Ondersteuning bij meertalig communiceren bij dementie

Mensen die meer dan één taal spreken, kunnen anders communiceren wanneer dementie het vinden van woorden of het begrijpen verandert. Sommige mensen gaan een taal gebruiken die zij eerder hebben geleerd; anderen niet. De meest behulpzame eerste stap is om te vragen welke taal nu prettig voelt en daarna de persoon te volgen.

Alzheimer’s Society zegt dat taalvoorkeuren kunnen verschillen en adviseert om de taal te gebruiken waarin de persoon meestal communiceert. De Alzheimer’s Association noemt het terugkeren naar een moedertaal ook als een mogelijke verandering in communicatie. Deze veranderingen komen niet bij iedereen voor en zeggen niets over het stadium van de persoon.

Welke taal kan ik het beste gebruiken?

Vraag de persoon welke taal hij of zij voor dit gesprek wil gebruiken. De voorkeur kan veranderen, afhankelijk van het onderwerp, de situatie of het moment van de dag. Als de persoon van taal wisselt, behandel dit dan niet als een test en sta er niet op dat de persoon doorgaat in de taal die u begrijpt.

Als u de taal spreekt die de persoon verkiest, gebruik dan bekende woorden en geef de persoon tijd om te antwoorden. Als u maar een paar woorden kent, wees dan eerlijk en gebruik ook gebaren, voorwerpen of afbeeldingen. De taalrichtlijnen van Alzheimer’s Society geven aan dat taalvaardigheid van dag tot dag kan verschillen en kan worden beïnvloed door vermoeidheid, pijn of ziekte.

Wat kan helpen in een alledaags gesprek?

Houd de algemene tips voor communicatie in gedachten en voeg ondersteuning toe die past bij de taal van de persoon:

• Gebruik bekende woorden en namen. Vraag de persoon of iemand die hij of zij vertrouwt welke woorden worden gebruikt voor alledaagse spullen, familieleden en routines.
• Laat zien en zeg het ook. Wijs naar een kopje, laat twee keuzes zien of gebruik een bekende foto of een bekend voorwerp. Een gebaar kan helpen wanneer het juiste woord moeilijk te vinden is.
• Wacht. Geef de persoon tijd om te luisteren en te reageren. Maak niet elke zin af en herhaal de vraag niet in meerdere talen tegelijk.
• Houd het bij één ding tegelijk. Een lange uitleg kan in elke taal moeilijk zijn. Gebruik een korte zin, pauzeer even en kijk dan of de persoon meer wil horen.
• Let op horen en zien. Een bril, gehoorapparaten, goede verlichting en een rustige omgeving kunnen het volgen van taal makkelijker maken.

Als de persoon liever leest, vraag dan of belangrijke geschreven informatie in de taal van de persoon beschikbaar is. Vertrouw niet op een automatische vertaling bij een medische beslissing, toestemming of instructie voor medicatie; controleer belangrijke informatie bij de zorgverlener.

Wat als ik de taal niet spreek die de persoon verkiest?

Vraag of de persoon een vertrouwde tweetalige vriend of familielid bij een gewoon gesprek wil betrekken. Ga er niet vanuit dat de persoon wil dat iemand anders tolkt; de persoon kan de voorkeur geven aan gebaren, afbeeldingen of een andere taal die jullie beiden spreken.

Voor een afspraak bij de arts of een ander gesprek waarbij precieze informatie nodig is, belt u van tevoren met de praktijk of de zorgdienst. Vertel welke taal de persoon verkiest en vraag welke tolkondersteuning beschikbaar is. Het U.S. Department of Health and Human Services legt uit dat familie en vrienden belangrijke medische informatie mogelijk niet nauwkeurig kunnen tolken; de dienst kan de mogelijkheden en lokale vereisten uitleggen. De persoon mag kiezen of een vertrouwenspersoon meegaat, terwijl de aanbieder zorgt voor eventuele benodigde taalondersteuning.

Spreek tijdens het bezoek de persoon rechtstreeks aan en geef de tolk de tijd om te spreken. Controleer of de persoon de vraag begrijpt en de kans krijgt om in eigen woorden te antwoorden. Als u de persoon ondersteunt, voeg dan alleen context toe wanneer de persoon dat wil.

Wanneer moet ik medisch advies vragen?

Moeite met taal kan in de loop van de tijd veranderen, maar een plotselinge verandering is iets anders. De NHS adviseert om direct medische hulp te zoeken wanneer iemand plotseling verward raakt. Ga er niet vanuit dat een plotseling verlies van communicatie gewoon bij dementie hoort. Als de persoon plotseling verward raakt, erg onwel wordt of moeilijk wakker te maken is, neem dan contact op met de lokale spoedzorg.

Bij geleidelijke veranderingen kunt u bijhouden wat u opmerkt en de arts van de persoon om advies vragen. Noteer welke taal de persoon gebruikte, wat hielp bij het communiceren en of de persoon moe of onwel was. Dit is een beschrijving voor een gesprek, geen diagnose. Onze gids voor een bezoek aan de arts kan helpen bij het voorbereiden van vragen.

Wat kan ik andere helpers vertellen?

Maak met toestemming van de persoon een korte notitie voor mensen die de persoon erbij wil betrekken. Hierin kunnen de taal of het dialect staan die de persoon verkiest om te spreken en te lezen, bekende woorden of namen, en wat helpt bij het volgen van een gesprek. Vraag of de persoon bepaalde mensen wil betrekken bij afspraken of zorgupdates. Vermijd het noteren van privégegevens die niet nodig zijn voor ondersteuning en vertel de persoon wie de notitie kan zien. Een taalnotitie helpt mensen om een gesprek prettiger te beginnen; het vervangt geen tolk bij een ingewikkeld medisch gesprek.

Hoe kan ik de keuzes van de persoon ondersteunen?

Taal is een onderdeel van hoe iemand contact maakt, maar het is niet alles wat iemand is. Vraag naar routines, interesses, leesvoorkeuren en de mensen die de persoon erbij wil betrekken. Als de persoon het goed vindt, noteer dan handige woorden of zinnen voor andere helpers en leg uit hoe zij deze kunnen gebruiken. Houd notities privé en deel alleen wat de persoon heeft goedgekeurd om te delen.

Sta er niet op dat de persoon oefent, voor anderen vertaalt of bewijst wat hij of zij begrijpt. Sommige gesprekken kunnen in de ene taal makkelijker zijn en andere in een andere taal. Het comfort, de privacy en de keuze van de persoon zijn belangrijker dan vasthouden aan één taal.

Onze tips voor communicatie gaan over eenvoudig praten, luisteren en het gebruik van afbeeldingen. Voor hulp bij het maken van plannen na een diagnose, zie eerste stappen na een diagnose van dementie.