Demans Bakımında Çok Dilli İletişimi Desteklemek

Birden fazla dil konuşan kişiler, demans sözcük bulma ya da anlama becerilerini etkiledikçe farklı şekillerde iletişim kurabilir. Bazı kişiler daha önce öğrendikleri bir dili kullanmaya başlayabilir; bazıları ise kullanmaz. En yararlı ilk adım, şu anda hangi dilin kendisine rahat geldiğini sormak ve ardından kişinin yönlendirmesini izlemektir.

Alzheimer’s Society, dil tercihlerinin değişebileceğini belirtir ve kişinin genellikle iletişim kurduğu dili kullanmayı önerir. Alzheimer’s Association da ana dile dönmeyi olası iletişim değişikliklerinden biri olarak sıralar. Bu değişiklikler herkeste görülmez ve kişinin hangi aşamada olduğunu göstermez.

Hangi dili kullanmalıyım?

Yakınınıza bu konuşma için hangi dili kullanmak istediğini sorun. Tercihi konuya, ortama ya da günün saatine göre değişebilir. Dil değiştirirse, bunu bir sınav gibi görmeyin ya da sizin anladığınız dilde devam etmesi için ısrar etmeyin.

Tercih ettiği dili konuşuyorsanız, tanıdık sözcükler kullanın ve yanıt vermesi için ona zaman tanıyın. Yalnızca birkaç sözcük biliyorsanız, bunu açıkça söyleyin ve jestleri, nesneleri ya da resimleri de kullanın. Alzheimer’s Society’nin dil rehberi, dil becerisinin günden güne değişebileceğini ve yorgunluk, ağrı ya da hastalıktan etkilenebileceğini belirtir.

Günlük bir sohbette neler yardımcı olabilir?

Genel iletişim ipuçlarını aklınızda tutun ve desteği kişinin diline göre uyarlayın:

• Tanıdık sözcükler ve adlar kullanın. Yakınınıza ya da güvendiği birine, günlük eşyalar, aile üyeleri ve rutinler için hangi sözcükleri kullandıklarını sorun.
• Söylediklerinizi göstererek de destekleyin. Bir bardağı işaret edin, iki seçenek gösterin ya da tanıdık bir fotoğraf veya nesne kullanın. Doğru sözcüğü bulmak zor olduğunda bir jest yardımcı olabilir.
• Bekleyin. Kişinin dinlemesi ve yanıt vermesi için zaman tanıyın. Her cümleyi onun yerine tamamlamayın ya da soruyu aynı anda birkaç dilde yinelemeyin.
• Her seferinde tek bir fikir paylaşın. Uzun bir açıklama, herhangi bir dilde zor olabilir. Kısa bir cümle kurun, duraklayın ve sonra daha fazlasını isteyip istemediğine bakın.
• İşitme ve görmeyi gözden geçirin. Gözlük, işitme cihazı, iyi aydınlatma ve sakin bir ortam, dili takip etmeyi kolaylaştırabilir.

Yakınınız okumayı tercih ediyorsa, önemli yazılı bilgilerin kendi dilinde olup olmadığını sorun. Tıbbi bir karar, onam ya da ilaç talimatı için otomatik çeviriye güvenmeyin; önemli bilgileri sağlık hizmeti sağlayıcısıyla birlikte doğrulayın.

Yakınımın tercih ettiği dili konuşmuyorsam ne yapmalıyım?

Gündelik bir sohbete güvendiği iki dilli bir arkadaşının ya da aile üyesinin katılmasını isteyip istemediğini sorun. Kişinin başka birinin tercüme etmesini istediğini varsaymayın; jestleri, resimleri ya da ikisinin de bildiği başka bir dili tercih edebilir.

Tıbbi bir randevu ya da doğru bilginin önemli olduğu başka bir görüşme için kliniği ya da bakım hizmetini önceden arayın. Yakınınızın tercih ettiği dili söyleyin ve hangi tercüman desteğinin sunulduğunu öğrenin. ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı, aile üyelerinin ve arkadaşların önemli tıbbi bilgileri doğru şekilde tercüme edemeyebileceğini açıklar; hizmet, seçeneklerini ve yerel gerekliliklerini anlatabilir. Yakınınız yanında bir destekçinin bulunup bulunmayacağına karar verebilir, hizmet sağlayıcı ise gerekli dil desteğini ayarlayabilir.

Görüşme sırasında doğrudan yakınınızla konuşun ve tercümanın konuşması için zaman tanıyın. Yakınınızın soruyu anladığından ve kendi sözcükleriyle yanıt verme fırsatı bulduğundan emin olun. Yakınınıza destek oluyorsanız, ek bilgiyi yalnızca o isterse paylaşın.

Ne zaman tıbbi değerlendirme istemeliyim?

Dil güçlükleri zaman içinde değişebilir, ancak ani bir değişiklik farklıdır. NHS, biri aniden kafa karışıklığı yaşadığında hemen tıbbi yardım alınmasını önerir. İletişimdeki ani bir kaybın yalnızca demansın bir parçası olduğunu varsaymayın. Yakınınız aniden kafa karışıklığı yaşarsa, kendini çok kötü hissederse ya da uyandırmak zorlaşırsa yerel acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçin.

Kademeli değişikliklerde, fark ettiklerinizi not edin ve yakınınızın klinisyeninden görüş isteyin. Hangi dili kullandığını, iletişim kurmasına neyin yardımcı olduğunu ve yorgun ya da hasta olup olmadığını yazın. Bu, bir konuşma için hazırlanan bir nottur; tanı değildir. Doktor ziyareti rehberimiz sorularınızı hazırlamanıza yardımcı olabilir.

Diğer destekçilere neler söyleyebilirim?

Yakınınızın onayıyla, dahil olmasını istediği kişiler için kısa bir not tutun. Bu notta konuşma ve okuma için tercih ettiği dil ya da lehçe, tanıdık sözcükler veya adlar ve bir sohbeti takip etmesine neyin yardımcı olduğu yer alabilir. Randevulara ya da bakım güncellemelerine belirli birinin dahil edilmesini isteyip istemediğini sorun. Destek için gerekli olmayan özel bilgileri not etmeyin ve notu kimlerin görebileceğini yakınınıza söyleyin. Dil notu, insanların bir sohbete daha rahat başlamasına yardımcı olabilir; karmaşık bir sağlık görüşmesinde tercümanın yerini tutmaz.

Yakınımın tercihlerini nasıl destekleyebilirim?

Dil, bir kişinin bağlantı kurma yollarından biridir, ancak kimliğinin tamamı değildir. Rutinleri, ilgi alanları, okuma tercihleri ve dahil olmasını istediği kişiler hakkında soru sorun. Yakınınız isterse, diğer destekçiler için yararlı sözcükleri ya da ifadeleri not edin ve bunların nasıl kullanılacağını açıklayın. Notları gizli tutun ve yalnızca yakınınızın paylaşılmasını kabul ettiği bilgileri paylaşın.

Yakınımızdan alıştırma yapmasını, başkaları için çeviri yapmasını ya da ne anladığını kanıtlamasını istemeyin. Bazı sohbetler bir dilde, bazıları başka bir dilde daha kolay olabilir. Yakınınızın rahatlığı, mahremiyeti ve seçimleri, tek bir dile bağlı kalmaktan daha önemlidir.

İletişim ipuçları sayfamız sade konuşma, dinleme ve resim kullanma konularını ele alır. Tanı sonrası planlama konusunda yardım için demans tanısından sonraki ilk adımlar yazımıza bakabilirsiniz.