Activiteiten voor mensen met dementie: 101 eenvoudige ideeën

De beste activiteit voor iemand met dementie is meestal iets wat de persoon al kan, net iets eenvoudiger gemaakt en gedaan samen met iemand die hij of zij vertrouwt. Hieronder vind je 101 ideeën, ingedeeld per soort, elk met hoe je het klaarzet en hoe je het makkelijker maakt als het moeilijker wordt. Je hebt geen speciale spullen nodig, en je hoeft niets af te maken. Een fijne middag kan bestaan uit één mand handdoeken en samen een kopje koffie.

Hoe kies je de juiste activiteit?

Kies op basis van de persoon, niet van de lijst: begin bij wat je naaste altijd leuk vond en wat hij of zij vandaag zonder moeite kan.

• Denk aan werk en hobby’s. De Alzheimer’s Association geeft als voorbeeld dat iemand die op kantoor werkte het misschien leuk vindt om munten te sorteren of post klaar te maken voor verzending, en dat iemand die graag tuinierde misschien graag in de tuin werkt.
• Let op wat je naaste al doet. Veegt je vader elke ochtend uit zichzelf de stoep, maak daar dan een vast onderdeel van de dag van.
• Plan rond beperkingen. Vermoeidheid, zicht, gehoor, pijnlijke handen en evenwicht spelen allemaal mee.
• Let op de stemming. Drukke, lawaaiige activiteiten passen bij sommige mensen en maken anderen bang.
• Geef het een doel. Servetten vouwen voor een maaltijd van de kerk of de buurt voelt zinvoller dan een oefening om de oefening.

Een ruwe indeling per fase

Dementie wordt vaak beschreven in een vroege fase, een middenfase en een latere fase. Dat zijn ruime labels, geen hokjes, en veel mensen hebben betere en moeilijkere dagen, dus ga uit van wat je vandaag ziet. De lijst per fase van de Alzheimer’s Foundation of America volgt een vergelijkbaar patroon.

Hoe begin je een activiteit met iemand met dementie?

Begin klein, begin naast je naaste, en maak het makkelijk om ja te zeggen. Veel mensen willen nog steeds meedoen, maar vinden het moeilijk om te plannen of te beginnen.

1. Kies het beste moment, vaak de ochtend.
2. Leg alles van tevoren klaar, zodat je meteen kunt beginnen.
3. Vraag om hulp, niet om een prestatie: “Wil je me even helpen met deze?”
4. Begin er zelf aan. Vouw de eerste handdoek en laat je naaste aanschuiven. Voordoen werkt beter dan uitleggen.
5. Bied één stap tegelijk aan.
6. Neem het moeilijkste stuk. De Alzheimer’s Association raadt aan zelf de ingrediënten af te meten en dan de lepel aan te geven om te roeren.
7. Laat het op de manier van je naaste gaan. Anders gevouwen handdoeken zijn prima.
8. Stop als het niet meer prettig is. Friemelen, fronsen of “Ik kan het niet” zijn signalen om iets anders te doen of te rusten.

Zie ook zo speel je samen en tips voor communicatie.

Alledaagse klusjes in huis

Huishoudelijke klusjes zijn vertrouwd en nuttig, en daardoor een logische plek om te beginnen. Het National Institute on Aging noemt afwassen, de tafel dekken, vegen, post sorteren en was opvouwen bij de activiteiten waar mensen plezier in kunnen hebben. Meer bij huishoudelijke klusjes.

1. Warme handdoeken vouwen. Kiep een mand uit de droger op tafel en vouw naast elkaar. Later is gladstrijken en opstapelen net zo nuttig.
2. Sokken bij elkaar zoeken. Begin met heel verschillende kleuren. Later is licht en donker sorteren genoeg.
3. De tafel dekken. Geef één soort spullen tegelijk aan. Dek zelf één plek als voorbeeld.
4. Afwassen of afdrogen. Warm sopje en onbreekbaar servies. Zittend afdrogen is makkelijker voor de benen.
5. De tafel afnemen. Geef na het eten een vochtige doek aan. Het is echt werk voor onrustige handen.
6. De post sorteren. Folders en reclame op een stapel “bewaren” en een stapel “oud papier”. Houd echte rekeningen erbuiten.
7. Kortingsbonnen knippen. Een schaar met ronde punten en reclamefolders van de supermarkt. Later werkt het omcirkelen van lievelingseten ook.
8. Munten sorteren. Sorteer kleingeld in bekertjes of in muntrolletjes. Sla kleine dingen over als je naaste dingen in de mond stopt.
9. Vegen of afstoffen. Een lichte bezem op de stoep, of een stofwisser met lange steel vanuit een stoel.
10. Helpen met koken. Groente wassen, sla scheuren, roeren. Jij doet de messen en het vuur.
11. Een familierecept bakken. Gebruik het receptkaartje in het handschrift van je naaste als je dat hebt. Later kan je naaste de proever zijn.
12. Kantoorwerk doen. Brieven vouwen, enveloppen vullen en postzegels plakken, of samen het boodschappenlijstje schrijven.

Muziek

Vertrouwde muziek kan mensen bereiken, ook als woorden moeilijk zijn. De muziektips van de Alzheimer’s Association raden vertrouwde liedjes aan, zonder reclame en met de tv uit. Zie muziekactiviteiten.

13. Stel een persoonlijke afspeellijst samen. Muziek uit de tienerjaren en de jaren daarna, van de bruiloft, uit de kerk en uit de eigen cultuur.
14. Zing mee. Begin zelf te zingen. Neuriën of luisteren telt ook.
15. Houd de maat. Klap, klop op de knieën of tik op een handtrommel. Werkt zittend en in de latere fase.
16. Dans. Langzaam dansen in de keuken, of zittend meewiegen terwijl jullie elkaars handen vasthouden.
17. Draai een heel album. Een geliefde plaat van begin tot eind, met koffie en verder niets.
18. Praat over de muziek. Nodig uit tot verhalen, niet tot feiten: “Vertel eens over de dansavonden waar je naartoe ging.”
19. Kijk een verfilmde musical of een concert. Een voorstelling waar je naaste van hield, is een mooie avondvulling. Zet hem stil wanneer je wilt.
20. Bespeel een bekend instrument. Iemand die vroeger piano speelde, vindt eenvoudige stukjes misschien fijn; later samen een paar noten.
21. Ga naar livemuziek. Een kort concert in de buurt of een repetitie van een koor. Ga bij de uitgang zitten.

Herinneringen ophalen: foto’s, voorwerpen en verhalen

Geniet samen van vroeger zonder het te testen. Sla “Weet je nog…?” en “Wie is dit?” over en gebruik in plaats daarvan open uitnodigingen. Zie herinneringen ophalen.

22. Blader door een fotoalbum. Zeg wat je ziet: “Wat een jurk. Vertel eens over deze dag.” Ga mee in welke namen je naaste ook gebruikt.
23. Maak een herinneringsdoos. Een schoenendoos met dingen uit iemands leven, zoals een naamplaatje van het werk of een receptkaartje. Haal de dingen er een voor een uit.
24. Begin aan een levensboek. Een paar foto’s per pagina met bijschriften in grote letters. Het helpt nieuwe helpers de persoon te leren kennen.
25. Gebruik gesprekskaarten. Gesprekskaarten combineren een plaatje met een open uitnodiging om te praten.
26. Maak een spel van familiefoto’s. Fotoparen maakt van je eigen foto’s een spel om paren te zoeken.
27. Kijk naar oude filmpjes of oude tv. Geef samen commentaar in plaats van vragen te stellen.
28. Pak voorwerpen uit het werkzame leven vast. Een moersleutel, een stethoscoop, een kasboek. De handen leiden vaak het verhaal.
29. Kook een gerecht uit de kindertijd. Je naaste kan roeren, proeven of gewoon bij je in de keuken zitten.
30. Bekijk een kaart van plekken waar je naaste woonde. Volg bekende wegen in een grote atlas terwijl jullie praten.

Creatieve activiteiten

Bij creatief werk gaat het om het doen, niet om het eindresultaat. Houd de materialen volwassen en veilig. Zie knutselen en creatief bezig zijn.

31. Schilderen met waterverf. Dik papier, een paar kleuren. Is beginnen moeilijk, maak dan samen de eerste streken.
32. Volwassen kleurplaten kleuren. Bloemen of quiltpatronen, geen tekenfilmfiguren. Onze kleurplaten werken op het scherm en geprint.
33. Een collage maken. Scheur plaatjes van tuinen, auto’s of eten uit tijdschriften en plak ze op. Later is alleen plaatjes uitkiezen al genoeg.
34. Bloemschikken. Een bos bloemen uit de supermarkt en een vaas. Later een paar stelen in een pot.
35. Samen breien of haken. Eenvoudige rijen op dikke naalden. Later wol tot bollen winden.
36. Kaarten maken voor familie. Stempel, onderteken of versier verjaardagskaarten en beterschapskaarten voor echte mensen.
37. Boetseren met zelfdrogende klei. Druk een klein schaaltje uit. Gebruik niet-giftige materialen en blijf in de buurt.
38. Hout schuren en afwerken. Een bouwpakket voor een vogelhuisje en schuurpapier, geen elektrisch gereedschap. Zie activiteiten voor mannen.
39. Een brief schrijven of dicteren. Aan een kleinkind of een oude vriend. Is schrijven moeilijk, dan praat je naaste en schrijf jij.

Buiten en in de tuin

Frisse lucht en daglicht zijn goed gezelschap. Zie activiteiten buiten en in de tuin.

40. Planten water geven. Een klein gietertje en een paar potten. Elke dag water geven geeft de dag een ritme.
41. Een pot beplanten. Zet hem op tafel, zodat niemand hoeft te knielen. Jonge plantjes zijn makkelijker dan zaadjes.
42. Onkruid wieden of uitgebloeide bloemen weghalen. Handschoenen aan, één klein perkje tegelijk.
43. Bladeren harken. Eén klein stukje. Later is de zak openhouden echt werk.
44. Een bekende route lopen. Een rondje om het blok of naar de brievenbus. Korter is prima.
45. Samen buiten zitten. Een stoel voor de deur op een zachte dag. Kijk naar de wolken of naar voorbijgangers.
46. De vogels voeren. Vul samen een voederhuisje en kijk vanaf een stoel bij het raam.
47. De auto wassen. Emmer, spons, warme middag. De wieldoppen afspoelen is een goed klusje van één stap.

Activiteiten voor de zintuigen

Voelen, ruiken, proeven, horen en zien worden belangrijker naarmate de dementie verder gaat. De NHS noemt muziek, voorwerpen om vast te pakken en handmassage voor de latere fasen. Kijk eerst naar allergieën en het risico op verslikken; zie zintuiglijke activiteiten.

48. Een handmassage geven. Vraag het eerst en gebruik een beetje bodylotion. Kies lotion zonder geur als je twijfelt over de huid of allergieën.
49. Stoffen voelen. Een mand met fluweel, ribfluweel, wol en satijn om over te strijken en te vouwen.
50. Kruiden en koffie ruiken. Wrijf verse munt of rozemarijn tussen je vingers. Sla sterke geuren over bij problemen met ademhalen.
51. Het haar borstelen. Langzaam en zacht, als je naaste dat fijn vindt.
52. Een warm washandje delen. Voor handen en gezicht op een koude dag. Test eerst de temperatuur.
53. Een friemelschort ontdekken. Grote knopen en ritsen, stevig vastgenaaid. Controleer dat er niets los kan raken.
54. Een favoriete lekkernij proeven. Een klein lepeltje, in een structuur die je naaste veilig kan eten.
55. Natuurgeluiden laten horen. Regen, golven of vogelgezang op laag volume.
56. Naar iets langzaams kijken. Een aquarium, een natuurvideo of vallende sneeuw.

Spelletjes en puzzels

Spelletjes werken als er geen klok, score of druk is. Begint een spel als een test te voelen, leg het dan weg. Zie apps en spelletjes kiezen en hersenspelletjes.

57. Plaatjes bij elkaar zoeken. Bij Paren zoeken kunnen de plaatjes open blijven liggen, dus het gaat om opmerken, niet om onthouden.
58. Hetzelfde plaatje zoeken. Hetzelfde plaatje biedt twee tot vier keuzes. Praat over elk plaatje.
59. In manden sorteren. Samen sorteren is als sokken sorteren op het scherm.
60. Een legpuzzel met grote stukken maken. Volwassen afbeeldingen, een makkelijk aantal stukjes. Bij Plaatjespuzzel blijft het hele plaatje zichtbaar. Meer bij puzzels bij dementie.
61. Een oud kaartspel spelen. Wat je naaste jarenlang speelde. Later is de kaarten op kleur sorteren al een spel op zich.
62. Dominoën. Leg de uiteinden tegen elkaar. Later is gewoon stenen op een rij leggen prima.
63. Een woordzoeker in grote letters proberen. Onze Woordzoeker in grote letters heeft alleen woorden van links naar rechts en van boven naar beneden, en is te printen.
64. Bekende spreekwoorden afmaken. Bij Spreekwoorden afmaken kun je het einde altijd laten zien.
65. Plaatjesbingo spelen. Plaatjesbingo past bij families en groepen. Help gerust met het afkruisen.
66. Dammen. Houd de regels losjes. Stenen verschuiven terwijl jullie praten telt ook.

Bewegen

Het NIA noemt wandelen, een hometrainer, elastische oefenbanden, een zachte bal of ballon overgooien, blikken soep optillen en beweegvideo’s voor ouderen. Overleg met een arts voordat je met iets nieuws begint, zeker bij problemen met het evenwicht.

67. Een ballon overtikken. Ga tegenover elkaar zitten. Hij beweegt langzaam, dus hij is makkelijk te vangen.
68. Een zittende beweegvideo volgen die voor ouderen gemaakt is, naast elkaar.
69. Rekken met een band. Zittend rustig trekken met de armen aan een lichte band.
70. Blikken soep optillen. Langzaam de armen heffen, misschien op muziek.
71. Fietsen op een hometrainer. Een paar rustige minuten, met jou in de buurt.
72. Dansen met sjaaltjes. Zwaai met lichte sjaaltjes op muziek, zittend of staand.
73. Wandelen met een doel. Om een brief te posten of een kopje koffie te halen. Een reden om te gaan voelt natuurlijk.
74. Samen een ademmoment nemen. Kom samen tot rust met Rustig ademen.

Sociale activiteiten

Gezelschap doet ertoe, ook als namen moeilijk zijn, en kleine groepen zijn makkelijker dan grote. Het NIA schrijft dat iemand misschien niet meer weet wie een bezoeker is, maar vaak nog steeds van het gezelschap geniet. Zie op bezoek gaan.

75. Een of twee bezoekers tegelijk. Korte bezoekjes in een rustige kamer, met foto’s om te bekijken.
76. Videobellen met familie. Korte gesprekken, één stem tegelijk. Zie telefoon- en videogesprekken.
77. Een Alzheimer Café proberen. Informele, vrij toegankelijke bijeenkomsten voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Vraag bij je gemeente of een organisatie voor ouderen in de buurt wat er dichtbij is.
78. Uit eten op een rustig moment. Het NIA raadt een vertrouwd, rustig restaurant aan buiten de drukke uren, met een tafel dicht bij het toilet.
79. Naar een ontmoetingsplek voor ouderen of dagbesteding gaan. Gezelschap voor je naaste en even rust voor jou.
80. Tijd met kinderen doorbrengen. Een kort, rustig bezoek van kleinkinderen, of een prentenboek voorlezen aan een peuter.
81. Samen bij de koffie de krant doornemen. Lees koppen hardop voor. Het ritueel is belangrijker dan het nieuws.
82. Iemand anders helpen. Vouw de liturgieën of programmaboekjes van de kerk, of maak een kaart voor een buurvrouw.

Geloof en zingeving

Volg de eigen traditie van je naaste, of geen. Het NIA noemt vertrouwde diensten, lezingen, gewijde muziek, gebed, meditatie en rituelen rond feestdagen.

83. Een vertrouwde dienst bijwonen. Kies een rustigere dienst, ga aan het gangpad zitten en laat mensen daar weten dat je naaste dementie heeft.
84. Een dienst online kijken op dagen dat naar buiten gaan te veel is.
85. Samen bidden of lezen. Vertrouwde woorden, langzaam voorgelezen. Je naaste doet misschien mee bij stukken die hij of zij kent.
86. Kerkliederen of gewijde muziek zingen uit de eigen traditie.
87. Rituelen rond feestdagen bewaren. Kaarsen op batterijen, een zegen, de versiering die altijd tevoorschijn kwam.
88. Samen stil zijn. Zit in een tuin of kijk samen naar de zonsondergang.

Huisdieren en dieren

Het NIA noemt een huisdier voeren, borstelen, uitlaten, of erbij zitten en het vasthouden.

89. Een rustige hond of kat borstelen met lange, langzame streken.
90. Samen het huisdier voeren. Jij meet af; je naaste schenkt in de bak.
91. Samen de hond uitlaten. Jij houdt de riem vast.
92. Een huisdier op schoot houden. Een rustige kat op een dekentje kan veel rust geven.
93. Bezoekende dieren verwelkomen. Sommige verpleeghuizen en vormen van dagbesteding ontvangen dieren op bezoek. Vraag het in de buurt na.
94. Een levensecht knuffeldier aanbieden. Is er geen huisdier, dan vinden sommige mensen het fijn een realistische knuffelkat of knuffelhond vast te houden. Bied hem eenvoudig aan, nooit als speelgoed, en accepteer een nee.

Activiteiten door het jaar heen

Houd tradities vast, maar eenvoudiger. Het NIA raadt aan realistisch te zijn en tijdens drukke feestdagen een rustige plek te hebben om even bij te komen.

95. Versieren voor het seizoen. Een pompoen, een krans of verse bloemen op tafel.
96. Iets lekkers maken voor de feestdagen. Deeg uitrollen of koekjes versieren. Jij doet de oven.
97. Versiering ophangen. Onbreekbare kerstballen of hangers, één voor één aangegeven.
98. Een ritje om de lichtjes te zien. Een korte autorit op een avond vraagt niets dan gezelschap.
99. Voorjaarsbollen planten. Druk in de herfst bollen in een pot en kijk samen hoe de eerste sprietjes opkomen.
100. Boontjes afhalen of erwten doppen. Een zomerklusje voor de deur, met een schaal op schoot.
101. Wenskaarten adresseren. Je naaste ondertekent, plakt de postzegel of sluit de envelop; jij doet de adressen.

Wat als een activiteit niet werkt?

Stop, en probeer een andere keer iets anders. Het NIA raadt aan op frustratie te letten en iemand gewoon te laten kijken als hij of zij dat liever doet. Een nee betekent vaak dat de taak te moeilijk is, dat het moment niet goed is, of dat er iets anders dwarszit, zoals pijn, honger of lawaai. Maak het kleiner, probeer het eerder op de dag, of begin er zelf aan en kijk of je naaste aanschuift. Zie als je naaste nee zegt en onrust aan het eind van de dag.

Hoe je activiteiten inpast tussen maaltijden en rust, lees je bij een rustig dagritme. Voor dingen om klaar te hebben liggen, zie activiteiten om te printen, en als je een groep begeleidt, groepsactiviteiten in het verpleeghuis. Je eigen rust doet er ook toe: zie goed voor jezelf zorgen.