Ipendulo efitjhani
Buza ukuthi ngiliphi ilimi umuntu afuna ukulisebenzisa. Abanye abantu abaphila ne-dementia abakhuluma iinlimi ezinengi bangasebenzisa ilimi abalifunda ekuthomeni, kodwana lokhu akufani kiwo woke umuntu. Sebenzisa amagama ajayelekileko neenkomba zomzimba, begodu buza iinkonzo zezempilo ukuthi ngiliphi isizo lokutjhugulula elikhona nakunama-aphoyintimenti.
- Buza ukuthi ngiliphi ilimi elizwakala likhululekile engcocweni le; ungacabangi.
- Abanye abantu bangasebenzisa ilimi abalifunda ekuthomeni, kodwana lokhu akwenzeki kiwo woke umuntu begodu akutjengisi isigaba somuntu.
- Sebenzisa amagama ajayelekileko, nikeza isikhathi esingeziweko begodu sekela ukukhuluma ngeenthombe namkha ngeenkomba zomzimba.
- Nakunama-aphoyintimenti wezempilo, thintana nomnikeli wesevisi kusenesikhathi ubuze ukuthi ngiliphi isizo lokutjhugulula elikhona.
- Itjhuguluko elitjharaganako ekukhulumisaneni elihlangana nokudideka litlhoga itjhejo lezokwelapha.
Ekhsini eli (iingcenye eziyi-6)
Abantu abakhuluma iinlimi ezingaphezu kweyodwa bangakhulumisana ngendlela ehlukileko njengombana i-dementia itjhugulula indlela abathola ngayo amagama namkha ukuzwisisa kwabo. Abanye abantu bathoma ukusebenzisa ilimi abalifunda ekuthomeni; abanye abenzi njalo. Igadango lokuthoma elingasiza khulu kubuza ukuthi ngiliphi ilimi elizwakala likhululekile kwanjesi, bese ulandela ukukhetha komuntu loyo.
I-Alzheimer’s Society ithi ukukhetha ilimi kungahluka begodu iphakamisa ukusebenzisa ilimi umuntu avame ukukhuluma ngalo. I-Alzheimer’s Association nayo iveza ukubuyela elimini lendabuko njengetjhuguluko elingaba khona ekukhulumisaneni. Iintjhugulukwezi azenzeki kiwo woke umuntu begodu azikutjeli isigaba somuntu.
Kufanele ngisebenzise liphi ilimi?
Buza umuntu ukuthi ngiliphi ilimi afuna ukulisebenzisa engcocweni le. Ukukhetha kwakhe kungatjhuguluka ngokuya ngesihloko, indawo namkha isikhathi selanga. Nangabe atjhentjha ilimi, ungakuthathi njengesivivinyo namkha umkatelele bona aragele phambili ngelimi olizwisisako.
Nangabe ukhuluma ilimi alithandako, sebenzisa amagama ajayelekileko umnikeze nesikhathi sokuphendula. Nangabe wazi amagama ambalwa kwaphela, khuluma iqiniso bese usebenzisa neenkomba zomzimba, izinto namkha iinthombe. Iseluleko se-Alzheimer’s Society ngelimi sitjho ukuthi ikghono lokusebenzisa ilimi lingahluka ukusuka ngelanga ukuya ngelinye begodu lingathinteka kukudinwa, ubuhlungu namkha ukugula.
Yini engasiza engcocweni yangamalanga?
Khumbula amasu ajayelekileko wokukhulumisana, bese ungezelela isekelo elikhambisana nelimi lomuntu:
- Sebenzisa amagama namabizo ajayelekileko. Buza umuntu namkha umuntu amethembako ukuthi ngimaphi amagama abawasebenzisela izinto zangamalanga, amalunga womndeni nemikghwa.
- Khombisa godu utjho. Khomba ikomitjhana, phakamisa iinketho ezimbili, namkha usebenzise isithombe namkha into ejayelekileko. Ikomba yomzimba ingasiza lokha igama elifaneleko libudisi ukulifumana.
- Linda. Nikela umuntu isikhathi sokulalela nokuphendula. Ungaqedi woke umutjho namkha uphinde umbuzo ngeenlimi ezinengi ngesikhathi sinye.
- Khuluma ngento yinye ngesikhathi. Ihlathululo ede ingaba budisi ngananyana ngiliphi ilimi. Sebenzisa umutjho omfitjhani, ume kancani, bese uyabona ukuthi uyafuna na ukuzwa okunengi.
- Tjheja ukuzwa nokubona. Iingilazi, iinsetjenziswa zokuzwa, ukukhanya okuhle nendawo ethulileko kungenza ilimi libe lula ukulilandela.
Nangabe umuntu ukhetha ukufunda, buza ukuthi imininingwana eqakathekileko etloliweko iyatholakala na ngelimi lakhe. Ungathembeli ekuhunyutjhweni okuzenzakalelako nakunesiqunto sezokwelapha, imvumo namkha imilayelo yemithi; qinisekisa imininingwana eqakathekileko nomnikeli wokutlhogonyelwa.
Kuzokwenzekani nangabe angikhulumi ilimi umuntu alithandako?
Buza ukuthi uyafuna na ukuthi umngani namkha isihlobo asithembako esazi iinlimi ezimbili sihlanganyele engcocweni yangamalanga. Ungacabangi ukuthi umuntu ufuna omunye amtjhugululele; angakhetha iinkomba zomzimba, iinthombe namkha elinye ilimi enabelana ngalo.
Nakuya nge-aphoyintimenti yezokwelapha namkha enye ingcoco edinga imininingwana enembileko, fowunela umtholampilo namkha isevisi yokutlhogonyelwa kusenesikhathi. Bajeletse ilimi umuntu alithandako ubuze ukuthi ngiliphi isizo lokutjhugulula elikhona. UmNyango wezeMpilo neenSebenzi zaBantu we-United States uyahlathulula ukuthi amalunga womndeni nabangani bangase bangakwazi ukutjhugulula imininingwana eqakathekileko yezokwelapha ngokunembileko; isevisi ingahlathulula iindlela zayo neemfuneko zendawo. Umuntu angakhetha ukuthi umuntu omsekako uyakhamba naye na, lokha umnikeli wesevisi ahlela nanyana ngiliphi isizo lelimi elitlhogekako.
Ngesikhathi sokuvakatjha, khuluma nomuntu ngqo bese unikela isikhathi sokuthi otjhugululako akhulume. Qiniseka ukuthi umuntu uyawuzwisisa umbuzo begodu unethuba lokuphendula ngamezwi wakhe. Nangabe uyamseka, faka imininingwana engeziweko kuphela nangabe afuna.
Kufanele ngifune nini iseluleko sezokwelapha?
Ubunzima belimi bungatjhuguluka ngokukhamba kwesikhathi, kodwana itjhuguluko elitjharaganako lihlukile. I-NHS yeluleka ukuthi kufunwe isizo lezokwelapha msinyana lokha umuntu atjharagana ngokudideka. Ungacabangi ukuthi ukulahlekelwa kukhuluma msinyana kumane kuyingcenye ye-dementia. Nangabe umuntu atjharagana ngokudideka, agula khulu namkha kubudisi ukumvusa, thintana neensevisi zezokwelapha ezirhabako zendawo yangekhenu.
Ngeentjhuguluko ezenzeka kancani kancani, tlola lokho okuqaphelako bese ubuza udorhodere womuntu iseluleko. Tlola ukuthi ngiliphi ilimi egade alisebenzisa, yini eyamsiza bona akhulume nokuthi gade adiniwe namkha agula na. Lokhu kuhlathululo kwengcoco, akusikuhlola. Umhlahlandlela wethu we-aphoyintimenti kadorhodere ungakusiza ulungiselele imibuzo.
Yini engingatjela abanye abasizako?
Ngemvumo yomuntu, yenza inothi elifitjhani labantu afuna babandakanyeke. Lingatlola ilimi namkha ulimi lendawo alithandako lokukhuluma nokufunda, amagama namkha amabizo ajayelekileko, nalokho okumsizako ukulandela ingcoco. Buza ukuthi ukhona na umuntu athileko afuna afakwe kuma-aphoyintimenti namkha ekwazisweni kokutlhogonyelwa. Balekela ukutlola imininingwana yangasese engatlhogekiko ekusekelweni, begodu tjela umuntu ukuthi ngubani ongabona inothi lelo. Inothi lelimi lisiza abantu ukuthoma ingcoco ngokutjhaphuluka; alithathi indawo yomuntu otjhugululako engcocweni enzima yezempilo.
Ngingazisekela njani iinketho zomuntu?
Ilimi liyingcenye yendlela umuntu azihlanganisa ngayo nabanye, kodwana akusikho koke umuntu ayikho. Buza ngemikghwa yakhe, izinto azithandako, akuthandako ukufunda nabantu afuna babandakanyeke. Nangabe umuntu avuma, tlola amagama namkha imitjho engasiza abanye abasizako begodu uhlathulule ukuthi bangayisebenzisa njani. Gcina amanothi ayifihlo begodu wabelane ngalokho umuntu avumele ukwabelana ngakho kuphela.
Ungamkateleleli umuntu bona azilolonge, atjhugululele abanye namkha atjengise lokho akuzwisisako. Ezinye iingcoco zingaba lula ngelinye ilimi, ezinye ngelinye. Ukutjhaphuluka komuntu, ifihlo neenketho zakhe kuqakatheke khulu kunokunamathela elimini linye.
Amathiphu wethu wokukhulumisana ahlanganisa ukukhuluma ngokulula, ukulalela nokusebenzisa iinthombe. Nawufuna isizo lokuhlela ngemva kokuthola ukuhlolwa, qala ku-amagadango wokuthoma ngemva kokuhlonzwa kwe-dementia.
Imibuzo ejayelekileko
Ingabe i-dementia izokwenza umuntu abuyele ekusebenziseni ilimi lakhe lokuthoma?
Abanye abantu abaphila ne-dementia bangathoma ukusebenzisa ilimi abalifunda ekuthomeni, abanye abenzi njalo. Ukukhetha ilimi kungahluka ngokuya ngomuntu, isihloko nelanga. Buza ukuthi ngiliphi ilimi elizwakala likhululekile kunokusebenzisa lokhu ukuhlulela isigaba somuntu.
Kufanele ngikhulume ilimi lokuthoma lomuntu?
Buza ukuthi ngiliphi ilimi afuna ukulisebenzisa kwanjesi. Nangabe nabelana ngalo, sebenzisa amagama ajayelekileko umnikeze nesikhathi sokuphendula. Nangabe awulazi, buza ukuthi uyafuna na ukuthi umuntu amethembako okwazi iinlimi ezimbili ahlanganyele engcocweni yangamalanga.
Kuzokwenzekani nangabe angikuzwisisi lokho umuntu akutjhoko?
Hlala upholile umbawe ukuthi akhombise, akhombe namkha asebenzise elinye igama nangabe afuna. Isithombe, into ejayelekileko namkha ikomba yomzimba kungasiza. Ungambuzi imibuzo eminengi namkha wenze ngasuthi uyayizwisisa imininingwana eqakathekileko yezempilo.
Ngingazilungiselela njani i-aphoyintimenti yezokwelapha?
Thintana nomtholampilo ngaphambi kokuvakatjha, ubatjele ukuthi ngiliphi ilimi umuntu alithandako begodu ubuze ukuthi ziphi iindlela zokutjhugulula ezikhona. Buza umuntu ukuthi ufuna ukukhamba nobani; umuntu omsekako angaba khona ngaphandle kokukhulumela yena.
Ingabe itjhuguluko elitjharaganako elimini liyingcenye ye-dementia?
Itjhuguluko elimini lodwa alihlathululi unobangela walo. Nangabe umuntu atjharagana ngokudideka namkha indlela akhuluma ngayo itjhuguluka msinyana, funa isizo lezokwelapha msinyana kunokucabanga ukuthi kukhula kwe-dementia.
Iminthombo
Sihlanganisa neenhlangano namaphrojekthi werhubhululo lelikhasi elisekelwe kiwo. Yinye ngayinye yahlolwa lokha ikhasi nalibuyekezwako.
- How to communicate with a person with dementia · Alzheimer's Society
- Dementia and language · Alzheimer's Society
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- May an LEP person use a family member or friend as his or her interpreter? · U.S. Department of Health and Human Services
- Sudden confusion (delirium) · NHS