Að styðja fjöltyngd samskipti við heilabilun

Fólk sem talar fleiri en eitt tungumál kann að eiga á annan hátt í samskiptum eftir því sem heilabilun breytir orðavali eða skilningi. Sumir byrja að nota tungumál sem þeir lærðu fyrr á ævinni, aðrir gera það ekki. Gagnlegasta fyrsta skrefið er að spyrja hvaða tungumál hentar best núna og fylgja síðan leiðsögn viðkomandi.

Alzheimer’s Society segir að tungumálaval geti verið mismunandi og leggur til að nota tungumálið sem viðkomandi notar venjulega í samskiptum. Alzheimer’s Association nefnir einnig að sumir fari að nota móðurmál sitt aftur sem eina mögulega breytingu á samskiptum. Þessar breytingar gerast ekki hjá öllum og segja ekki til um stig heilabilunar.

Hvaða tungumál ætti ég að nota?

Spyrjið viðkomandi hvaða tungumál hann vill nota í þessu samtali. Valið getur breyst eftir umræðuefni, aðstæðum eða tíma dags. Ef viðkomandi skiptir um tungumál, farið ekki með það sem próf og krefjist ekki þess að hann haldi áfram á því tungumáli sem þið skiljið.

Ef þið talið tungumálið sem viðkomandi kýs, notið kunnugleg orð og gefið tíma til að svara. Ef þið kunnið aðeins nokkur orð, verið heiðarleg og notið einnig bendingar, hluti eða myndir. Í leiðbeiningum Alzheimer’s Society um tungumál kemur fram að málið geta verið breytileg frá degi til dags og að þreyta, verkir eða veikindi geta haft áhrif.

Hvað getur hjálpað í hversdagslegum samskiptum?

Haldið almennum ráðleggingum um samskipti í huga og bætið við stuðningi sem hentar tungumálavali viðkomandi:

• Notið kunnugleg orð og nöfn. Spyrjið viðkomandi eða einhvern sem hann treystir hvaða orð eru notuð yfir hversdagslega hluti, fjölskyldumeðlimi og venjur.
• Sýnið jafnt sem þið segið. Bendið á bolla, haldið uppi tveimur valkostum eða notið kunnuga mynd eða hlut. Bending getur hjálpað þegar erfitt er að finna rétta orðið.
• Bíðið. Gefið viðkomandi tíma til að hlusta og svara. Eklið ekki öllum setningum eða endurtakið spurninguna á nokkrum tungumálum í einu.
• Hafið aðeins eina hugmynd í einu. Löng útskýring getur verið erfið á hvaða tungumáli sem er. Notið stutta setningu, gerið hlé og athugið síðan hvort viðkomandi vilji heyra meira.
• Athugið heyrn og sjón. Gleraugu, heyrnartæki, góð lýsing og rólegar aðstæður geta gert tungumálið auðveldara að fylgja.

Ef viðkomandi kýs að lesa, spyrjið hvort mikilvægar skriflegar upplýsingar séu fáanlegar á hans tungumáli. Treystið ekki á sjálfvirka þýðingu þegar tekin er læknisfræðileg ákvörðun, veitt er samþykki eða gefnar eru fyrirmæli um lyf; staðfestið mikilvægar upplýsingar hjá þjónustuaðila.

Hvað ef ég tala ekki tungumálið sem viðkomandi kýs?

Spyrjið hvort viðkomandi vilji að traustur tvítyngdur vinur eða fjölskyldumeðlimur taki þátt í venjubundnu samtali. Gangi ekki út frá því að viðkomandi vilji að einhver annar túlki; hann kýs kannski frekar bendingar, myndir eða annað tungumál sem báðir skilja.

Fyrir læknisviðtal eða annað samtal þar sem þörf er á nákvæmum upplýsingum, hringið í stofuna eða þjónustuaðilann fyrirfram. Segið hvaða tungumál viðkomandi vill nota og spyrjið hvaða túlkaaðstoð sé í boði. Bandaríska heilbrigðisráðuneytið (U.S. Department of Health and Human Services) útskýrir að fjölskylda og vinir geti ekki alltaf túlkað mikilvægar læknisfræðilegar upplýsingar nákvæmlega; þjónustuaðilinn getur útskýrt valkosti og staðbundnar kröfur. Viðkomandi getur valið hvort aðstandandi fylgi honum, á meðan þjónustuaðilinn útvegar nauðsynlega tungumálaaðstoð.

Á viðtalinu, talið beint við viðkomandi og gefið tíma fyrir túlka til að tala. Gáið að því hvort viðkomandi skilji spurninguna og hafi tækifæri til að svara með eigin orðum. Ef þið eruð að styðja hann, bætið aðeins við samhengi ef hann vill það.

Hvenær ætti ég að leita læknisráðs?

Erfiðleikar með tungumál geta breyst með tímanum, en skyndileg breyting er annað mál. NHS ráðleggur að leita tafarlausrar læknisaðstoðar þegar einhver verður skyndilega ruglaður. Gera má ekki ráð fyrir að skyndilegt tap á samskiptahæfni sé einfaldlega hluti af heilabilun. Ef viðkomandi verður skyndilega ruglaður, mjög veikur eða erfitt er að vekja hann, hafið samband við bráðamóttöku eða neyðarþjónustu á staðnum.

Við hægfara breytingar, skráið það sem þið takið eftir og biðjið lækni viðkomandi um ráð. Skráið hvaða tungumál var notað, hvað hjálpaði í samskiptum og hvort viðkomandi var þreyttur eða veikur. Þetta er lýsing til að nota í samtali, ekki greining. Leiðbeiningar okkar um læknisheimsókn geta hjálpað ykkur að undirbúa spurningar.

Hvað get ég sagt öðrum aðstandendum?

Með samþykki viðkomandi, haldið stutta skráningu fyrir þá sem hann vill að komi að málum hans. Þar gæti komið fram hvaða tungumál eða mállýsku hann kýs í tali og lestri, kunnugleg orð eða nöfn og hvað hjálpar honum að fylgja samtali. Spyrjið hvort hann vilji að einhverjir tilteknir aðilar komi að viðtölum eða upplýsingum um umönnun. Forðist að skrá einkaupplýsingar sem eru ekki nauðsynlegar fyrir stuðninginn og segið viðkomandi hverjir geta séð skráninguna. Tungumálaskráning getur hjálpað fólki að byrja samtal á þægilegri hátt; hún kemur ekki í stað túlks í flóknu samtali um heilsu.

Hvernig get ég stutt val viðkomandi?

Tungumál er hluti af því hvernig einstaklingur tengist öðrum, en það er ekki allt sem hann er. Spyrjið um venjur, áhugamál, lestrarvenjur og fólkið sem hann vill að komi að. Ef viðkomandi samþykkir, skrifið niður gagnleg orð eða orðasambönd fyrir aðra aðstandendur og útskýrið hvernig á að nota þau. Haldið skráningum einkamálum og deilið aðeins því sem viðkomandi hefur samþykkt.

Krefjist ekki þess að viðkomandi æfi sig, túlki fyrir aðra eða sanni hvað hann skilur. Sum samtöl geta verið auðveldari á einu tungumáli og önnur á öðru. Þægindi, friðhelgi og val viðkomandi skipta meira máli en að halda sig við eitt tungumál.

Ráð okkar um samskipti fjalla um hvernig hægt er að tala einfaldlega, hlusta og nota myndir. Til að fá aðstoð við skipulagningu eftir greiningu, sjáið fyrstu skref eftir greiningu á heilabilun.