Деменципе пурăнакан çынпа нумай чĕлхепе çыхăнмалли мелсем

Нумай чĕлхе пĕлекен çынсем деменци сăмах тупма е ăнланма йывăрлатнă май çыхăну мелĕпе урăхларах çыхăнма пултараççĕ. Хăш-пĕр çынсем малтан вĕреннĕ чĕлхепе калаçма пуçлаççĕ, ыттисем — çук. Чи кирлĕ пĕрремĕш утăм — хальхи вăхăтра хăш чĕлхе çыншăн лайăхрахрине ыйтса пĕлесси тата унăн кăмăлĕпе пырасси.

Alzheimer’s Society чĕлхе суйлавĕ улшăнма пултарнине калать тата çын куллен çыхăнакан чĕлхепе усă курма сĕнет. Alzheimer’s Association та тăван чĕлхине таврăнни çыхăну улшăннин пĕр майĕ пулма пултарнине асăнать. Ку улшăнусем кашни çынра та пулмаççĕ тата çын мĕнле пулни çинчен каламаççĕ.

Мĕнле чĕлхепе калаçмалла?

Çынран хальхи калаçура хăш чĕлхепе калаçасшăннине ыйтăр. Унăн суйлавĕ темăран, вырăнтан е кун вăхăтĕнчен улшăнма пултарать. Енчен те вăл чĕлхене улăштарса ярать пулсан, куна тĕрĕсленĕв пек ан йышăнăр е эсир ăнланакан чĕлхепе калаçма ан çывăхăтăр.

Енчен те эсир çын кăмăллакан чĕлхене пĕлетĕр пулсан, паллашнă сăмахсемпе усă курăр тата хуравласси валли вăхăт парăр. Сахал сăмах кăна пĕлетĕр пулсан, тÿрĕ калаçăр та алли-ÿррипе, япаласемпе е ÿкерчĕксемпе усă курăр. Alzheimer’s Society чĕлхе çинчен сĕнĕвĕ чĕлхе пĕлĕвĕ кашни кунхине урăхла пулма пултарнине, ÿсĕмлĕх, ырату е чир чĕлхене витĕм кÿме пултарнине палăртать.

Кунти калаçура мĕн пулăшма пултарать?

Кулленхи çыхăну сĕнĕвĕсене шута илĕр тата çынăн чĕлхине тивĕçтерекен пулăшăва хушăр:

• Паллашнă сăмахсемпе ятсемпе усă курăр. Çынран е вăл шанакан çынран кулленхи япаласене, кил-çурт çыннисене тата кулленхи ĕçсене мĕнле чĕннине ыйтăр.
• Калаçнă чухне кăтартăр та. Куркине кăтартăр, икĕ суйлавран пĕрине парăр е паллашнă сăн ÿкерчĕке, япалана кăтартăр. Кирлĕ сăмаха тупма йывăр чухне алли-ÿрри пулăшма пултарать.
• Кĕтĕр. Çынна итлесе хуравлама вăхăт парăр. Кашни предложенине уншăн вĕçлеме е ыйтăва пĕр вăхăтрах нумай чĕлхепе тепĕр хут калама ан хăтланăр.
• Пĕр вăхăтра пĕр шухăш кăна калаçăр. Вăрăм ăнлантару хăш чĕлхепе пулсан та йывăр пулма пултарать. Кĕске предложенипе калаçăр, чарăнăр та унпа ытларах илтес килет-и тесе пăхăр.
• Куçпа илтеве тĕрĕслĕр. Куçлăх, илтмелли хатĕр, лайăх çутă тата лăпкă вырăн чĕлхене ăнланма çăмăллатма пултараççĕ.

Енчен те çын вулама кăмăллать пулсан, кирлĕ çырнă информаци унăн чĕлхипе пурри ыйтăр. Сывах хирурги йышăну, ирĕк парни е эмел инструкцийĕ валли хăй тĕллĕн куçарнă текста çеç ан шанăр; пĕлтерĕшлĕ информацине сывах пулăшакан учрежденипе тĕрĕслĕр.

Çын кăмăллакан чĕлхене эпĕ пĕлместĕп пулсан мĕн тумалла?

Кунти калаçăва шанчăклă икĕ чĕлхе пĕлекен тус е тăван хутшăнмалли-и ыйтăр. Çын урăх çын куçарса парнине кăмăлланă тесе ан шутлăр; ун алли-ÿрри, ÿкерчĕксем е иккĕш те пĕлекен урăх чĕлхе лайăхрах пулма пултарать.

Сывах хирурги визитĕ е тĕплĕн çырнă информаци кирлĕ урăх калаçу валли поликлиникапа е сывах пулăшу учрежденийĕпе малтан çыхăнăр. Çын кăмăллакан чĕлхене каласа парăр тата мĕнле чĕлхе куçаруси пуррине ыйтăр. U.S. Department of Health and Human Services ăнлантарать: кил-çурт çыннисемпе туссем пĕлтерĕшлĕ сывах хирурги информацине тĕрĕс куçарма пултараймаççĕ; учреждени хăйĕн мĕнле мелсем тата вырăнти йĕркесем пуррине ăнлантарма пултарать. Çын унпа пĕрле кам пымаллине хăй суйлама пултарать, учреждени вара кирлĕ чĕлхе пулăшăвне йĕркелеме пултарать.

Визит чухне çын патне тÿрех калаçăр тата куçаракан çынна калаçма вăхăт парăр. Çын ыйтăва ăнланнă-и тата хăй сăмахĕпе хуравлама май пурри-и тесе тĕрĕслĕр. Енчен те эсир унăн хыççăн пулăшакан пулсан, çын кăмăллакан чухне кăна хушма информаци хушăр.

Хăçан сывах хирурги пулăшăвне ыйтмалла?

Чĕлхе йывăрлăхĕсем вăхăт иртнĕ май улшăнма пултараççĕ, анчах тапхăрнех улшăнни — урăхлах. NHS çын тапхăрнех ăнаштарах пулса кайрĕ пулсан сывах хирурги пулăшăвне хальтĕх ыйтма сĕнет. Çыхăну тапхăрнех çухалнине деменци пайĕ кăна тесе ан шутлăр. Енчен те çын тапхăрнех ăнаштарах пулса кайрĕ, пит нумай ыратнă пек туйăнчĕ е вăл вăранама йывăрланчĕ пулсан, вырăнти сывах хирурги пулăшăвне ыйтăр.

Майĕпен улшăннисем пур пулсан, мĕн асăрханине çырса хурăр та çынăн врачĕпе калаçăр. Вăл хăш чĕлхепе калаçнă, мĕн унăн çыхăнăвне çăмăллатнă, вăл ÿсĕмлĕ е ыратнăччĕ-и — çакна çырса хурăр. Ку — калаçу валли информаци, диагноз мар. Вăл ыйтусене хатĕрлеме врача визитĕ çинчен сĕнĕв пулăшма пултарать.

Ытти пулăшакансене мĕн каламалла?

Çын ирĕк парнă пулсан, вăл кăмăллакан çынсем валли кĕске асăрхатусем йĕркелĕр. Унта çын калаçма тата вулама хăш чĕлхене е диалекта кăмăллани, паллашнă сăмахсемпе ятсем, калаçăва ăнланма мĕн пулăшни çырăнма пултарать. Визитсем е сывах пулăшу çинчен информаци патне кама кĕртесшĕннине ыйтăр. Пулăшу валли кирлĕ мар харпăр информацине ан çырăр тата асăрхатусене кам курма пултарнине çынна каласа парăр. Чĕлхе çинчен асăрхату калаçăва çăмăллатма пулăшать, анчах йывăр сывах хирурги калаçура чĕлхе куçаракан çын вырăнне тивмест.

Çынăн суйлавне мĕнле пулăшмалла?

Чĕлхе — çын ыттисемпе çыхăнакан мелсенчен пĕри, анчах вăл çын пурпĕрех мар. Унăн кулленхи ĕç-хĕлĕсене, кăсăкланăвĕсене, вулав кăмăлĕсене тата камсемпе çыхăну хыççăн каясшăннине ыйтăр. Енчен те çын килĕшет пулсан, ытти пулăшакансем валли усăллă сăмахсене е предложенисене çырса хурăр тата вĕсемпе мĕнле усă курмаллине ăнлантарăр. Асăрхатусене харпăр тытăр тата çын килĕшнĕ информацине кăна пайлашăр.

Çынна вĕренме, ыттисем валли куçарма е мĕн ăнланнине кăтартма ан çывăхăтăр. Хăш-пĕр калаçусем пĕр чĕлхепе, ыттисем урăх чĕлхепе çăмăлрах пулма пултараççĕ. Çынăн хăтлăхĕ, харпăрлăхĕ тата суйлавĕ пĕр чĕлхепе кăна калаçнинчен пĕлтерĕшлĕрех.

Çыхăну сĕнĕвĕсем çăмăл калаçма, итлеме тата ÿкерчĕксемпе усă курма пулăшаççĕ. Диагноз хыççăн малтанхи утăмсене планлас пулăшу валли деменци диагнозĕ хыççăнхи малтанхи утăмсем страницăпа паллашăр.