Vukea na Veivosaki ni Vosa e Vuqa ena Dementia

O ira era vosataka e sivia e dua na vosa era na rairai veivosaki vakaduidui ni sa veisau na nodra kunea ni vosa se nodra kila na ka ni dementia. Eso era tekivu vakayagataka na vosa era vulica taumada; eso era sega. Na imatai ni ikalawa yaga duadua o ya mo taroga na vosa e vinakata me vakayagataka ena gauna oqo, qai muria na nona idusidusi.

Na Alzheimer’s Society e kaya ni na rairai duidui na vosa era vinakata ka vakatura me vakayagataki na vosa e dau veivosaki kina. Na Alzheimer’s Association tale ga e vakaraitaka ni lesu ki na vosa vakavanua e dua na veisau ena veivosaki e rawa ni yaco. Na veisau oqo e sega ni yaco vei ira kece ka sega ni vakaraitaka na ivakatagedegede ni nona ituvaki.

Na vosa cava me’u vakayagataka?

Tarogi koya na vosa e vinakata me vakayagataka ena veivosaki oqo. Na ka e vinakata e rawa ni veisau ena ulutaga, vanua, se gauna ni siga. Kevaka e veisautaka na vosa, kakua ni raica me vaka e dua na vakatovolei se vakasaurarataki koya me tomana tikoga ena vosa o kila.

Kevaka o vosataka na vosa e vinakata, vakayagataka na vosa kilai ka solia vua na gauna me sauma mai kina. Kevaka o kila ga e vica na vosa, tukuna vakadodonu ka vakayagataka tale ga na ivakaraitaki ni liga, iyaya, se iyaloyalo. Na idusidusi ni vosa mai na Alzheimer’s Society e vakaraitaka ni rawa ni duidui na nona kila na vosa ena veisiga ka rawa ni vakaleqai ena oca, mosi, se tauvimate.

Na cava e rawa ni vukea ena veivosaki ni veisiga?

Nanuma na ivakasala ni veivosaki e dau caka, ka kuria na veivuke e veiganiti kei na nona vosa:

• Vakayagataka na vosa kei na yaca kilai. Tarogi koya se dua e nuitaki na vosa era vakayagataka ena iyaya ni veisiga, lewe ni matavuvale, kei na itovo ni veisiga.
• Vakaraitaka ka tukuna tale ga. Dusia e dua na bilo, laveta cake e rua na digidigi, se vakayagataka e dua na iyaloyalo se iyaya kilai. Na ivakaraitaki ni liga e rawa ni vukea ni sa dredre na kunea ni vosa donu.
• Wawa mada. Solia vua na gauna me rogoca ka sauma mai kina. Kakua ni tinia na nona iyatuvosa kece se taroga tale na taro ena vosa e vuqa ena dua vata ga na gauna.
• Dua ga na vakasama ena dua na gauna. Na ivakamacala balavu e rawa ni dredre ena vosa cava ga. Vakayagataka e dua na iyatuvosa lekaleka, cegu vakalailai, qai raica se vinakata e levu tale.
• Raica na rogoci kei na rai. Na iloilo ni mata, iloilo ni daliga, rarama vinaka, kei na vanua vakacegu e rawa ni vakamamadataka na kena muria na vosa.

Kevaka e vinakata o koya me wilika, taroga se tiko na itukutuku bibi e volai ena nona vosa. Kakua ni vakararavi ki na ivakadewa vakamisini me baleta e dua na digidigi vakavuniwai, veivakadonui, se idusidusi ni wainimate; vakadeitaka na itukutuku bibi vata kei na veiqaravi ni qaravi.

Vakacava kevaka au sega ni vosataka na vosa e vinakata o koya?

Taroga se vinakata me dua na itokani se wekana e nuitaki ka vosa rua me tiko vata ena veivosaki ni veisiga. Kakua ni nanuma ni vinakata o koya me dua tale me vukevuke ena vosa; e rairai vinakata na ivakaraitaki ni liga, iyaloyalo, se dua tale na vosa erau kila ruarua.

Me baleta na veiqaravi vakavuniwai se dua tale na veivosaki e gadrevi kina na itukutuku dodonu, qiri na valenibula se veiqaravi ni qaravi ni bera. Tukuna na vosa e vinakata o koya ka taroga na veivuke ni vosa e vakarautaki. Na U.S. Department of Health and Human Services e vakamacalataka ni rairai sega ni rawa vei ira na wekada se itokani me ra vakadewataka vakadodonu na itukutuku bibi vakavuniwai; na veiqaravi e rawa ni vakamacalataka na nona digidigi kei na lewa ni vanua. E rawa ni digia o koya se dua na veitokoni me tiko vata kei koya, ia na veiqaravi e tuvanaka na veivuke ni vosa e gadrevi.

Ena gauna ni sikovi, vosa vakadodonu vua ka solia na gauna me vosa kina o koya e vukevuke ena vosa. Vakadeitaka ni kila o koya na taro ka tiko vua na gauna me sauma kina ena nona vosa ga. Kevaka o tokoni koya tiko, kuria ga na ivakamacala kevaka e vinakata.

Ena gauna cava me’u kerea kina na ivakasala vakavuniwai?

Na dredre ni vosa e rawa ni veisau ena gauna, ia na veisau vakasauri e duatani. Na NHS e vakatura me kerei vakatotolo na veivuke vakavuniwai ni dua e veilecayaki vakasauri. Kakua ni nanuma ni dua na yali vakasauri ni veivosaki e tiki wale ga ni dementia. Kevaka e veilecayaki vakasauri o koya, tauvimate vakalevu, se dredre me yadra, veitaratara ki na veiqaravi ni bula vakatotolo ena nomu vanua.

Me baleta na veisau e yaco vakamalua, volai na ka o raica ka kerea na ivakasala mai na nona vuniwai. Volai na vosa a vakayagataka, na cava a vukei koya me veivosaki, kei na se a oca se tauvimate. Oqo e ivakamacala me baleta na veivosaki, sega ni kena kilai na mate. Na noda idusidusi ni sikovi ki na vuniwai e rawa ni vukei iko mo vakarautaka na taro.

Na cava me’u tukuna vei ira tale eso era veivuke?

Kevaka e vakadonuya o koya, maroroya e dua na ivola lekaleka vei ira era vinakata me ra kila. E rawa ni volai kina na vosa se vosa ni yasana e vinakata me vosa kina se wilika kina, na vosa se yaca kilai, kei na ka e vukei koya me muria na veivosaki. Taroga se vinakata me dua e tiko ena veiqaravi se itukutuku ni qaravi. Kakua ni volai na itukutuku vakaitaukei e sega ni gadrevi me baleta na veivuke, ka tukuna vua o cei e rawa ni raica na ivola. Na ivola ni vosa e vukei ira na tamata me ra tekivuna rawarawa na veivosaki; e sega ni sosomitaka na dauvukevuke ni vosa ena veivosaki bibi ni bula.

Au na tokona vakacava na nona digidigi?

Na vosa e tiki ni nona veiwekani kei ira tale eso, ia sega ni kena ibalebale taucoko o koya. Taroga na nona itovo ni veisiga, na ka e taleitaka, na ka e vinakata me wilika, kei ira na tamata e vinakata me ra tiko vata. Kevaka e vakadonuya o koya, volai eso na vosa se iyatuvosa yaga vei ira era veitokoni ka vakamacalataka na nodra vakayagataki. Maroroya na ivola me vakaitaukei ka wasea wale ga na ka e vakadonuya me wasei.

Kakua ni vakasaurarataki koya me vakatovotovotaki, vakadewataka vei ira tale eso, se vakadinadinataka na ka e kila. Eso na veivosaki e na rawarawa ena dua na vosa, eso ena dua tale. Na nona vakacegu, nona itutu vakaitaukei, kei na nona digidigi e bibi cake mai na kena muria e dua ga na vosa.

Na noda ivakasala ni veivosaki e kovuta na vosa vakamatata, vakarorogo, kei na vakayagataki ni iyaloyalo. Me baleta na veivuke ena ituvatuva ni oti na kilai ni mate, raica na imatai ni ikalawa ni oti na kilai ni dementia.