Деменция булганда күптелле аралашуны тәэмин итү

Берничә телдә сөйләшә торган кешеләр, деменция сүз табуны яки аңлауны үзгәрткәндә, төрлечә аралаша башларга мөмкин. Кайбер кешеләр элек өйрәнгән телдә сөйләшә башлый; башкаларда мондый үзгәреш булмый. Иң файдалы беренче адым — кешедән хәзер аңа кайсы тел уңайлы икәнен сорап белү һәм аның теләгенә иярү.

Alzheimer’s Society тел сайлавы төрле булырга мөмкин дип әйтә һәм кеше гадәттә кайсы телдә аралаша, шул телне кулланырга тәкъдим итә. Alzheimer’s Association шулай ук туган телгә кире кайтуны аралашудагы мөмкин булган үзгәрешләрнең берсе итеп искә ала. Мондый үзгәрешләр һәркемдә дә булмый һәм кешенең нинди халәттә булуын күрсәтми.

Кайсы телне кулланырга кирәк?

Кешедән бу әңгәмә өчен кайсы телдә аралашырга теләвен сорагыз. Аның теләге сөйләшү темасына, урынга яки көн вакытына карап үзгәрергә мөмкин. Әгәр ул телне алмаштырса, моны сынау итеп кабул итмәгез һәм сез аңлаган телдә дәвам итәргә мәҗбүр итмәгез.

Әгәр сез кеше өстен күргән телне белсәгез, таныш сүзләр кулланыгыз һәм җавап бирү өчен вакыт бирегез. Әгәр берничә сүз генә белсәгез, моны ачык әйтегез һәм ишарәләр, әйберләр яки рәсемнәр дә кулланыгыз. Alzheimer’s Society тел буенча тәкъдимнәрендә тел белән бәйле мөмкинлекләр көннән-көнгә үзгәрергә һәм арыганлык, авырту яки авыру аркасында да үзгәрергә мөмкин дип искәртелә.

Көндәлек әңгәмәдә нәрсә ярдәм итә ала?

Гади аралашу киңәшләрен исегездә тотыгыз һәм кешенең теленә туры килгән ярдәм өстәгез:

• Таныш сүзләр һәм исемнәр кулланыгыз. Кешедән үзе яки аның ышанган кешесеннән көндәлек әйберләрне, гаилә әгъзаларын һәм гадәтләрне нинди сүзләр белән атаганын сорагыз.
• Сүз белән генә түгел, күрсәтеп тә аңлатыгыз. Чыныга ишарә итегез, ике вариантны күрсәтегез яки таныш фотосурәт яисә әйбер кулланыгыз. Дөрес сүзне табу авыр булганда, ишарә ярдәм итә ала.
• Көтеп торыгыз. Кешегә тыңлау һәм җавап бирү өчен вакыт бирегез. Һәр җөмләне аның урынына әйтеп бетермәгез һәм бер үк сорауны берьюлы берничә телдә кабатламагыз.
• Бер тапкырда бер фикер генә әйтегез. Озын аңлатма теләсә нинди телдә дә авыр булырга мөмкин. Кыска җөмлә әйтегез, пауза ясагыз, аннары дәвам итүен теләми микән карагыз.
• Ишетүне һәм күрүне тикшерегез. Күзлекләр, ишетү аппаратлары, яхшы яктырту һәм тыныч шартлар телне аңлауны җиңеләйтә ала.

Әгәр кеше укып танышуны өстен күрсә, мөһим язма мәгълүмат аның телендә бармы дип сорагыз. Медицина карары, ризалык яки дару куллану буенча күрсәтмә өчен автоматик тәрҗемәгә генә таянмагыз; мөһим мәгълүматны медицина хезмәткәре белән бергә ачыклагыз.

Кеше өстен күргән телне белмәсәм нишләргә?

Көндәлек әңгәмәгә ышанычлы ике тел белүче дус яки туган кушылырга теләми микән дип сорагыз. Кеше бүтән кемнең тәрҗемә итүен теләй дип уйлап бетермәгез; аңа ишарәләр, рәсемнәр яки икегезгә дә таныш булган башка тел уңайлырак булырга мөмкин.

Медицина кабул итүе яки төгәл мәгълүмат кирәк булган башка әңгәмә алдыннан клиникага яки ярдәм хезмәтенә алдан шалтыратыгыз. Кешегә кайсы тел уңайлы икәнен әйтегез һәм нинди тәрҗемә ярдәме барлыгын сорагыз. U.S. Department of Health and Human Services аңлатканча, гаилә әгъзалары яки дуслар мөһим медицина мәгълүматын һәрвакытта төгәл тәрҗемә итә алмаска мөмкин; хезмәт аларда нинди мөмкинлекләр һәм урындагы таләпләр барлыгын аңлата ала. Кеше үзе белән кем баруны сайлый ала, ә кирәк булган тел ярдәмен оештыру учреждение бурычында була.

Кабул итү вакытында турыдан-туры кешегә мөрәҗәгать итегез һәм тәрҗемәчегә сөйләү өчен вакыт бирегез. Кеше сорауны аңладымы һәм үз сүзләре белән җавап бирә алдымы, шуны тикшерегез. Әгәр сез ярдәм итсәгез, өстәмә мәгълүматны бары тик кеше теләгән очракта гына әйтегез.

Кайчан медицина киңәше сорарга кирәк?

Тел белән бәйле авырлыклар вакыт узу белән үзгәрергә мөмкин, ләкин кинәт үзгәреш — ул башка хәл. NHS кемдер кинәт бутала башласа, шунда ук медицина ярдәме сорарга киңәш итә. Аралашу сәләтенең кинәт югалуын гади генә деменция өлеше дип уйламагыз. Әгәр кеше кинәт бутала башласа, үзен бик начар хис итсә яки уяту авыр булса, урындагы ашыгыч медицина хезмәтләренә мөрәҗәгать итегез.

Акрынлап барган үзгәрешләр булса, сез күргәннәрне язып баргыз һәм кешенең табибыннан киңәш сорагыз. Ул кайсы телдә сөйләшкәнен, аңа нәрсә ярдәм иткәнен һәм ул шул чакта арыган яки авыру булганмы икәнен язып куегыз. Бу — әңгәмә өчен язма, диагноз түгел. Табибка бару буенча кулланмабыз сораулар әзерләргә ярдәм итә ала.

Башка ярдәм итүчеләргә нәрсә әйтергә мөмкин?

Кешенең ризалыгы белән, ул катнашырга теләгән кешеләр өчен кыска язма әзерләгез. Анда аның сөйләшү һәм уку өчен өстен күргән теле яки диалекты, таныш сүзләре яки исемнәре һәм әңгәмәне аңларга нәрсә ярдәм итүе күрсәтелергә мөмкин. Кабул итүләргә яки ярдәм мәсьәләләренә кемнәрне кертүен теләвен сорагыз. Ярдәм өчен кирәк булмаган шәхси мәгълүматны язмагыз һәм язманы кем күрә алуын кешегә әйтегез. Тел турында язма кешеләргә әңгәмәне уңайлырак башларга ярдәм итә; ул катлаулы медицина әңгәмәсе вакытында тәрҗемәчене алыштырмый.

Кешенең сайлавын ничек хупларга?

Тел — кешенең башкалар белән бәйләнешенең бер өлеше, ләкин ул кешенең бөтен шәхесе түгел. Аның көндәлек гадәтләре, кызыксынулары, уку теләкләре һәм кемнәрнең катнашуын теләве турында сорагыз. Кеше ризалашса, башка ярдәм итүчеләр өчен файдалы сүзләрне яки гыйбарәләрне язып куегыз һәм аларны ничек кулланырга икәнен аңлатыгыз. Язмаларны шәхси саклагыз һәм бары тик кеше ризалык биргән мәгълүматны гына бүлешегез.

Кешедән күнегүләр ясарга, башкалар өчен тәрҗемә итәргә яки нәрсә аңлаганын исбатларга таләп итмәгез. Кайбер әңгәмәләр бер телдә, ә башкалары икенче телдә җиңелрәк булырга мөмкин. Кешенең уңайлыгы, шәхси мәгълүматы һәм сайлавы бер телдә калудан мөһимрәк.

Аралашу киңәшләре бүлегендә гади итеп сөйләшү, тыңлау һәм рәсемнәр куллану турында мәгълүмат бар. Диагноздан соң беренче адымнарны планлаштыру өчен деменция диагнозыннан соң беренче адымнар бүлеген карагыз.