Mmuaeɛ a ɛyɛ mmerɛw
Bisa kasa a onipa no pɛ sɛ ɔde di dwuma. Nnipa bi a wɔte dementia mu a wɔka kasa ahorow betumi de kasa a wosuaa no tete no adi dwuma, nanso eyi nyɛ saa mma obiara. Fa nsɛmfua ne nsɛnkyerɛnne a onipa no nim di dwuma, na bisa ayaresa dwumadibea ahorow nea wɔwɔ a ɛbetumi aboa wɔ kasa ho wɔ nhyiam ahorow mu.
- Bisa kasa a ɛyɛ ma onipa no sɛ ɔde bɛka saa nkɔmmɔbɔ yi; mfa no nyɛ sɛ wonim dada.
- Nnipa bi betumi de kasa a wosuaa no tete no adi dwuma, nanso eyi nsi mma obiara na ɛnkyerɛ onipa no gyinabea.
- Fa nsɛmfua a onipa no nim di dwuma, ma no bere pii, na fa mfonini anaa nsɛnkyerɛnne a wɔde nsa yɛ boa kasa no.
- Wɔ ayaresa nhyiam ahorow ho no, di kan frɛ dwumadibea no na bisa kasa ho mmoa a ɛwɔ hɔ.
- Sɛ nkitahodi mu nsakrae ba prɛko pɛ a adwenem naayɛ ka ho a, ɛhia sɛ ɔhwɛfo hwɛ no ntɛm.
Wɔ kyerɛwtohɔ yi so (nkyekyɛ 6)
Nnipa a wɔka kasa boro baako betumi anya nkitahodi mu nsakrae bere a dementia sesa ɔkwan a wɔfa so hu nsɛmfua anaa te nneɛma ase no. Nnipa bi fi ase de kasa a wosuaa no tete no di dwuma; afoforo nso nyɛ saa. Ade a ɛboa paa a wubetumi adi kan ayɛ ne sɛ wubebisa kasa a ɛyɛ ma onipa no seesei, na afei woadi n’anammɔn akyi.
Alzheimer’s Society ka sɛ kasa a obi pɛ betumi asesa na ɛhyɛ nyansa sɛ fa kasa a onipa no taa de di nkitaho no di dwuma. Alzheimer’s Association nso ka sɛ obi a ɔbɛsan akɔ ne kurom kasa so yɛ nkitahodi mu nsakrae a ebetumi aba. Nsakrae yi nsi mma obiara na ɛnkyerɛ onipa no gyinabea.
Kasa bɛn na ɛsɛ sɛ mede di dwuma?
Bisa onipa no kasa a ɔpɛ sɛ ɔde di dwuma wɔ saa nkɔmmɔbɔ yi mu. Nea ɔpɛ betumi asesa sɛnea asɛmti no te, baabi a wɔwɔ, anaa da no mu bere te. Sɛ ɔsesa kasa a, mfa no nyɛ sɛ ɔrekyerɛw sɔhwɛ, na nhyɛ no sɛ ɔnkɔ so nka kasa a wote ase no.
Sɛ wokasa kasa a ɔpɛ no a, fa nsɛmfua a onipa no nim di dwuma na ma no bere na wanya mmuae. Sɛ wunim nsɛmfua kakraa bi pɛ a, ka no nokware mu na fa nsɛnkyerɛnne a wɔde nsa yɛ, nneɛma, anaa mfonini ka ho. Alzheimer’s Society kasa ho akwankyerɛ ka sɛ kasa ho nimdeɛ betumi asesa da biara na ɔbrɛ, yaw, anaa yare betumi anya so nkɛntɛnso.
Dɛn na ebetumi aboa wɔ daa nkɔmmɔbɔ mu?
Kae nkitahodi ho afotu a wɔtaa de ma no, na fa mmoa a ɛfata onipa no kasa ka ho:
- Fa nsɛmfua ne din a onipa no nim di dwuma. Bisa onipa no anaa obi a ɔwɔ ne mu ahotoso nsɛmfua a ɔde frɛ daa nneɛma, abusuafo, ne nneɛma a ɔyɛ daa.
- Kyerɛ na san ka ho asɛm. Fa wo nsa kyerɛ kuruwa, ma no nneɛma mmienu a obetumi apaw mu biako, anaa fa mfonini anaa ade a onipa no nim kyerɛ no. Nsɛnkyerɛnne a wɔde nsa yɛ betumi aboa bere a ɛyɛ den sɛ wobenya asɛmfua a ɛfata no.
- Twɛn. Ma onipa no bere na wate asɛm na wanya mmuae. Mma nsɛm nyinaa nwie mma no, na nsan mmisa asɛm no wɔ kasa ahorow pii mu prɛko.
- Fa adwene baako pɛ ka ho asɛm bere biara. Nkyerɛkyerɛmu tenten betumi ayɛ den wɔ kasa biara mu. Fa kasasin tiawa ka asɛm, twɛn kakra, na afei hwɛ sɛ ɔpɛ sɛ wote pii anaa.
- Hwɛ sɛ onipa no hu ade na ɔte asɛm yiye. Ahwehwɛ aniwa, afiri a ɛboa aso ma ɛte asɛm, hann pa, ne baabi a ɛyɛ komm betumi ama ɛnyɛ den sɛ ɔbɛte kasa ase.
Sɛ onipa no pɛ sɛ ɔkenkan a, bisa sɛ nsɛm a ɛho hia a wɔatwerɛ no wɔ ne kasa mu anaa. Mfa nkyerɛase a afiri ayɛ ho nto wo ho so wɔ ayaresa ho gyinaesi, pene, anaa aduru ho akwankyerɛ mu; fa nsɛm a ɛho hia no si so dua wɔ ɔhwɛfo no hɔ.
Sɛ mente kasa a onipa no pɛ no ase a, dɛn na menyɛ?
Bisa sɛ ɔpɛ sɛ adamfo anaa abusuafo a ɔwɔ ne mu ahotoso na ɔnim kasa mmienu bɛka daa nkɔmmɔbɔ bi ho anaa. Mfa no nyɛ sɛ onipa no pɛ sɛ obi foforo kyerɛ nsɛm ase ma no; ebia ɔbɛpɛ nsɛnkyerɛnne a wɔde nsa yɛ, mfonini, anaa kasa foforo a wɔn nyinaa te ase.
Wɔ ayaresa nhyiam anaa nkɔmmɔbɔ foforo a ɛhia nsɛm pɔtee mu no, di kan frɛ ayaresabea no anaa ɔhwɛ dwumadibea no. Ka kasa a onipa no pɛ kyerɛ wɔn na bisa kasa ho mmoa a ɛwɔ hɔ. U.S. Department of Health and Human Services kyerɛkyerɛ mu sɛ ebia abusuafo ne nnamfo rentumi nkyerɛ ayaresa ho nsɛm a ɛho hia ase pɛpɛɛpɛ; dwumadibea no betumi akyerɛkyerɛ nea wɔwɔ ne mmara a ɛwɔ hɔ no mu. Onipa no betumi apaw sɛ ɔpɛ sɛ obi ka ne ho kɔ anaa, bere a dwumadibea no yɛ kasa ho nhyehyɛe a ɛho hia no.
Wɔ nhyiam no mu no, kasa kyerɛ onipa no tẽẽ na ma bere ma obi a ɔrekyerɛ kasa ase no nkasa. Hwɛ sɛ onipa no te asɛmmisa no ase na ɔwɔ hokwan sɛ ɔde n’ankasa nsɛm bua. Sɛ woreboa no a, ka nsɛm foforo a ɛboa ho asɛm nko bere a ɔpɛ.
Bere bɛn na ɛsɛ sɛ mehwehwɛ ayaresa mmoa?
Kasa ho haw betumi asesa bere kɔ so, nanso nsakrae a ɛba prɛko pɛ yɛ soronko. NHS tu fo sɛ hwehwɛ ayaresa mmoa ntɛm ara bere a obi adwene mu yɛ no naa prɛko pɛ. Mfa no nyɛ sɛ nkitahodi a ɛyera prɛko pɛ no yɛ dementia ho ade kɛkɛ. Sɛ prɛko pɛ onipa no adwene mu yɛ no naa, ne ho yɛ no bɔne pa ara, anaa ɛyɛ den sɛ ɔbɛnyan a, frɛ mpɔtam hɔ ayaresa mmoa a ɛhia ntɛm.
Wɔ nsakrae a ɛba nkakrankakra ho no, kyerɛw nea wuhu na bisa onipa no ɔhwɛfo ayaresani hɔ afotu. Kyerɛw kasa a na ɔde redi dwuma, nea ɛboaa no ma ɔde dii nkitaho, ne sɛ na wabrɛ anaa na ɔyare anaa. Eyi yɛ nsɛm a wode bɛka nkɔmmɔbɔ mu, na ɛnyɛ ayaresa mu nhwehwɛmu. Yɛn ayaresa nhyiam ho akwankyerɛ betumi aboa wo ma woasiesie nsɛmmisa.
Dɛn na metumi aka akyerɛ mmoafo afoforo?
Sɛ onipa no pene so a, kyerɛw nsɛm tiawa bi ma nnipa a ɔpɛ sɛ wɔka ho. Ebetumi akyerɛ kasa anaa kasa su a ɔpɛ sɛ ɔde ka asɛm ne nea ɔde kenkan, nsɛmfua anaa din a onipa no nim, ne nea ɛboa no ma ɔte nkɔmmɔbɔ ase. Bisa sɛ ɔpɛ sɛ obi titiriw bi ka nhyiam ahorow anaa ɔhwɛ ho nsɛm foforo ho anaa. Nkyerɛw kokoam nsɛm a ɛho nhia wɔ mmoa no mu, na ka kyerɛ onipa no nnipa a wobetumi ahu nsɛm no. Kasa ho nsɛm tiawa boa ma nnipa fi nkɔmmɔbɔ ase wɔ ɔkwan a ɛyɛ mmerɛw so; ɛnsi kasa ho ɔboafo ananmu wɔ akwahosan ho nkɔmmɔbɔ a ɛyɛ den mu.
Ɔkwan bɛn so na metumi agyina onipa no paw akyi?
Kasa yɛ ɔkwan a onipa fa so ne afoforo di nkitaho, nanso ɛnyɛ ne nipasu nyinaa. Bisa ne daa nneɛma, nneɛma a n’ani gye ho, nea ɔpɛ sɛ ɔkenkan, ne nnipa a ɔpɛ sɛ wɔka ho. Sɛ onipa no pene so a, kyerɛw nsɛmfua anaa kasamu a ɛboa ma mmoafo afoforo na kyerɛkyerɛ ɔkwan a wɔbɛfa so de adi dwuma mu. Fa nsɛm yi sie na kyɛ nea onipa no apene so sɛ wobɛkyɛ nko.
Nhyɛ onipa no sɛ ɔnsua ade, ɔnkyerɛ nsɛm ase mma afoforo, anaa ɔnkyerɛ nea ɔte ase. Nkɔmmɔbɔ bi betumi ayɛ mmerɛw wɔ kasa baako mu na afoforo ayɛ mmerɛw wɔ foforo mu. Onipa no ahotɔ, ne kokoamsɛm, ne nea ɔpaw ho hia sen sɛ ɔbɛka kasa baako pɛ.
Yɛn nkitahodi ho afotu ka kasa a ɛyɛ tiawa, asɛmtie, ne mfonini a wɔde di dwuma ho asɛm. Sɛ wopɛ mmoa wɔ nhyehyɛe a wobɛyɛ akyi a wɔahu sɛ obi wɔ dementia a, hwɛ anamɔn a edi kan wɔ dementia ho nhwehwɛmu akyi.
Nsɛmmisa a wɔbisa daa
So dementia bɛma obi asan akɔ ne kasa a odii kan suaa no so?
Nnipa bi a wɔte dementia mu betumi afi ase de kasa a wosuaa no tete no adi dwuma, na afoforo nso nyɛ saa. Kasa a obi pɛ betumi asesa sɛnea onipa no te, asɛmti no te, anaa da no te. Bisa kasa a ɛyɛ ma no sen sɛ wode bɛbu onipa no gyinabea.
So ɛsɛ sɛ meka onipa no kasa a odii kan suaa no?
Bisa kasa a ɔpɛ sɛ ɔde di dwuma seesei. Sɛ munim kasa no nyinaa a, fa nsɛmfua a onipa no nim di dwuma na ma no bere na wanya mmuae. Sɛ munnim a, bisa sɛ ɔpɛ sɛ obi a ɔnim kasa mmienu a ɔwɔ ne mu ahotoso bɛka daa nkɔmmɔbɔ no ho anaa.
Sɛ mente nea onipa no reka no ase a, dɛn na menyɛ?
Kɔ so yɛ komm na bisa no sɛ ɔpɛ a, ɔnkyerɛ wo, ɔmfa ne nsa nkyerɛ ade, anaa ɔmfa asɛmfua foforo nni dwuma. Mfonini, ade a onipa no nim, anaa nsɛnkyerɛnne a wɔde nsa yɛ betumi aboa. Mma no nsɔhwɛ, na nyɛ wo ho sɛ wote akwahosan ho nsɛm a ɛho hia ase bere a wonte ase ankasa.
Ɔkwan bɛn so na metumi asiesie me ho ama ayaresa nhyiam?
Di kan frɛ ayaresabea no ansa na nhyiam no reba, ka kasa a onipa no pɛ kyerɛ wɔn, na bisa kasa ho mmoa a ɛwɔ hɔ. Bisa onipa no onipa a ɔpɛ sɛ ɔne no kɔ; obi a ɔboa betumi akɔ bi nanso ɛnsɛ sɛ ɔkasa ma no.
So kasa mu nsakrae a ɛba prɛko pɛ yɛ dementia ho sɛnkyerɛnne?
Kasa mu nsakrae nkutoo ntumi nkyerɛ nea ɛde bae. Sɛ prɛko pɛ onipa no adwene mu yɛ no naa anaa ne nkitahodi sesa mpofirim a, hwehwɛ ayaresa mmoa ntɛm sen sɛ wobɛfa no sɛ ɛyɛ dementia a ɛrekɔ n’anim.
Nsɛnkyerɛnne
Yɛde nkyɛ kɔ mmoa ne nhwehwɛmu a kyerɛwtohɔ yi dwodwo so. Wɔhwɛ ho pɛpɛɛpɛ bere a wɔsesaa kyerɛwtohɔ no.
- How to communicate with a person with dementia · Alzheimer's Society
- Dementia and language · Alzheimer's Society
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- May an LEP person use a family member or friend as his or her interpreter? · U.S. Department of Health and Human Services
- Sudden confusion (delirium) · NHS