Diné Bizaad Bee Yáłtiʼgo Áká Anáʼálwoʼ

Tʼáá altso saad bee yáłtiʼígíí éí ííłʼíní bikʼehgo saad bee nahwiikai dóó baa nitsídzíkeesgo ałʼąą átʼéego bee yáłtiʼ dooleeł. Łaʼda ííłʼíní éí beʼeldóóʼ saad yę́ędą́ą́ʼ bee yáłtiʼgo náádoodleeł; laʼ éí dooda. Tʼáá áłtsé éí ííłʼíní tʼáá hó ají tʼéego haʼátʼíí saad bee yáłtiʼ doo nínízinígíí bichʼįʼ háádíílkaad, áádóó tʼáá bí ákʼeʼeeshchíínígíí bikʼehgo áká anáʼálwoʼ.

Alzheimer’s Society éí saad bee yáłtiʼígíí ałʼąą átʼéego bee nahwiikai dooleełgo yaa halneʼ, dóó ííłʼíní tʼáá sáhí tʼáá ákónízinígíí saad bee yáłtiʼgo áká anáʼálwoʼgo yee ádííʼnííł. Alzheimer’s Association éí beʼeldóóʼ saad bee yáłtiʼgo náádoodleełígíí éí saad bee nahwiikai go áłahjįʼ átʼéego bee naanish dooleełgo yaa halneʼ. Díí ałʼąą átʼéego nahwiikaiígíí éí tʼáá ałtso ííłʼíní bichʼįʼ doo hózhǫ́ǫgo da dóó ííłʼíní biiʼ hodooʼáłígíí doo baaʼ íʼááh da.

Haʼátʼíí saad bee yáʼátʼéehgo yáłtiʼ doo?

Ííłʼíní bichʼįʼ tʼáá hó ají tʼéego haʼátʼíí saad bee kʼad yáłtiʼ doo nínízinígíí bichʼįʼ háádíílkaad. Díí nízinígíí éí bee hááláhígíí, kéyah góneʼ dóó jíłtaʼgo ałʼąą átʼéego bee nahwiikai dooleeł. Tʼáá hó saad ałʼąą átʼéego bee yáłtiʼ léiʼ éí doo bee níyáʼáádleehgo doodago tʼáá bí saad bee yáłtiʼígíí doo bá ndídoolkid da.

Tʼáá díí ííłʼíní saad bee yáłtiʼ doo nínízinígíí bee yáłtiʼ léiʼ éí saad ééhoʼdílzinígíí bee yáłtiʼ dóó tʼáá bíighahgo bichʼįʼ naashniih. Saad tʼáá łaʼ tʼéiyá bééhózin léiʼ éí tʼáá íiyisíí bee yáʼátʼéehgo ádííʼnííł, áádóó ałʼąą ájítʼéego beeʼéélígíí, beeʼéʼíígíí doodago naaltsoos bee áká anáʼálwoʼ. Alzheimer’s Society bee saad bee yáłtiʼígíí baa haneʼígíí éí saad bee yáłtiʼgo éʼéʼahgo jíłtaʼgo ałʼąą átʼéego bee nahwiikai dooleełgo, dóó díí éí achʼįʼ daʼdeesdlį́į́ʼ, daʼáłchíní doodago ayóí nahwiikaiígíí biniinaa ałdóʼ átʼéego bee nahwiikai dooleełgo yaa halneʼ.

Tʼáá hó hóyééʼ yáłtiʼgo éí haʼátʼíí bee áká anáʼálwoʼ dooleeł?

Saad bee yáłtiʼgo ééhoʼdílzinígíí bikʼehgo bee áká anáʼálwoʼ, dóó ííłʼíní saad bee yáłtiʼígíí bikʼehgo ałʼąą átʼéego bee áká anáʼálwoʼ:

• Saad ééhoʼdílzinígíí dóó bizhiʼ bee yáłtiʼ. Ííłʼíní doodago tʼáá hó bílaʼashdlaʼii yáʼátʼéehgo baaʼáhonízinígíí bichʼįʼ háádíílkaad haʼátʼíí saad bee díí beeʼéʼí, hooghan góneʼ naanish dóó bee naʼáłkidígíí yáłtiʼ dooleeł.
• Beeʼéélígíí bee áká anáʼálwoʼ. Tʼááłáʼí tó bee ííʼníiłígíí beeʼéél, naaki bee naʼídíkidígíí beeʼéél, doodago beeʼééhoʼdílzinígíí naaltsoos doodago beeʼéélígíí beeʼéél. Saad tʼáá hó bikʼehgo doo hólǫ́ǫ da léiʼ éí díí bee áká anáʼálwoʼ dooleeł.
• Tʼáá bíighahgo bee ákʼéédahoozįįł. Ííłʼíní bichʼįʼ yáłtiʼgo dóó nichʼįʼ yáłtiʼ doogo tʼáá bíighahgo bee ákʼéédahoozįįł. Doo tʼáá áłahjįʼ saad bee bichʼįʼ yáłtiʼgo daʼnííʼnááʼ da, áádóó doo tʼáá ałtso saad bee tʼáá ałʼąą átʼéego bichʼįʼ yáłtiʼ da.
• Tʼááłáʼí naʼídíkid bee yáłtiʼ. Saad ahayóí bee yáłtiʼ léiʼ éí tʼáá ałtso saad bee doo yáʼátʼéehgo bééhózin da dooleeł. Tʼááłáʼí saad bee yáłtiʼ, áádóó tʼáá bíighahgo áká nahwiikai, áádóó ałʼąą náánáádleeh doo nínízin léiʼ éí baa nitsídaakees.
• Aʼawééʼ dóó naʼashjéʼii bee yáʼátʼéehgo nitsídaakees. Aʼawééʼ bikʼehgo hoolzhish, naʼashjéʼii yáʼátʼéehgo ííʼį́ʼígíí, tʼáá yáʼátʼéehgo bee adinídíín, dóó tʼáá díkwííígo beeʼéʼéłígíí éí saad bee yáłtiʼgo áká anáʼálwoʼ dooleeł.

Ííłʼíní saad naaltsoos yę́ę bił bééhózin doo nínízin léiʼ éí bichʼįʼ háádíílkaad saad díí bee naaltsoos hólǫ́ doo. Ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo bee ádíłkidígíí, ííłʼíní bił bééhózingo yikʼehgo bee nitsíkeesígíí doodago azeeʼ bee chʼééháʼáhígíí biniinaa éí doo tʼáá sáhí tʼáá bí átʼéego naaltsoos bee saad bee ádíłkidígíí bikʼehgo bee ákʼehgo ádaalwoʼ da; díí saad éí ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bił ádííʼnííłgo béédahoozįįł.

Ííłʼíní saad bee yáłtiʼ doo nínízinígíí doo shił bééhózin da léiʼ éí haitʼéego áshłééh?

Ííłʼíní saad ałʼąą átʼéego bee yáłtiʼígíí bílaʼashdlaʼii doodago ałkééʼ doo baʼáłchínígíí bichʼįʼ yáłtiʼgo áká anáʼálwoʼ doo nínízinígíí bichʼįʼ háádíílkaad. Doo tʼáá bí bee hazʼą́ąʼ bichʼįʼ ádííʼnííłgo doo saad yee ádíłkidí nilííʼ da; ííłʼíní éí ałʼąą ájítʼéego beeʼéélígíí, naaltsoos doodago łaʼ saad ałʼąą átʼéego bee yáłtiʼígíí bikʼehgo ádáádleehgo nitsíikees dooleeł.

Ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanish doodago ííłʼíní bá hooghan yę́ędą́ą́ʼ bee hááláhígíí éí biniinaa saad yee ádíłkidígíí baa íłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bichʼįʼ yę́ędą́ą́ʼ níłchʼi bee háádíílkaad. Bichʼįʼ yee ádííʼnííł haʼátʼíí saad bee ííłʼíní yáłtiʼ doo nínízinígíí dóó saad yee ádíłkidígíí áká anáʼáwoʼígíí haʼátʼíí hólǫ́ dooleełígíí baa háádíílkaad. U.S. Department of Health and Human Services éí yaa halneʼ ałkééʼ doodago báʼáłchíní éí ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo saad yee ádíłkidígíí doo tʼáá íiyisíí yáʼátʼéehgo bee ádoolnííł da; nidaʼanishígíí éí haʼátʼíí bee áká anáʼáwoʼígíí dóó kéyah bikááʼ bee hazʼą́ąʼígíí bichʼįʼ ádííʼnííł dooleeł. Ííłʼíní tʼáá hó ají tʼéego łaʼ bichʼįʼ yíká adoolwołígíí bichʼįʼ nitsíikees dooleeł, áádóó nidaʼanishígíí éí saad yee ádíłkidígíí áká anáʼáwoʼ dooleeł.

Ííłʼíní bá hooghan góneʼ éí ííłʼíní tʼáá bí bichʼįʼ yáłtiʼ, áádóó saad yee ádíłkidígíí tʼáá bíighahgo bichʼįʼ yáłtiʼgo bee ákʼéédahoozįįł. Ííłʼíní saad yee ádíłkidígíí bééhózin dóó tʼáá hó ají tʼéego nichʼįʼ yáłtiʼ dooleełígíí baa nitsídaakees. Tʼáá hó bikʼehgo áká anáʼálwoʼ léiʼ éí tʼáá ííłʼíní nichʼįʼ yáłtiʼgo bá áhóótʼį́į́ʼ biniinaa tʼéiyá áká anáʼálwoʼ.

Haʼátʼíí yę́ędą́ą́ʼ ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bichʼįʼ háádíílkaad doo?

Saad bee yáłtiʼgo ałʼąą átʼéego nahwiikaiígíí éí jíłtaʼgo naasháago átʼéego bee nahwiikai dooleeł, ndi tʼáá kʼad hooghan biyiʼdę́ę́ʼ tʼáá náásgóó ałʼąą átʼéego nahwiikaiígíí éí ałʼąą átʼéego átʼé. NHS éí yaa halneʼ tʼáá kʼad hooghan biyiʼdę́ę́ʼ ííłʼíní baa nitsídzíkeesgo ałʼąą átʼéego nahwiiʼnáago éí tʼáá kʼad ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bichʼįʼ háádíílkaadgo. Tʼáá sáhí saad bee yáłtiʼgo tʼáá kʼad hooghan biyiʼdę́ę́ʼ náásgóó doo yáʼátʼéeh da léiʼ éí ííłʼíní bikʼehgo saad bee nahwiikaiígíí biniinaa ádoolnííłgo doo baaʼ nitsíkees da. Tʼáá kʼad hooghan biyiʼdę́ę́ʼ ííłʼíní baa nitsídzíkeesgo ałʼąą átʼéego, ayóí ayóóʼáʼádóóʼ doodago doo níłchʼi yáʼátʼéehgo da léiʼ éí tʼáá kʼad kéyah bikááʼ bee ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bichʼįʼ níłchʼi bee háádíílkaad.

Jíłtaʼgo naasháago ałʼąą átʼéego nahwiikai léiʼ éí haʼátʼíí bee shił bééhózinígíí baa éííʼnííł dóó ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bichʼįʼ háádíílkaad. Haʼátʼíí saad bee yáłtiʼgo baa nitsídzíkeesígíí, haʼátʼíí bee áká anáʼálwoʼígíí yáʼátʼéehgo, dóó achʼįʼ daʼdeesdlį́į́ʼ doodago ayóí nahwiiʼnáago átʼį́į́ʼígíí baa éííʼnííł. Díí éí bee ádíłkidígíí biniinaa tʼéiyá átʼé, doo ííłʼíní biiʼ hodooʼáłígíí bee baaʼ íʼááh da. Ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí bá hooghan baa íłʼíní éí bee háádíílkaadígíí bee áká anáʼálwoʼ dooleeł.

Łaʼda áká anáʼálwoʼígíí bichʼįʼ haʼátʼíí ádííʼnííł?

Ííłʼíní bił bééhózingo éí, tʼáá hó bichʼįʼ yáʼátʼéehgo áká anáʼáwoʼ doo nínízinígíí biniinaa tʼáá łaʼ saad bee yáłtiʼgo naaltsoos ádeileʼ. Díí naaltsoos góneʼ éí haʼátʼíí saad doodago saad bikʼehgo yáłtiʼígíí bee yáłtiʼ doo nínízinígíí, saad ééhoʼdílzinígíí doodago bizhiʼ, dóó haʼátʼíí bee saad bee yáłtiʼgo áká anáʼálwoʼ dooleełígíí ádoolnííł. Ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanish doodago bá hooghan baa níłchʼi bee hááláhígíí góneʼ haʼátʼíí łaʼ yíká adoolwoł doo nínízinígíí bichʼįʼ háádíílkaad. Doo ííłʼíní biniinaa doo bee hazʼą́ąʼ daígíí naaltsoos góneʼ éí doo ádeiléʼ da, áádóó haʼátʼíí łaʼ díí naaltsoos yíkáíʼdoonéełígíí ííłʼíní bił éííʼnííł. Díí saad bee naaltsoos éí saad bee yáłtiʼgo tʼáá yáʼátʼéehgo ánílééhígíí bee áká anáʼálwoʼ dooleeł; ndi ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo saad yee ádíłkidígíí biniinaa éí doo saad yee ádíłkidí nilíʼígíí nahalingo da.

Ííłʼíní biʼdahooʼniilígíí haitʼéego áká anáʼálwoʼ dooleeł?

Saad éí ííłʼíní tʼáá hó ájítʼéego kʼehgo átʼéego bee nihokááʼ dineʼé nilíʼígíí bee naʼáłkidígíí tʼéiyá daatsʼí átʼé, ndi tʼáá ałtso éí daatsʼí dooda. Ííłʼíní bee naʼáłkidígíí, bee ákʼehgo naanishígíí, saad naaltsoos yę́ę bił bééhózinígíí, dóó haʼátʼíí łaʼ bichʼįʼ yíká adoolwoł doo nínízinígíí bichʼįʼ háádíílkaad. Ííłʼíní bił bééhózingo éí, saad ééhoʼdílzinígíí doodago saad bee yáʼátʼéehgo ánílééhígíí łaʼ ádeileʼ, áádóó haʼátʼíí bee áká anáʼálwoʼ dooleełígíí ádííʼnííł. Díí naaltsoos éí tʼáá bí beʼáhóótʼį́į́ʼ bikʼehgo éí tʼéiyá bee naʼídééʼneʼ dóó ííłʼíní tʼáá hó ají tʼéego haʼátʼíí bee naʼídééʼneʼ doo nínízinígíí bikʼehgo tʼéiyá bee ńlééh dooleeł.

Doo ííłʼíní bichʼįʼ níyáʼáádleehgo saad bee béédahoozįįłgo daʼdííʼnííł da, doo łaʼ bichʼįʼ saad bee ádoolnííłgo daʼdííʼnííł da, áádóó doo ííłʼíní haʼátʼíí bééhózinígíí bee níyáʼáádleehgo bee nááʼádleeh daʼdííʼnííł da. Łaʼda saad bee yáłtiʼgo éí tʼááłáʼí saad bee yáʼátʼéehgo átʼéego bééhózin dooleeł, áádóó łaʼ éí łaʼ saad bee yáʼátʼéehgo átʼéego bééhózin dooleeł. Ííłʼíní biʼdahooʼniil, beeʼáhóótʼį́, dóó biʼnízinígíí éí tʼáá ałtso saad bee yáłtiʼgo bíighahjiʼ yáʼátʼéehgo átʼé.

Saad bee yáłtiʼgo áká anáʼálwoʼígíí éí saad tʼáá áłtsʼóóz bee yáłtiʼ, ííłʼíní bichʼįʼ ííʼį́ʼ, dóó naaltsoos bee áká anáʼálwoʼígíí baa haneʼ. Ííłʼíní bichʼįʼ yáʼátʼéehgo nidaʼanishígíí ííłʼíní bee hodooʼáłígíí bikʼehgo tʼáá áłtsé haʼátʼíí ádoolnííł baa íłʼíní bichʼįʼ áká anáʼálwoʼ dooleeł.