Ho tšehetsa puisano ka lipuo tse ngata ho ’dementia

Batho ba buang lipuo tse fetang e le ’ngoe ba ka ’na ba buisana ka tsela e fapaneng ha ’dementia e fetola tsela eo ba fumanang mantsoe kapa ba utloisisang ka eona. Batho ba bang ba qala ho sebelisa puo eo ba ithutileng eona pejana; ba bang ha ba etse joalo. Mohato oa pele o thusang haholo ke ho botsa hore na ke puo efe e ikutloang e phutholohile hona joale, ebe u latela seo motho eo a se khethang.

Alzheimer’s Society e re likhetho tsa puo li ka fapana ’me e khothalletsa ho sebelisa puo eo motho eo a tloaetseng ho buisana ka eona. Alzheimer’s Association le eona e thathamisa ho khutlela puong ea letsoalloa e le phetoho e ka ’nang ea etsahala puisanong. Liphetoho tsena ha li etsahale ho bohle ’me ha li u bolelle boemo ba motho.

Ke lokela ho sebelisa puo efe?

Botsa motho eo hore na ke puo efe eo a batlang ho e sebelisa puisanong ena. Seo a se ratang se ka fetoha ho latela sehlooho, sebaka kapa nako ea letsatsi. Haeba a fetohela puong e ’ngoe, u se ke ua nka seo e le teko kapa ua mo qobella ho tsoela pele ka puo eo u e utloisisang.

Haeba u bua puo eo a e ratang, sebelisa mantsoe a tloaelehileng ’me u mo fe nako ea ho araba. Haeba u tseba mantsoe a ’maloa feela, bua ’nete ’me u sebelise matšoao, lintho kapa litšoantšo hape. Tataiso ea puo ea Alzheimer’s Society e hlokomela hore bokhoni ba puo bo ka fapana letsatsi le letsatsi ’me bo ka angoa ke mokhathala, bohloko kapa ho kula.

Ke eng e ka thusang puisanong ea letsatsi le letsatsi?

Boloka malebela a tloaelehileng a puisano kelellong, ’me u kenye tšehetso e lumellanang le puo ea motho eo:

• Sebelisa mantsoe le mabitso a tloaelehileng. Botsa motho eo kapa motho eo a mo tšepang hore na ba sebelisa mantsoe afe bakeng sa lintho tsa letsatsi le letsatsi, litho tsa lelapa le mekhoa ea letsatsi le letsatsi.
• Bontša ha u ntse u bua. Supa senoelo, phahamisa likhetho tse peli, kapa u sebelise senepe kapa ntho e tloaelehileng. Letšoao le ka thusa ha lentsoe le nepahetseng le le thata ho le fumana.
• Ema hanyane. Fa motho eo nako ea ho mamela le ho araba. U se ke ua qetella polelo e ’ngoe le e ’ngoe sebakeng sa hae kapa ua pheta potso ka lipuo tse ’maloa ka nako e le ’ngoe.
• Boloka mohopolo o le mong ka nako. Tlhaloso e telele e ka ba thata ka puo efe kapa efe. Sebelisa polelo e khutšoanyane, ema hanyane, ebe u bona hore na o batla ho utloa ho eketsehileng.
• Hlahloba kutlo le pono. Likhalase, lithuso tsa kutlo, mabone a matle le sebaka se khutsitseng li ka etsa hore puo e be bonolo ho e latela.

Haeba motho eo a rata ho bala, botsa hore na litaba tsa bohlokoa tse ngotsoeng li ka fumaneha ka puo ea hae. U se ke ua itšetleha ka phetolelo e iketsang bakeng sa qeto ea bongaka, tumello kapa litaelo tsa meriana; netefatsa litaba tsa bohlokoa le mofani oa tlhokomelo.

Ho thoe’ng haeba ke sa bue puo eo motho eo a e ratang?

Botsa hore na a ka rata hore motsoalle kapa mong ka eena ea tšepahalang ea buang lipuo tse peli a kenelle puisanong ea kamehla. U se ke ua nahana hore motho eo o batla hore motho e mong a mo fetoletse; a ka ’na a rata matšoao, litšoantšo kapa puo e ’ngoe eo bobeli ba bona ba e arolelanang.

Bakeng sa kopano ea bongaka kapa puisano e ’ngoe e hlokang litaba tse nepahetseng, letsetsa tleliniki kapa tšebeletso ea tlhokomelo esale pele. Ba bolelle puo eo motho eo a e ratang ’me u botse hore na ho na le thuso efe ea mofetoleli. U.S. Department of Health and Human Services e hlalosa hore ba lelapa le metsoalle ba ka ’na ba se khone ho fetolela litaba tsa bohlokoa tsa bongaka ka nepo; tšebeletso e ka hlalosa likhetho tsa eona le litlhoko tsa lehae. Motho eo a ka khetha hore na motho ea mo tšehetsang o ea mo felehetsa, ha mofani oa litšebeletso a lokisetsa thuso efe kapa efe ea puo e hlokahalang.

Nakong ea ketelo, bua le motho eo ka ho toba ’me u fane ka nako ea hore mofetoleli a bue. Netefatsa hore motho eo o utloisisa potso ’me o na le monyetla oa ho araba ka mantsoe a hae. Haeba u mo tšehetsa, eketsa litlhaloso feela ha a batla hore u etse joalo.

Ke lokela ho batla keletso ea bongaka neng?

Mathata a puo a ka fetoha ha nako e ntse e ea, empa phetoho ea tšohanyetso e fapane. NHS e eletsa ho fumana thuso ea bongaka hang-hang ha motho a ferekana ka tšohanyetso. U se ke ua nahana hore tahlehelo ea tšohanyetso ea puisano ke karolo feela ea ’dementia. Haeba motho eo a ferekana ka tšohanyetso, a kula haholo kapa ho le thata ho mo tsoša, ikopanye le lits’ebeletso tsa bongaka tsa tšohanyetso tsa lehae.

Bakeng sa liphetoho tse etsahalang butle-butle, ngola seo u se hlokomelang ’me u kope keletso ho ngaka kapa setsebi sa bophelo sa motho eo. Ngola hore na o ne a sebelisa puo efe, ke eng e mo thusitseng ho buisana le hore na o ne a khathetse kapa a kula. Ena ke tlhaloso bakeng sa puisano, eseng tlhahlobo. Tataiso ea rona ea ketelo ea ngaka e ka u thusa ho lokisetsa lipotso.

Nka bolella bathusi ba bang eng?

Ka tumello ea motho eo, boloka molaetsa o mokhutšoanyane bakeng sa batho bao a batlang hore ba amehe. O ka thathamisa puo kapa puo ea sebaka eo a e ratang ha a bua le ha a bala, mantsoe kapa mabitso a tloaelehileng, le se mo thusang ho latela puisano. Botsa hore na o batla hore ho kenyelletsoe mang likopanong kapa litsebiso tsa tlhokomelo. Qoba ho ngola lintlha tsa lekunutu tse sa hlokahaleng bakeng sa tšehetso, ’me u bolelle motho eo hore na ke mang ea ka bonang molaetsa oo. Tlhokomeliso ea puo e thusa batho ho qala puisano ka boiketlo bo eketsehileng; ha e nke sebaka sa mofetoleli puisanong e rarahaneng ea bophelo.

Nka tšehetsa likhetho tsa motho eo joang?

Puo ke karolo ea tsela eo motho a hokahanang ka eona, empa ha se eona feela e mo hlalosang. Botsa ka mekhoa ea hae ea letsatsi le letsatsi, lintho tseo a li thabelang, seo a ratang ho se bala le batho bao a batlang hore ba amehe. Haeba motho eo a lumela, ngola mantsoe kapa lipolelo tse thusang bakeng sa bathusi ba bang ’me u hlalose hore na ba ka li sebelisa joang. Boloka lintlha li le lekunutu ’me u arolelane feela seo motho eo a lumetseng hore se arolelanoe.

U se ke ua tsitlella hore motho eo a itloaetse, a fetoletse ba bang kapa a bontše hore o utloisisa eng. Lipuisano tse ling li ka ba bonolo ka puo e le ’ngoe ’me tse ling ka e ’ngoe. Boiketlo, boinotši le likhetho tsa motho eo li bohlokoa ho feta ho khomarela puo e le ’ngoe.

Malebela a rona a puisano a akaretsa ho bua ka bonolo, ho mamela le ho sebelisa litšoantšo. Bakeng sa thuso ea ho rera ka mor’a tlhahlobo, bona mehato ea pele ka mor’a tlhahlobo ea ’dementia.