Activiteiten bij dementie in de latere fase, ook in bed of in een stoel

In de latere fase van dementie praat iemand soms nog maar weinig, heeft hulp nodig bij alle dagelijkse zorg en brengt een groot deel van de dag door in bed of in een stoel. Het kan voelen alsof er niets meer is om samen te doen. Dat is er wel. De Alzheimer’s Association schrijft dat de kern van wie iemand is, voor een deel kan blijven, en dat iemand de wereld in deze fase vooral via de zintuigen beleeft. Muziek, aanraking, een vertrouwde stem en je rustige gezelschap kunnen nog steeds troost en momenten van contact geven.

Welke activiteiten helpen bij dementie in de latere fase?

Eenvoudige activiteiten voor de zintuigen en rustig gezelschap helpen in de latere fase het meest. De Alzheimer’s Association raadt aan favoriete muziek te laten horen, stukjes uit betekenisvolle boeken voor te lezen, bodylotion met een geliefde geur op de huid te smeren en op een mooie dag samen buiten te zitten. Het National Institute on Aging noemt daarnaast verhalen vertellen, foto’s laten zien, zachte aanraking of massage, en muziek, ruis of natuurgeluiden, en schrijft dat je aanwezigheid alleen al rust kan geven.

De Alzheimer’s Foundation of America schrijft dat mensen in de latere fase vaak sterk de behoefte hebben om iets dicht bij zich te houden voor troost, en raadt eenvoudige activiteiten voor de zintuigen aan, rustige rekoefeningen, bewegen met een sjaaltje, muziek, bezoek van dieren, menselijke aanraking en vrij creatief werk.

Activiteiten voor iemand in bed of in een stoel

1. Laat iemands eigen muziek horen. Kies liedjes uit de jongvolwassen jaren, uit het geloof of uit de familie. Houd het volume zacht en ga dichtbij zitten. Zelfs nu tikken sommige mensen met een vinger mee of neuriën ze. Zie muziekactiviteiten.
2. Houd een hand vast. Alleen een hand vasthouden en zacht strelen met je duim is al een activiteit. Zeg eerst wat je gaat doen.
3. Geef een langzame handmassage. Warm een beetje bodylotion op in je handpalmen en strijk van pols naar vingertoppen. Kies lotion zonder geur, of een geur waar je naaste altijd van hield als de huid dat verdraagt.
4. Lees voor. Een geliefd gedicht, een stuk uit een dierbaar boek, een tekst uit een heilig boek, of de sportpagina. Het ritme van je stem is belangrijker dan de woorden.
5. Vertel een verhaal. Praat over een familie-uitje of over de trouwdag. Je hoeft geen antwoord te krijgen.
6. Laat foto’s zien. Houd één grote foto tegelijk op ooghoogte en vertel er warm over. Vraag liever niet wie erop staat.
7. Geef iets zachts om vast te houden. Een opgevouwen washandje, een lapje fleece of een knuffeldier. Het NIA raadt aan iemand een washandje te geven om vast te houden tijdens het verplaatsen, zodat de persoon minder snel jou of het meubilair vastgrijpt.
8. Zet natuurgeluiden op. Regen, golven of vogelgezang op een laag volume kunnen een rumoerige kamer zachter maken.
9. Haal buiten naar binnen. Doe de gordijnen open, hang een vogelvoederhuisje voor het raam, of neem een paar verse bloemen of bladeren mee om te bekijken en aan te raken.
10. Ga naar buiten. Kan je naaste in een rolstoel zitten, dan kunnen een paar minuten in de schaduw op een zachte dag heerlijk zijn.
11. Borstel het haar of geef een warme doek. Langzaam en zacht verzorgen, en een warm washandje voor handen en gezicht, kunnen als zorgzaam voelen.
12. Beweeg rustig op muziek. Zwaai samen met een licht sjaaltje, of beweeg de handen op de maat van een liedje. Vraag voor rekoefeningen en het bewegen van gewrichten eerst aan een fysiotherapeut of verpleegkundige om je veilige manieren te laten zien.
13. Maak vrij creatief werk. Smeer niet-giftige verf uit op groot papier met een spons of met een hand, geleid door de jouwe. Er is geen goed resultaat.
14. Verwelkom bezoek van dieren. Een rustig huisdier op bed of op schoot, als je naaste van dieren hield en de omgeving het toelaat.
15. Adem samen langzaam. Ga dichtbij zitten en adem langzaam en hoorbaar. Rustig ademen kan jullie allebei een tempo geven, en jij zet het aan en uit.
16. Wees er gewoon. Zit dichtbij, neurie, brei of lees zacht. Aanwezig zijn is genoeg.

Zo deel je een activiteit in deze fase

• Kom van voren. Noem de naam van je naaste en je eigen naam, en praat langzaam en zacht voordat je iemand aanraakt.
• Bied één ding tegelijk aan. Zet de tv uit voordat je muziek opzet. Richt je op één zintuig tegelijk.
• Houd het kort. Een paar minuten kan ruim genoeg zijn. Een paar korte momenten verspreid over de dag zijn beter dan één lange sessie.
• Zorg eerst dat het comfortabel is. Kijk of je naaste goed ondersteund zit of ligt. Het NIA raadt een schootplank aan om de armen op te laten rusten en het bovenlichaam te steunen bij rechtop zitten.
• Let op de reactie. Ontspannen handen, een zachter gezicht, oogcontact of neuriën wijzen op comfort. Het NIA schrijft dat kreunen, een pijnlijk gezicht, een lichaamsdeel beschermen of plotselinge onrust tekenen van pijn kunnen zijn. Stop, en vertel het aan het zorgteam.

Kort overzicht per zintuig

Veiligheid in deze fase

Slikken kan in de latere fase moeilijk worden, en het NIA waarschuwt dat de kans op verslikken daardoor groter wordt. Laat geen kleine voorwerpen binnen handbereik liggen, en geef alleen eten of drinken in de structuur en de houding die het zorgteam aanraadt. Kijk tijdens activiteiten met aanraking voorzichtig naar de huid, want die kan snel scheuren of blauwe plekken krijgen. Meer veilige ideeën voor de zintuigen vind je bij zintuiglijke activiteiten.

Zorg ook voor jezelf

Zorgen voor iemand in de latere fase is lichamelijk en emotioneel zwaar, of dat nu thuis is of tijdens bezoeken aan een verpleeghuis. Teams voor palliatieve zorg en hospices kunnen helpen met comfort, steun en het maken van plannen, en het NIA noemt ze als bron van hulp. Korte, rustige bezoeken zijn de moeite waard; zie op bezoek bij iemand met dementie. Begeleid je groepen, dan staan in groepsactiviteiten in het verpleeghuis ideeën om sessies aan te passen. En lees ook goed voor jezelf zorgen: rust is een deel van goed zorgen.