ކުރު ޖަވާބެވެ
މީހާ ބޭނުންކުރަން އެދޭ ބަހަކީ ކޮބައިކަން އަހާށެވެ. ޑިމެންޝިއާ އާއެކު އުޅޭ ބައެއް މީހުން ކުރިން ދަސްކުރި ބަހެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެ، ނަމަވެސް މިއީ އެންމެ މީހަކަށް ވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެނގިގެންވާ ބަސްތަކާއި އިޝާރާތްތައް ބޭނުންކޮށް، އަދި އެޕޮއިންޓްމަންޓްތަކަށް ސިއްހީ ޚިދުމަތްތަކުން ތަރުޖަމާނު އެހީ ލިބޭނެތޯ އަހާށެވެ.
- މި ވާހަކައިގައި އެންމެ ފަސޭހަ ބަހަކީ ކޮބައިކަން އަހާށެވެ؛ ޚިޔާލުން ނިންމަން ނުޖެހޭނެއެވެ.
- ބައެއް މީހުން ކުރިން ދަސްކުރި ބަހެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެ، ނަމަވެސް މިއީ އެންމެ މީހަކަށް ވާ ކަމެއް ނޫން، އަދި މީހެއްގެ ހާލަތު ދައްކާ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ.
- އެނގިގެންވާ ބަސްތައް ބޭނުންކޮށް، އިތުރު ވަގުތު ދީ، އަދި ވާހަކައަށް ތާއީދު ދިނުމަށް ތަސްވީރު ނުވަތަ އިޝާރާތްތައް ބޭނުންކުރާށެވެ.
- ސިއްހީ އެޕޮއިންޓްމަންޓްތަކަށް، ކުރިން ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތަށް ގުޅައި ތަރުޖަމާނު އެހީ ލިބޭނެތޯ އަހާށެވެ.
- ވާހަކަދެއްކުމުގައި ހަލުވި ބަދަލަކާއެކު އެއްފަހަރާ އެކުލެވޭ ކަމެއް ފާހަގަވެއްޖެނަމަ ސިއްހީ އެހީ ހޯދަން ޖެހޭނެއެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (6 ބައިތައް)
އެއްބަހަށްވުރެ ގިނަ ބަސް ދަންނަ މީހުންނަށް، ޑިމެންޝިއާ ސަބަބުން ބަސް ހޯދުމުގައި ނުވަތަ އެނގުމުގައި ބަދަލުތަކެއް އަންނައިރު، ވާހަކަދެއްކުމުގެ ގޮތް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ބައެއް މީހުން ކުރިން ދަސްކުރި ބަހެއް ބޭނުންކުރަން ފެށޭނެ؛ އަނެއް ބައެއް މީހުން އެފަދައިން ނުކުރެވިދާނެއެވެ. އެންމެ ފަސޭހަ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅަކީ މިހާރު އެންމެ ފަސޭހަ ބަހަކީ ކޮބައިކަން އަހާ، ދެން މީހާގެ އިސްކަންދޭ ގޮތަށް އަމިއްލައަށް އެހީތެރިވުމެވެ.
Alzheimer’s Society ބުނަނީ ބަހުގެ އިޚްތިޔާރު ތަފާތުވެދާނެ ކަމަށާއި، މީހާ އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ބަހުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ލަފާ ދޭ ކަމަށެވެ. Alzheimer’s Association ވެސް ވިސްނާލައިދީފައިވަނީ، އަމިއްލަ ބަހަށް އެނބުރި ދިޔުމަކީ ވާހަކަދެއްކުމުގައި އަންނަނިވި ބަދަލެއް ކަމަށެވެ. މި ބަދަލުތައް އެންމެ މީހަކަށް ނުވެދާނެ، އަދި މީހެއްގެ ހާލަތު ދައްކާ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ.
އަހަރެން ބޭނުންކުރަން ޖެހޭ ބަހަކީ ކޮބައިތަ؟
މި ވާހަކައިގައި ބޭނުންކުރަން އެދޭ ބަހަކީ ކޮބައިކަން މީހާއާ އަހާށެވެ. އެކަން މައުޟޫޢާ، ތަނާ ނުވަތަ ދުވަހުގެ ވަގުތާ އެއްގޮތް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. މީހާ ބަސް ބަދަލުކުރެއްޖެނަމަ، އެއީ އިމްތިހާނެއްގެ ގޮތުގައި ނުބަލައި، ތިބާއަށް ތިންނަ ބަހުން ދެމިހުންނަން މަޖުބޫރު ނުކުރާށެވެ.
މީހާ އިސްކަންދޭ ބަސް ތިބާއަށް ދަންނަނަމަ، އެނގިގެންވާ ބަސްތައް ބޭނުންކޮށް ޖަވާބު ދިނުމަށް ވަގުތު ދޭށެވެ. މަދު ބަސްތަކެއް އެކަނި އެނގޭނަމަ، ތިރީގައި ބުނާފައި އިޝާރާތް، އެއްޗެހި ނުވަތަ ތަސްވީރުތައް ވެސް ބޭނުންކުރާށެވެ. Alzheimer’s Society ގެ ބަހާ ބެހޭ އިރުޝާދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ބަހުގެ ކުޅަދާނަކަން ދުވަހަކުން ދުވަހަކަށް ބަދަލުވެދާނެ ކަމަށާއި، ވަރުގަދަކަން، ރިހުން ނުވަތަ ބަލިކަމުން އެކަމަށް އަސަރުކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.
ކޮންމެ ދުވަހު ވާހަކައެއްގައި އެހީތެރިވާނީ ކިހިނެއް؟
އާންމު ވާހަކަދެއްކުމުގެ އިރުޝާދުތައް ހަނދާން ބަހައްޓައި، މީހާގެ ބަހަށް އެކަށީގެންވާ އެހީ ހިމަނާށެވެ:
- އެނގިގެންވާ ބަސްތަކާއި ނަންތައް ބޭނުންކުރާށެވެ. ކޮންމެ ދުވަހު ބޭނުންކުރާ އެއްޗެހި، އާއިލާގެ މީހުން، އަދި ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތައްތަކަށް މީހާ ބޭނުންކުރާ ބަސްތައް މީހާއާ ނުވަތަ މީހާ އިތުބާރުކުރާ މީހަކާ އަހާށެވެ.
- ބުނުމާއެކު ދައްކާލާށެވެ. ކޯއްޕަކަށް އިޝާރާތް ކުރާ، ދެ އިޚްތިޔާރެއް ދައްކާ، ނުވަތަ އެނގިގެންވާ ފޮޓޯއެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރާށެވެ. ރަނގަޅު ބަސް ހޯދުމަށް ދަތިވެއްޖެނަމަ އިޝާރާތެއް އެހީތެރިވެދާނެއެވެ.
- މަޑުކޮށް އިންތިޒާރުކުރާށެވެ. އަޑު އަޑުއަހައި ޖަވާބު ދިނުމަށް މީހާއަށް ވަގުތު ދޭށެވެ. ކޮންމެ ޖުމްލައެއްގެ ނިމުން ތިބާ ނުފުރިހަމަ ކުރާށެވެ، އަދި އެއް ސުވާލު އެއްފަހަރާ ތަފާތު ބަސްތަކުން ތަކުރާރު ނުކުރާށެވެ.
- އެއްފަހަރާ އެއް ކަމެއް ބުނާށެވެ. ދިގު ވާހަކައެއް ކޮންމެ ބަހަކުންވެސް ދަތިވެދާނެއެވެ. ކުރު ޖުމްލައެއް ބޭނުންކޮށް، މަޑުކޮށް ހުއްޓާ، ދެން އިތުރަށް އަޑު އަހަން ބޭނުންތޯ ބަލާށެވެ.
- އަޑު އަހާ ގޮތާއި ފެންނަ ގޮތް ބަލާށެވެ. މޭޒު، އަޑު އަޑުއަހާ އާލާތް، ރަނގަޅު އަލި، އަދި ހަމަހިމޭން މާހައުލެއް ބަސް އަޑުއަހައި ފަހުމްވުމަށް ފަސޭހަ ކުރެދާނެއެވެ.
މީހާ ކިޔައިގެން ފަހުމްވުމަށް އިސްކަންދޭނަމަ، މުހިންމު ލިޔުންތައް އެ ބަހުން ލިބޭނެތޯ އަހާށެވެ. ސިއްހީ ނިންމުމެއް، ރުހުން ނުވަތަ ބަލި ބޭސްކަމުގެ އިރުޝާދަކަށް އޮޓޮމެޓިކް ތަރުޖަމާއެއް އެކަނި ބޭނުން ނުކުރާށެވެ؛ މުހިންމު މަޢުލޫމާތު ސިއްހީ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތުން ޔަގީން ކުރާށެވެ.
މީހާ އިސްކަންދޭ ބަސް އަހަރެންނަށް ނޭނގުނީމާ ކޮބައި ކުރަން ވީތަ؟
އާދައިގެ ވާހަކައަކަށް، އެނގިގެންވާ ދެބަހަކުން ވާހަކަ ދައްކާ އެކުވެރިއަކު ނުވަތަ އާއިލާގެ މީހަކު ބައިވެރިވަން ބޭނުންތޯ އަހާށެވެ. މީހާ އެހެން މީހަކު ތަރުޖަމާ ކުރަން ބޭނުންވާކަން ޚިޔާލުން ނިންމަން ނުޖެހޭނެއެވެ؛ އިޝާރާތް، ތަސްވީރު، ނުވަތަ ދެމީހުންނަށް އެނގޭ އެހެން ބަހެއް އިސްކަންދެވިދާނެއެވެ.
ސިއްހީ އެޕޮއިންޓްމަންޓެއް ނުވަތަ ސައްހަ މަޢުލޫމާތު ބޭނުންވާ އެހެން ވާހަކައަކަށް، ކުރިން ކްލިނިކަށް ނުވަތަ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތަށް ގުޅާށެވެ. މީހާ އިސްކަންދޭ ބަސް އަންގައި، ތަރުޖަމާނު އެހީ ލިބޭނެ ގޮތްތައް އަހާށެވެ. U.S. Department of Health and Human Services ވިސްނާލައިދީފައިވަނީ، މުހިންމު ސިއްހީ މަޢުލޫމާތު ތަރުޖަމާ ކުރުމުގައި އާއިލާގެ މީހުންނަށް ނުވަތަ އެކުވެރިންނަށް ސައްހައިން ކުރަން ނުކުޅެދާނެ ކަމަށެވެ؛ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތުން އެމީހުންގެ ގޮތްތަކާއި މައުލޫމާތު ދެވިދާނެއެވެ. އެހީތެރިއަކު އެކުގައި ދާން ބޭނުންތޯ ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރު މީހާއަށް ލިބިގެންވާއިރު، ބޭނުންވާ ބަހުގެ އެހީ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތުން ހަމަޖައްސައިދޭނެއެވެ.
އެޕޮއިންޓްމަންޓުގައި، ވާހަކަ ދައްކަންވާނީ ސީދާ މީހާއާއެވެ، އަދި ތަރުޖަމާނަށް ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ވަގުތު ދޭށެވެ. މީހާއަށް ސުވާލު ވިސްނިއްޖެތޯ، އަދި އަމިއްލަ ބަސްތަކުން ޖަވާބު ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިއްޖެތޯ ބަލާށެވެ. ތިބާ އެހީތެރިވަން އުޅޭނަމަ، މީހާ ބޭނުންވާ ހާލަތްތަކުގައި އެކަނި އިތުރު މަޢުލޫމާތު ހިމަނާށެވެ.
ސިއްހީ އެހީ ހޯދަން ޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުންތަ؟
ބަހާ ގުޅޭ ދަތިތައް ވަގުތުން ވަގުތަށް ބަދަލުވެދާނެ، ނަމަވެސް އެއްފަހަރާ އަންނަ ބަދަލަކީ ތަފާތު ކަމެކެވެ. NHS ލަފާ ދެނީ، މީހަކު އެއްފަހަރާ އެކުލެވެގެން ދިޔައިނަމަ ވަގުތުން ސިއްހީ އެހީ ހޯދަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ވާހަކަދެއްކުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އެއްފަހަރާ ގެއްލިއްޖެނަމަ، އެއީ ހަމައެކަނި ޑިމެންޝިއާގެ ބައެއްކަމަށް ހީ ނުކުރާށެވެ. މީހާ އެއްފަހަރާ އެކުލެވެގެން ދިޔައިނަމަ، ވަރަށް ބަލިވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ހޭލުންތެރި ކުރަން ދަތިވެއްޖެނަމަ، ތިބާގެ ސަރަޙައްދުގައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތުން ސިއްހީ އެހީ ހޯދާށެވެ.
ތަދުރީގައި އަންނަ ބަދަލުތަކަށް، ފާހަގަކުރާ ކަންކަން ލިޔެފައި ބެހެއްޓައި، މީހާގެ ޑޮކްޓަރާ މަޝްވަރާ ކުރާށެވެ. މީހާ ބޭނުންކުރަމުން ގެންދިޔަ ބަސް، ވާހަކަދެއްކުމަށް އެހީތެރިވި ކަންކަން، އަދި އެވަގުތު މީހާ ވަރުގަދަ ނުވަތަ ބަލިވެފައި ހުރިތޯ ލިޔެފައި ބެހެއްޓެވިދާނެއެވެ. މިއީ ވާހަކައަކަށް ތައްޔާރުވުމަށް ލިޔާ ކަމެއް މެނުވީ، ރޯގާ ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ. ސުވާލުތައް ތައްޔާރުކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމާ ބެހޭ އިރުޝާދު އެހީތެރިވެދާނެއެވެ.
އެހެން އެހީތެރިންނަށް ކޮން ކަންތައް އަންގައިދެވޭނެތަ؟
މީހާގެ އެއްބާރުލުމާއެކު، މީހާ ބޭނުންވާ މީހުންނަށް ކުރު ނޯޓެއް ބެހެއްޓެވިދާނެއެވެ. އެތާގައި ވާހަކަދެއްކުމަށާއި ކިޔުމަށް އިސްކަންދޭ ބަސް ނުވަތަ ބަހުގެ ގޮތް، އެނގިގެންވާ ބަސްތަކާއި ނަންތައް، އަދި ވާހަކަ ފަހުމްވުމަށް އެހީތެރިވާ ކަންތައް ލިޔެވިދާނެއެވެ. އެޕޮއިންޓްމަންޓްތަކަށް ނުވަތަ ބަލަމުންދާ މަޢުލޫމާތަށް ކާކު ހިމެނުމަށް ބޭނުންތޯ ވެސް އަހާށެވެ. އެހީއަށް ބޭނުން ނުވާ އަމިއްލަ މަޢުލޫމާތު ލިޔަން ހުއްޓާށެވެ، އަދި މި ނޯޓު ފެންނާނީ ކާކަށްކަން މީހާއަށް އަންގާށެވެ. ބަހުގެ ނޯޓެއް ވާހަކައެއް ފަސޭހައިން ފެށުމަށް އެހީތެރިވެދާނެ، ނަމަވެސް ދަތި ސިއްހީ ވާހަކައަކަށް ތަރުޖަމާނަކު ބޭނުންވާ ހާލަތުގައި އެކަން ބަދަލު ނުވާނެއެވެ.
މީހާގެ އިޚްތިޔާރުތަކަށް އެހީތެރިވާނީ ކިހިނެއް؟
ބަހަކީ މީހަކު ގުޅުމަށް ބޭނުންކުރާ ބައެކެވެ، ނަމަވެސް މީހާގެ ހުރިހާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މީހާގެ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތައްތައް، ޝައުގުވެރިކަން، ކިޔުމަށް އިސްކަންދޭ ކަންތައް، އަދި ހިމެނުމަށް ބޭނުންވާ މީހުންނާ ބެހޭ ގޮތުން އަހާށެވެ. މީހާ އެއްބަސްވެއްޖެނަމަ، އެހެން އެހީތެރިންނަށް ބޭނުންވާ ބަސްތަކެއް ނުވަތަ ޖުމްލަތަކެއް ލިޔެދީ، އެއީ ކިހިނެއް ބޭނުންކުރާނެ ކަމެއް ވިސްނާލައިދެވިދާނެއެވެ. ނޯޓުތައް އަމިއްލައަށް ބަހައްޓައި، މީހާ ހިއްސާކުރަން އެއްބަސްވި ކަންކަން އެކަނި ހިއްސާކުރާށެވެ.
މީހާ ޕްރެކްޓިސް ކުރަން، އެހެން މީހުންނަށް ތަރުޖަމާ ކުރަން، ނުވަތަ ތިންނަ ކަން ސާބިތު ކުރަން މަޖުބޫރު ނުކުރާށެވެ. ބައެއް ވާހަކަތައް އެއް ބަހަކުން ފަސޭހަ ވެދާނެ، އަނެއް ބައެއް ވާހަކަތައް އެހެން ބަހަކުން ފަސޭހަ ވެދާނެއެވެ. އެއް ބަހަކަށް ހުއްޓުމަށްވުރެ، މީހާއަށް އިތުމިނާން ލިބުން، އަމިއްލަކަން ރައްކާތެރިކަން، އަދި އިޚްތިޔާރު އަދި އެދިގެންވާ ކަންތައްއަށް އިސްކަން ދިނުން މާ މުހިންމެވެ.
ސާދާއިން ވާހަކަ ދެއްކުން، އަޑު އަޑުއަހައިގެން ހުރުން، އަދި ތަސްވީރު ބޭނުންކުރުން ފަދަ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާހަކަދެއްކުމުގެ އިރުޝާދު ބައްލަވާށެވެ. ރޯގާ ކަނޑައެޅުނު ފަހުން ތައްޔާރުވުމަށް އެހީ ބޭނުންނަމަ، ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅުނު ފަހުން ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅުތައް ވެސް ބައްލަވާށެވެ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ޑިމެންޝިއާ އާއި އެކު މީހަކު އެންމެ ފުރަތަމަ ދަސްކުރި ބަސް ބޭނުންކުރަން ފެށޭނެތަ؟
ޑިމެންޝިއާ އާއެކު އުޅޭ ބައެއް މީހުން ކުރިން ދަސްކުރި ބަހެއް ބޭނުންކުރަން ފެށިދާނެ، އަދި އެހެން ބައެއް މީހުން އެފަދައިން ނުކުރެވިދާނެއެވެ. ބަހުގެ އިޚްތިޔާރު މީހާއާ، މައުޟޫޢާއާ، ދުވަހާ އެއްގޮތް ނުވެދާނެއެވެ. މީހެއްގެ ހާލަތު ދެނެގަތުމަށް ބޭނުން ނުކޮށް، އެންމެ ފަސޭހަ ބަހަކީ ކޮބައިކަން އަހާށެވެ.
މީހާގެ ފުރަތަމަ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަން ޖެހޭނެތަ؟
މިހާރު ބޭނުންކުރަން އެދޭ ބަހަކީ ކޮބައިކަން އަހާށެވެ. އެ ބަސް ތިބާއަށް ދަންނަނަމަ، އެނގިގެންވާ ބަސްތައް ބޭނުންކޮށް ޖަވާބު ދިނުމަށް ވަގުތު ދޭށެވެ. ނޭނގޭނަމަ، އާދައިގެ ވާހަކައަކަށް އެނގިގެންވާ އެހެން ދެބަހަކުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހަކު ބައިވެރިވަން ބޭނުންތޯ އަހާށެވެ.
މީހާ ބުނާ ކަން އަހަރެންނަށް ނޭނގުނީމާ ކޮބައި ކުރަން ވީތަ؟
ހަމަޖެހިގެން ހުންނާށެވެ. އަދި މީހާ ބޭނުންނަމަ، ދައްކާލަން، އިޝާރާތް ކުރަން، ނުވަތަ އެހެން ބަހަކުން ބުނަން އެދޭށެވެ. ތަސްވީރެއް، އެނގިގެންވާ އެއްޗެއް، ނުވަތަ އިޝާރާތެއް އެހީތެރިވެދާނެއެވެ. މީހާ އިމްތިހާނު ނުކުރާށެވެ، އަދި މުހިންމު ސިއްހީ މަޢުލޫމާތު ތިންނަން ނޭނގި ނަމަވެސް ތިންނަން ހަދާފައި ނުބުނާށެވެ.
ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން ކޮބައި ތައްޔާރުވެވޭނެތަ؟
ދެއްކުމަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން ކްލިނިކަށް ގުޅައި، މީހާ އިސްކަންދޭ ބަހަކީ ކޮބައިކަން އަންގައި، ތަރުޖަމާނު އެހީގެ ގޮތްތައް ލިބޭނެތޯ އަހާށެވެ. އެކުގައި ދާން ބޭނުންވާ މީހަކީ ކާކުކަން މީހާއާ އަހާށެވެ؛ އެހީތެރިއަކު އެކުގައި ހުރެވިދާނެ، ނަމަވެސް މީހާގެ ބަދަލުގައި ވާހަކަ ދައްކަން ނުޖެހޭނެއެވެ.
ބަހުގައި އެއްފަހަރާ ބަދަލެއް އައިއްޖެނަމަ އެއީ ޑިމެންޝިއާގެ ބައެއްތަ؟
ބަހުގައި ބަދަލެއް އައިކަމުން އެކަނި އެކަމުގެ ސަބަބު ނޭނގެއެވެ. މީހާ އެއްފަހަރާ އެކުލެވެގެން ދިޔައިނަމަ، ނުވަތަ ވާހަކަދެއްކުން ހަލުވިގޮތަކަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، އެއީ ޑިމެންޝިއާ އިތުރަށް ދިޔުމުގެ ނަތީޖާއެއްކަމަށް ހީ ނުކޮށް، ވަގުތުން ސިއްހީ އެހީ ހޯދާށެވެ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- How to communicate with a person with dementia · Alzheimer's Society
- Dementia and language · Alzheimer's Society
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- May an LEP person use a family member or friend as his or her interpreter? · U.S. Department of Health and Human Services
- Sudden confusion (delirium) · NHS