Деменция ваҡытында күп телле аралашыуҙа ярҙам

Берҙән артыҡ телдә һөйләшкән кешеләрҙең аралашыуы, деменция һүҙ табыуҙы йәки аңлауҙы үҙгәрткәндә, башҡаса булырға мөмкин. Ҡайһы бер кешеләр элек өйрәнгән телендә һөйләшә башлай; башҡа кешеләрҙә был осрамай. Иң яҡшы беренсе аҙым — хәҙер ниндәй тел уңайлы икәнен һорау һәм кешенең теләген иҫәпкә алып дауам итеү.

Alzheimer’s Society тел һайлауы төрлө булыуы мөмкин икәнен билдәләй һәм кеше ғәҙәттә ҡулланған телдә һөйләшергә кәңәш итә. Alzheimer’s Association шулай уҡ туған теленә ҡайтыуҙы аралашыуҙағы мөмкин булған үҙгәрештәрҙең береһе тип һанай. Бындай үҙгәрештәр һәр кемдә лә осрамай һәм кешенең торошон күрһәтмәй.

Ниндәй телдә һөйләшергә кәрәк?

Был әңгәмә өсөн ниндәй телдә һөйләшергә теләүен кеше үҙенән һорағыҙ. Һайлауы темаға, урынға йәки көн ваҡытына ҡарап үҙгәрергә мөмкин. Әгәр ул телде алмаштырһа, уны һынау кеүек ҡабул итмәгеҙ йәки һеҙ аңлаған телдә дауам итергә мәжбүр итмәгеҙ.

Әгәр һеҙ кеше теләгән телдә һөйләшә алһағыҙ, таныш һүҙҙәр ҡулланығыҙ һәм яуап өсөн ваҡыт бирегеҙ. Әгәр бер нисә һүҙ генә белһәгеҙ, асыҡтан-асыҡ әйтегеҙ һәм ишаралар, әйберҙәр йәки рәсемдәр менән ярҙам итегеҙ. Alzheimer’s Society-ның тел буйынса кәңәштәрендә тел менән эш итеү һәләте көндән-көнгә үҙгәреүе һәм арыуыу, ауырыу йәки аҡһаулыҡ тәьҫир итеүе мөмкинлеге билдәләнә.

Көндәлек әңгәмәлә нимә ярҙам итә ала?

Ғәҙәттәге аралашыу кәңәштәрен иҫтә тотоғоҙ һәм кешенең теленә яраҡлы ярҙам өҫтәгеҙ:

• Таныш һүҙҙәр һәм исемдәр ҡулланығыҙ. Кешенән үҙенән йәки уға ышанған берәүҙән көндәлек әйберҙәр, ғаилә ағзалары һәм көн тәртибе өсөн ниндәй һүҙҙәр ҡулланыуын һорағыҙ.
• Һүҙ менән бергә күрһәтегеҙ. Сынаяҡҡа ҡаратып күрһәтегеҙ, ике һайлау тәҡдим итегеҙ йәки таныш фото йәки әйбер ҡулланығыҙ. Кәрәкле һүҙҙе табыу ауыр булғанда, ишара ярҙам итә ала.
• Көтөп тороғоҙ. Кешегә тыңларға һәм яуап бирергә ваҡыт бирегеҙ. Һәр һөйләмде уның урынына тамамламағыҙ йәки һорауҙы бер юлы бер нисә телдә ҡабатламағыҙ.
• Бер юлы бер фекер әйтегеҙ. Оҙон аңлатма телдән ҡарамай ауыр булыуы мөмкин. Ҡыҫҡа һөйләм ҡулланығыҙ, туҡтап тороғоҙ, һуңынан тағы ла кәрәкме икәнен ҡарағыҙ.
• Ишетеүҙе һәм күреүҙе иҫәпкә алығыҙ. Күҙлек, ишетеү кәрәк-яраҡтары, яҡшы яҡтылыҡ һәм тын мөхит телде аңлауҙы еңеләйтә ала.

Әгәр кеше уҡығанды өҫтөн күрһә, мөһим яҙма мәғлүмәт уның телендә бармы икәнен һорағыҙ. Медицина ҡарары, ризалыҡ йәки дары ҡабул итеү буйынса күрһәтмә өсөн автоматик тәржемәгә генә таянмағыҙ; мөһим мәғлүмәтте медицина хеҙмәткәре менән раҫлағыҙ.

Әгәр кеше теләгән телдә мин һөйләшә алмаһам, ни эшләргә?

Көндәлек әңгәмәгә ышаныслы ике телдә һөйләшкән дуҫы йәки туғаны ҡушылһынмы икәнен унан һорағыҙ. Кеше башҡа берәүҙең тәржемә итеүен теләй тип уйламағыҙ; уға ишаралар, рәсемдәр йәки икегеҙгә лә таныш булған башҡа тел уңайлыраҡ булыуы мөмкин.

Медицина осрашыуы йәки теүәл мәғлүмәт кәрәк булған башҡа әңгәмә алдынан клиникаға йәки хеҙмәткә алдан шылтыратып хәбәр итегеҙ. Кешегә ниндәй тел уңайлы икәнен әйтегеҙ һәм ниндәй тәржемә ярҙамы барлығын һорағыҙ. U.S. Department of Health and Human Services аңлатҡанса, ғаилә ағзалары йәки дуҫтар мөһим медицина мәғлүмәтен һәр саҡ теүәл тәржемә итә алмауы мөмкин; учреждение үҙ мөмкинлектәрен һәм урындағы талаптарын аңлата ала. Кеше ярҙамсы берәүҙең янәшә булыу-булмауын үҙе һайлай ала, ә кәрәкле тел ярҙамын тәьмин итеү учреждение яуаплылығында була.

Осрашыу ваҡытында туранан-тура кешегә мөрәжәғәт итегеҙ һәм тәржемәсегә һөйләшергә ваҡыт бирегеҙ. Кеше һорауҙы аңлаймы икәнен һәм үҙ һүҙҙәре менән яуап бирә аламы икәнен тикшерегеҙ. Әгәр һеҙ уны яҡлап торһағыҙ, өҫтәмә мәғлүмәтте бары тик ул теләгәндә генә өҫтәгеҙ.

Ҡасан табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк?

Тел менән бәйле ҡыйынлыҡтар ваҡыт үтеү менән үҙгәрергә мөмкин, әммә кинәт үҙгәреш — ул башҡа хәл. NHS кеше кинәт бутала башлағанда тиҙ арала медицина ярҙамы һорарға кәңәш итә. Аралашыуҙың кинәт юғалыуын деменцияның ғәҙәти өлөшө тип ҡабул итмәгеҙ. Әгәр кеше кинәт бутала башлаһа, үҙен бик насар хис итһә йәки уяныуы ауырлашһа, урындағы ашығыс медицина хеҙмәттәренә мөрәжәғәт итегеҙ.

Әкренләп булған үҙгәрештәрҙе күҙәтеп барығыҙ һәм кешенең табибынан кәңәш һорағыҙ. Ул ниндәй телдә һөйләшкәнен, нимә ярҙам иткәнен, шулай уҡ арығанмы йәки ауырыумы икәнен яҙып ҡуйығыҙ. Был диагноз түгел, ә әңгәмәгә әҙерлек өсөн яҙма. Табипҡа осрашыу буйынса ҡулланмабыҙ һорауҙар әҙерләргә ярҙам итә ала.

Башҡа ярҙамсыларға нимә әйтергә мөмкин?

Кешенең ризалығы менән, ул теләгән кешеләр өсөн ҡыҫҡа язма әҙерләгеҙ. Унда һөйләү һәм уҡыу өсөн ниндәй тел йәки диалект уңайлыһы, таныш һүҙҙәр йәки исемдәр, шулай уҡ әңгәмәне аңларға нимә ярҙам итеүе яҙылырға мөмкин. Осрашыуҙарға йәки ҡарау яңылыҡтарына кемдең ҡушылыуын теләүен унан һорағыҙ. Ярҙам өсөн кәрәкмәгән шәхси мәғлүмәтте яҙмағыҙ һәм язманы кем күреүен кешегә аңлатығыҙ. Тел тураһында язма әңгәмәне еңелерәк башларға ярҙам итә; ул ҡатмарлы медицина әңгәмәләре өсөн тәржемәсене алмаштырмай.

Кешенең һайлауын нисек яҡларға?

Тел — кешенең бәйләнеш ысулының бер өлөшө, әммә уның бөтөн шәхесе түгел. Уның көндәлек тәртибе, ҡыҙыҡһыныуҙары, уҡыу теләге һәм кемдең ҡатнашыуын теләге тураһында һорағыҙ. Әгәр кеше риза булһа, башҡа ярҙамсылар өсөн файҙалы һүҙҙәрҙе йәки һүҙбәйләнештәрҙе яҙып ҡуйығыҙ һәм уларҙы нисек ҡулланырға икәнен аңлатығыҙ. Яҙмаларҙы шәхси һаҡлағыҙ һәм бары тик кеше ризалыҡ биргән мәғлүмәтте генә уртаҡлашығыҙ.

Кешенән күнекмә яһарға, башҡалар өсөн тәржемә итергә йәки нимәне аңлауын иҫбатларға талап итмәгеҙ. Ҡайһы бер әңгәмәләр бер телдә, ә башҡалары икенсе телдә еңелерәк булыуы мөмкин. Бер телдә генә һөйләшеүҙән мөһимерәге — кешенең үҙен уңайлы хис итеүе, шәхси Miley һәм үҙ һайлауы.

Аралашыу буйынса кәңәштәр ябай һөйләү, тыңлау һәм рәсемдәр ҡулланыу тураһында мәғлүмәт бирә. Диагнозҙан һуңғы аҙымдарҙы планлаштырыу буйынса ярҙам өсөн деменция диагнозынан һуң беренсе аҙымдар битен ҡарағыҙ.