Илтес марри тата деменци рискӗ: тӗпчевсем мӗн кӑтартнӑ

Илтес марри вӑй-халсен пурнӑҫӗнче тӗл пулакан япала, тата тӗпчевҫӗсем ӑна деменци рискӗн факторӗ пек шухӑшлаҫҫӗ. Ку илтӳ хатӗрӗсем деменцирен ҫирӗп сыхлаҫҫӗ тенипе пӗр танлашмарӗ; хальлӗхе пур чи лайӑх тӗпчевӗн результатӗсем пӗр йӗркеллӗ мар. Ку страницӑра тӗпчевсем мӗн кӑтартнине, илтесҫине мӗнле тӗрӗслемеллине, АПШ-ра рецепсӑр илтӳ хатӗрӗсем мӗннине тата калаҫӑва мӗнле ҫӑмӑллатмаллине ăнлантарса паратпӑр.

Илтес миме мӗншӗн пӗлтерӗшлӗ?

Илтес марри деменци рискӗпе ҫыхӑннӑ. 2024 ҫулхи Ланцет комиссийӗ тӗнчери деменци случакасен 7% йышӗнче вӑл пулма пултарать тесе шутлать. UCL ҫырса кӑтартнине кура, ку комисси моделӗнчи 14 улшӑнма пултаракан фактор хушшинче вӑл ҫӳлти LDL холестеринпе пӗр тан пай тытать.

Комисси тупнӑ тӗп калӑпӑршӑнӗсем:

• Илтес маррипе риск ытларах. Алтӑ лайӑх тӗпчеве пӗрле шутланӑ чухне, илтес марри пулнӑ ҫынсен деменци рискӗ лайӑх илтекен ҫынсенчен 37% ытларах пулнӑ.
• Марри пысӑкрах — риск та пысӑкрах. Маррин виҫине тишкернӗ тӗпчевсем илтес начаррах пулнӑ май риск та ӳснине кӑтартнӑ.
• Пулма пултаракан сӑлтавсем, анчах ҫирӗплетнӗ мар. Вӗсен хушшинче уйрӑмлӑх, ҫынсенчен вӗҫкӗнни, кӑшкӑру, миме вӗҫен вӗреневӗ сахалрах пулни тата илтме ытларах шухӑш хума тивни пулма пултарать.

Илтес марри тӗл пулакан япала. Халӑхсен шевлевӗпе ӑс-тӑн националлӑ институтӗ (NIA) вӑй-халсен пӗррен ҫиччӗ пайӗнче вӑл пуррине тата вӑй ҫитнӗ май вӑл тӗл пулни ӳснине палӑртать.

ACHIEVE тӗпчевӗ илтӳ хатӗрӗсем ҫинчен мӗн тупнӑ?

ACHIEVE — илтӳ хатӗрӗсем тата шухӑшлав чакнине тишкернӗ пӗрремӗш рандомизациленӗ тӗпчев. Унӑн результатне тӗрӗс мар ăнлантараҫҫӗ; ҫавна май тӗпчев отчетӗнчи тӗп пӗлтерӗшсене кӑтартатпӑр.

• Камсем хутшӑннӑ: АПШ-ри тӑватӑ вырӑнта пурӑнакан, илтес марри пулнӑ анчах илтӳ хатӗрӗ усӑ курман, шухӑшлавӗнче пысӑк йывӑрлӑх ҫук 70—84 ҫулти 977 ҫын.
• Мӗнпе танлаштарнӑ: Пӗр пайне илтӳ хатӗрӗсемпе пӗрле аудиологпа канашлу сеансӗсем панӑ. Тепӗр пайне сывлӑха упрама май килекен пурнӑҫ ҫинчен вӗрентӳ программине панӑ.
• Тӗп результат: Виҫӗ ҫултан пӗтӗмӗшпе икӗ ушкӑн хушшинче шухӑшлав чакнинче уйрӑмлӑх ҫук пулнӑ.
• Ушкӑн тишкернӗ чухне: Тӗпчеве икӗ ҫӑлкуҫран ҫынсем пухнӑ. 238 ҫын чӗререн сывлӑхне тӑрӑх тишкерекен вӑрӑм тӗпчеврен (ARIC) килнӗ, тата ку ушкӑнра шухӑшлав чакни рискӗ ытларах пулнӑ. Кунта чакни илтӳ хатӗрӗсемпе 48% сахалрах пулнӑ. 739 сывлӑхлӑ волонтер хушшинче уҫӑмлӑ улшӑну курӑнман.

Куна тӗрӗс ăнланмалли:

• Пӗтӗмӗшле хурав: улшӑну ҫук.
• Ушкӑн тишкернӗ чухне тупнӑ япалана малтанах планланӑ, анчах вӑл пӗчӗкрех ушкӑнри тишкерӳре тупӑннӑ. Ӑна ытти тӗпчевсемпе ҫирӗплетмелле.
• Хутшӑнакансем хӑш программӑра пулнине пӗлнӗ; ку результата витӗм кӳме пултарать.
• Ланцет комиссийӗ пур пӗлӗве кура, илтес марри тата ытти риск факторӗсем пӗрле пулнӑ ҫынсене илтӳ хатӗрӗсем ытларах пулӑшма пултараҫҫӗ тесе шутлать.

Тӗп пӗлтерӗш: илтӳ хатӗрӗсем деменцирен ҫирӗп сыхлаҫҫӗ тесе ҫирӗплетнӗ мар. Анчах та вӗсем ҫынна лайӑхрах илтме, калаҫӑва хутшӑнма тата ҫыхӑнура пулма пулӑшаҫҫӗ; ку та вӗсене шухӑшлама сӑлтав.

Илтесҫине тӗрӗслетермеллине мӗнле пӗлме пулать?

NIA ҫакӑсем пулсан врач патне кайма сӗнет:

• Телефон урлӑ калаҫнӑ чухне ӑнланма йывӑр пулсан
• Икӗ е ытларах ҫын пӗрле калаҫнӑ чухне йышӑнма йывӑр пулсан
• Ҫынсене час-часах тепӗр хут калама ыйтсан
• Телевизора ыттисене йӑлӑхтарса ҫитерекен виҫепе уҫсан
• Янӑравлӑ вырӑнта сӑмахсене ăнланма йывӑр пулсан
• Ҫынсем уҫӑмсӑр калаҫаҫҫӗ тесе шутласан

Малтан тӗп врач патне кайӑр; вӑл аудиолога (илтес специалистне) е хӑлха, сӑмса тата пыр специалистне йышӑнма пултарать. Хӑлхӑра сӑрӑлӑх пухӑнни — илтес маррин тӗл пулла сӑлтавӗсенчен пӗри, врача ӑна тӗрӗслеме пултарать. Илтес тӳрех марни — тӳрех пулӑшӑва пӗлтерекен хал, тата NIA тӳрех врач патне кайма сӗнет.

Илтес маррине хӑш чухне йӑнӑшпа пӑтрашу пек шутлаҫҫӗ. NIA лайӑх илтменнипе вӑй-халсене хӑш чухне тӗрӗс мар пӑтрашнӑ е пулӑшасшӑн мар тесе шутласси пулма пултарнине палӑртать. Эсир юратакан ҫын вӗҫкӗнсе ӳкнине е каланине илтменнине асӑрхарӑр пулсан, илтесҫине тӗрӗсленӗвӗ — лайӑх малтанхи утӑм.

Рецепсӑр илтӳ хатӗрӗсем мӗнле?

2022 ҫулхи юпа уйӑхӗн 17-мӗшӗнчен пуҫласа FDA рецепсӑр (OTC) илтӳ хатӗрӗсене усӑ курма ирӗк панӑ. Вӗсене рецепта парнеленекен хатӗрӗсемпе мӗнле танлаштарма пулать:

FDA рецепсӑр хатӗрӗсем нумай е ҫӗре маррине хатӗрленменнине палӑртать. Ҫакӑсем пур пулсан, илес умӗн врача, чи лайӑххи хӑлха, сӑмса тата пыр специалистне курма сӗнет:

• Хӑлха ыратни е йӑлӑхтарни
• Юлашки алты уйӑхра хӑлхӑран шӗвӗ, ӳрен е юн тухни
• Илтес тӳрех е вӑхӑтран вӑхӑта улшӑнни
• Пӗр хӑлха начаррах илтни, е пӗр хӑлхӑра кӑна шӑвӑлтатни
• Пуҫ ҫаврӑнни
• Хӑлхӑра нумай сӑрӑлӑх пулни

Илтӳ хатӗрӗсене вӗренесси вӑхӑт ыйтать; ҫавна май FDA сӗннӗ пек, илес умӗн тавӑрас условийӗсене тӗрӗслӗр. NIA страховка пур укҫин пӗр пайне тӳлеме пултарать-и тесе ыйтма сӗнет. Деменципе пурӑнакан ҫын валли аудиолог мӗнле хатӗр тата мӗнле йӗркелӳ куллен усӑ курма ҫӑмӑлрах пулнине шутлама пулӑшма пултарать.

Илтес марри пулнӑ ҫынпа мӗнле ҫӑмӑлрах калаҫмалла?

NIA ҫакӑнсене сӗнет:

1. Ҫын патне пӑхса тӑрӑр, куҫпа ҫыхӑнӑва упрар, ҫутӑ вырӑнта, вӑл сирӗн тутине тата чире курах тӑрччӗ.
2. Лӑпкӑ вырӑн тупӑр. Телевизора чарӑр е янӑравран аякрах куҫӑр.
3. Сахалрах янравлӑрах калаҫӑр, анчах кӑшкӑрмарӑр. Кулленхи пекех, тӗрӗс хӑвӑртлӑхпа калаҫӑр.
4. Ҫӑвар усӑллӑ пулччӗ. Калаҫнӑ чухне ҫимесӗр, ҫӑкӑр чӑмсах тӑмасӑр тата ҫӑвара витӗм кӳмесӗр тӑрӑр.
5. Ăнланман чухне тепӗр хут каланине мар, сӑмахсене улӑштарса калаҫӑр.
6. Пӗр вӑхӑтра пӗр ҫын калаҫччӗ. Ушкӑнпа пулнӑ чухне ҫын калаҫӑва хутшӑннине тивӗҫлӗ тытӑр.
7. Чӑтӑмлӑ пулӑр тата мӗнле пулӑшма пултарнине ыйтӑр.

Ку канашсем пирӗн деменци вӑхӑтӗнчи пӗлтерӳ канашӗсемпе пӗрле лайӑх ĕҫлеҫҫӗ. Сӑн укерчӗклӗ ӗҫсем те илтме йывӑрлӑха чакартаҫҫӗ. Picture Pairs тата Conversation Cards куранӑ япалана тивӗҫлесе ĕҫлеҫҫӗ, Finish the Saying вара вӗҫне каланине мар, кӑтартма ирӗк парать. Шӑнкӑравсем ҫинчен пирӗн телефонпа тата видео шӑнкӑравсем страницине пӑхӑр.

Курӑм та пӗлтерӗшлӗ

2024 ҫулта Ланцет комиссийӗ вӑхӑтра сиплемен курӑм маррине ҫӗнӗ риск факторӗ тесе хушнӑ. UCL ҫырса кӑтартнине кура, вӑл деменци случакасен 2% йышӗнче пулма пултарать, тата комисси курӑм йывӑрлӑхӗсене тӗрӗслеве тата сиплеве пур ҫын валли те уҫӑ туса парассине сӗнет. NIA 60 ҫултан хыҫҫӑн кашни ҫулта е икӗ ҫулта пӗрре куҫ тӗрӗсленӗвӗ ирттерме тата куҫлӑх рецепчӗсене те тӗрӗслеме сӗнет. Курӑнӑвӑн пӗчӗк улшӑнӑвӗ те ӳкни риска ӳстерме пултарать.

Врачпа калаҫӑр

Ҫӳлти паллӑсене асӑрхарӑр пулсан, илтес тата курӑм тӗрӗсленӗвӗ ҫинчен врача ыйтӑр. Илтес тӳрех марни, хӑлха ыратни е хӑлхӑран шӗвӗ тухни пулсан тӳрех пулӑшӑва ыйтӑр. Деменципе пурӑнакан ҫын пирки пӑхса тӑрӑр пулсан, унӑн илтесӗ е куҫӗ улшӑннине врача пӗлтерӗр; ку кӑмӑл туйӑмне, хӑрушсӑрлӑха тата ҫын мӗнле хутшӑннине витӗм кӳме пултарать.

Ку страница пӗтӗмӗшле информаци парать, вӑл медицина канашӗ мар. Пирӗн медицина пӗлтерӗвӗпе паллашӑр. Ҫыхӑну тата миме сывлӑхӗ ҫинчен тата вулама пулать.