Jipan̄ Kōnnaan ilo Elōn̄ Kajin ilo Lale Dementia

Armej ro rej kōnnaan ilo elōn̄ kajin remaron̄ oktak wāwein aer kōnnaan ke dementia ej ukōt wāwein aer pukot naan ak meļeļe. Jet armej rej jino kōjerbal kajin eo raar katak mokta; jet ro rej jab. Juon ļalem eo ejipan̄ tata ej kajjitōk kajin eo ej jab leļok inepata kake kiō, innām ļoor armej eo.

Alzheimer’s Society ej ba bwe kajin ko armej ej kōņaan remaron̄ oktak im ej rejan̄ kōjerbal kajin eo armej eo ej ekkā an kōjerbale. Alzheimer’s Association ej bareinwōt kwalok an bar ro̧o̧l ñan kajin eo an moktata āinwōt juon oktak emaron̄ walok ilo kōnnaan. Oktak kein rejjab walok ñan aolep armej im rejjab kwalok jekjek eo an armej eo.

Kajin ta eo aikuj in kōjerbale?

Kajjitōk ippān armej eo kajin ta eo ej kōņaan kōjerbale ilo kōnnaan in. Men eo ej kōņaan emaron̄ oktak ekkar ñan men eo komij kōnono kake, jikin eo, ak awa in raan eo. Eļan̄ñe ej oktak kajin, jab bōke āinwōt juon teej ak jab kōm̧m̧ane bwe en wōnm̧aanļo̧k wōt ilo kajin eo kwoj meļeļe kake.

Eļan̄ñe kwoj jeļā kajin eo ej kōņaan, kōjerbal naan ko re meļeļe kaki im leļok iien ñan an uwaak. Eļan̄ñe kwoj jeļā jet naan wōt, ba mool eo im kōjerbal kakōlle, men ko, ak pija bareinwōt. Meļeļe ko an Alzheimer’s Society kōn kajin ej ba bwe maroñ in kajin emaron̄ oktak jān raan ñan raan im emaron̄ inepata kōn mōk, metak, ak nañinmej.

Ta eo emaron̄ jipan̄ ilo juon kōnnaan in raan otemjej?

Keememej rejan̄ ko rekajoor ñan kōnnaan, im kobaik jipan̄ ko rej ekkar ñan kajin eo an armej eo:

• Kōjerbal naan im āt ko re meļeļe kaki. Kajjitōk ippān armej eo ak juon eo ej liki ta naan ko rej kōjerbali ñan men ko in raan otemjej, ro uwaan baam̧le, im kōm̧m̧an ko an raan otemjej.
• Kwalok im bareinwōt ba. Jitōn̄ ñan juon kap, kwalok ruo kālet, ak kōjerbal juon pija ak men eo e meļeļe kake. Juon kakōlle emaron̄ jipan̄ ñe naan eo ejimwe ej pen an loe.
• Kōttar. Leļok iien ñan armej eo bwe en roñjake im uwaak. Jab kadedeļo̧k aolep naan ak jab bar kajjitōk kajjitōk eo ilo elōn̄ kajin ilo juon wōt iien.
• Kōm̧m̧an juon ļōmņak ilo juon wōt iien. Juon meļeļe eo eaetok emaron̄ pen ilo jabdewōt kajin. Kōjerbal juon naan eo ekadu, bōjrak jidik, innām lale eļan̄ñe ej kōņaan roñjake eļapļo̧k.
• Lale mej im lo̧jiln̄iļ. Kilaaj in mej, jipan̄ in roñjake, meram in bwe ejimwe, im juon jikin eo e lañ emaron̄ kōm̧m̧an bwe kajin en pidodoļo̧k an meļeļe.

Eļan̄ñe armej eo ej kōņaan riiti, kajjitōk eļan̄ñe meļeļe ko rekaujatata ilo jeje rej pād ilo kajin eo an. Jab liki juon ukok eo an kein jerbal make ñan juon pepe eo an takto, kōmālim, ak rejan̄ in uno ko; kamool meļeļe ko rekaujatata ippān ri-jipan̄ in ejmour eo.

Eļan̄ñe ij jab jeļā kajin eo armej eo ej kōņaan?

Kajjitōk eļan̄ñe ej kōņaan bwe juon jeran ak uwaan baam̧le eo ej jeļā kajin ko ruo en pād ippān ilo juon kōnnaan in raan otemjej. Jab ļōmņak wōt bwe armej eo ej kōņaan bwe bar juon en ukok; emaron̄ an kōņaan kōjerbal kakōlle, pija, ak juon kajin eo eoktak eo komro jimor jeļā kake.

Ñan juon iien taktō ak juon kōnnaan eo eoktak eo e aikuj meļeļe ko rejejjet, kūrļo̧k jikin taktō eo ak jikin jipan̄ eo mokta. Ba kajin eo armej eo ej kōņaan im kajjitōk ta jipan̄ in ukok eo ej pād. U.S. Department of Health and Human Services ej meļeļe bwe ro uwaan baam̧le im ro jeran remaron̄ jab maroñ in ukok meļeļe ko rekaujatata kōn ejmour ilo wāwein eo ejimwe; jikin jipan̄ eo emaron̄ meļeļe kālet ko an im rejan̄ ko an jikin eo. Armej eo emaron̄ kālet eļan̄ñe juon ri-jipan̄ en pād ippān, ke ri-jipan̄ in takto eo ej kōppopo jipan̄ in kajin eo e aikuj.

Ilo iien eo, kōnono wōt ñan armej eo im leļok iien ñan ri-ukok eo bwe en kōnono. Lale bwe armej eo ej meļeļe kajjitōk eo im ewor iien eo an bwe en uwaak ilo naan ko an make. Eļan̄ñe kwoj jipan̄ e, kobaik meļeļe wōt ñe ej kōņaan.

N̄āāt eo aikuj in pukot jipan̄ in takto?

Pen ko ilo kajin remaron̄ oktak ilo iien, ak oktak eo ej mōkaj ej juon men eo eoktak. NHS ej rejan̄ bwe en būk jipan̄ in takto eo ej mōkaj ñe juon armej ej mōkaj an jepel. Jab ļōmņak wōt bwe an mōkaj an jako kōnnaan ej juon m̧ōttan wōt dementia. Eļan̄ñe armej eo ej mōkaj an jepel, enana an mour, ak epen an ruj, kūrļo̧k jikin jipan̄ in takto ko remōkaj ilo jukjukinpād eo am̧.

Ñan oktak ko rej walok jidik jidik, je ļōmņak ko am̧ im kajjitōk takto eo an armej eo ñan rejan̄. Je kajin eo eaar kōjerbale, ta eo eaar jipan̄ an kōnnaan, im eļan̄ñe eaar mōk ak nañinmej. Men in ej juon meļeļe ñan juon kōnnaan, ej jab juon meļeļe in nañinmej. Rejan̄ eo ad kōn iien taktō emaron̄ jipan̄ yuk kōppopo kajjitōk ko.

Ta eo imaron̄ ba ñan ro jet rej jipan̄?

Ippān mālim eo an armej eo, kōm̧m̧an juon jeje eo ekadu ñan ro ej kōņaan bwe ren pād ilo jipan̄ eo. Emaron̄ kwalok kajin ak wāwein kōnnaan eo ej kōņaan ñan kōnono im riiti, naan ak āt ko re meļeļe kaki, im ta eo ej jipan̄ an meļeļe kōnnaan. Kajjitōk eļan̄ñe ej kōņaan bwe wōn eo en pād ilo iien taktō ak meļeļe ko kōn lale. Jab je meļeļe ko rem̧m̧an rejjab aikuj ñan jipan̄, im ba ñan armej eo wōn ro remaron̄ lo jeje eo. Juon jeje kōn kajin ej jipan̄ armej ro jino juon kōnnaan ilo wāwein eo ej jab leļok inepata; ej jab binej jenkwan juon ri-ukok ñan juon kōnnaan eo elap an pen kōn ejmour.

Ij maron̄ jipan̄ wāwein an kālet armej eo?

Kajin ej juon m̧ōttan wāwein an armej eo koba ippān ro jet, ak ej jab aolepān armej eo. Kajjitōk kōn kōm̧m̧an ko an raan otemjej, men ko ej itoklimo kaki, men ko ej kōņaan riiti, im ro ej kōņaan bwe ren pād ippān. Eļan̄ñe armej eo ej mālim, je naan ak kōnnaan ko rejipan̄ ñan ro jet rej jipan̄ im meļeļe wāwein aer kōjerbali. Dreo̧k jeje ko rem̧m̧an im ajeļo̧k wōt men ko armej eo eaar mālim kake.

Jab kōm̧m̧ane bwe armej eo en ekatak, ukok ñan ro jet, ak kamool men eo ej meļeļe kake. Jet kōnnaan remaron̄ pidodoļo̧k ilo juon kajin im jet ilo bar juon. Men eo ej jab leļok inepata ñan armej eo, m̧m̧aan eo an, im kālet ko an rej ļapļo̧k aer aurok jān an pād wōt ilo juon kajin.

Rejan̄ ko ad kōn kōnnaan rej kwalok wāwein kōnono ilo wāwein eo e pidodo, roñjake, im kōjerbal pija. Ñan jipan̄ ilo kōppopo ālkin meļeļe in nañinmej, lale ļalem ko moktata ālkin juon meļeļe in dementia.