gợi ý đưa cho người thân một chiếc khăn mặt để cầm khi được di chuyển, để họ ít níu vào bạn hay vào đồ đạc hơn.
8. Mở âm thanh thiên nhiên. Tiếng mưa, tiếng sóng hay tiếng chim hót ở âm lượng nhỏ có thể làm dịu một căn phòng ồn ào.
9. Đưa thiên nhiên vào phòng. Kéo rèm ra, treo một máng ăn cho chim bên ngoài cửa sổ, hoặc mang vào vài bông hoa tươi hay chiếc lá để ngắm và chạm vào.
10. Ra ngoài trời. Nếu người thân ngồi được xe lăn, vài phút trong bóng mát vào một ngày dễ chịu có thể rất tuyệt.
11. Chải tóc hoặc lau bằng khăn ấm. Chải chuốt chậm rãi, nhẹ nhàng và một chiếc khăn ấm lau tay và mặt có thể mang lại cảm giác được chăm chút.
12. Cử động nhẹ theo nhạc. Cùng nhau vẫy một chiếc khăn mỏng, hoặc đưa tay đung đưa theo một bài hát. Với các động tác duỗi người và cử động khớp, hãy nhờ chuyên viên vật lý trị liệu hoặc điều dưỡng chỉ cho bạn cách an toàn trước.
13. Vẽ tự do. Trải màu không độc lên tờ giấy lớn bằng miếng bọt biển hoặc bằng tay, có tay bạn dẫn dắt. Không có kết quả nào là đúng.
14. Đón thú cưng đến thăm. Một con vật hiền lành nằm trên giường hay trong lòng, nếu người thân vốn thích động vật và nơi ở cho phép.
15. Cùng nhau thở chậm. Ngồi gần và thở chậm, nghe rõ tiếng. Hít thở thư thái có thể giữ nhịp cho cả hai, và bạn là người bắt đầu và dừng lại.
16. Đơn giản là ở đó. Ngồi gần, ngân nga, đan len hoặc lặng lẽ đọc sách. Có mặt là đủ.

Cách cùng làm một hoạt động ở giai đoạn này

• Tiến lại từ phía trước. Gọi tên người thân và nói tên mình, nói chậm và nhẹ nhàng trước khi chạm vào.
• Mỗi lần một thứ. Tắt TV trước khi mở nhạc. Mỗi lần chỉ một giác quan.
• Giữ thời gian ngắn. Vài phút có thể đã là nhiều. Vài khoảnh khắc ngắn trong ngày tốt hơn một buổi dài.
• Cho người thân ngồi thoải mái trước. Kiểm tra xem người thân đã được đỡ tựa chắc chắn chưa. NIA gợi ý dùng một tấm bàn kê trên đùi để đặt tay và đỡ phần thân trên khi ngồi dậy.
• Để ý phản ứng. Đôi tay thả lỏng, nét mặt dịu đi, nhìn vào mắt bạn hoặc ngân nga cho thấy người thân đang dễ chịu. NIA cho biết rên rỉ, nhăn mặt, che chắn một phần cơ thể hoặc đột nhiên kích động có thể là dấu hiệu đau. Hãy dừng lại và báo cho đội ngũ chăm sóc.

Hướng dẫn nhanh theo từng giác quan

An toàn ở giai đoạn này

Ở giai đoạn muộn, việc nuốt có thể trở nên khó khăn, và NIA cảnh báo rằng điều này làm tăng nguy cơ bị sặc, hóc. Đừng để vật nhỏ trong tầm với, và chỉ cho ăn uống với độ đặc lỏng và tư thế mà đội ngũ chăm sóc khuyên dùng. Nhẹ nhàng kiểm tra da khi làm các hoạt động xúc chạm, vì da có thể dễ rách hoặc bầm tím. Để biết thêm ý tưởng an toàn cho các giác quan, xem hoạt động giác quan.

Chăm sóc cả chính mình

Chăm sóc ở giai đoạn muộn đòi hỏi nhiều về thể chất lẫn tinh thần, dù là ở nhà hay khi đến thăm người thân ở viện dưỡng lão. Các đội chăm sóc cuối đời và chăm sóc giảm nhẹ có thể giúp về sự dễ chịu, hỗ trợ và lên kế hoạch, và NIA liệt kê họ là một nguồn giúp đỡ. Những buổi thăm ngắn, êm ả đều đáng giá; xem đến thăm người sa sút trí tuệ. Nếu bạn hướng dẫn hoạt động nhóm, hoạt động nhóm ở viện dưỡng lão có ý tưởng để điều chỉnh các buổi sinh hoạt. Và xin hãy đọc chăm sóc chính mình: nghỉ ngơi là một phần của việc chăm sóc tốt.