Деменци юлашки тапхӑрӗн ӗҫ-хӗлӗсем: вырӑнра та пуканра та

Деменци юлашки тапхӑрӗнче ҫын сахалрах калаҫма пултарать, кулленхи пур ӗҫре те пулӑшу кирлӗ пулать тата кунӑн чылайӑшне вырӑнра е пуканра ирттерме пултарать. Кун чухне пӗрле тума ним те ҫук пек туйӑнма пултарать. Анчах та пӗрле тума май пур. Alzheimer’s Association асӑнать: ҫын харпӑрлӑхӗн пӗр пайӗ юлма пултарать, тата ку тапхӑрта тӗнче ытларах сисӳпе туйӑнать. Кӗвӗ, кӗме-мелле сисӳ, паллӑ сасӑ тата сирӗн кӗме-мелле пӗрле пулни халӗ те халь-хай валли лайӑх тата ҫыхӑну саманчӗсем парма пултараҫҫӗ.

Деменци юлашки тапхӑрӗнче мӗнле ӗҫсем пулӑшаҫҫӗ?

Юлашки тапхӑрта ытларах ансат сисӳ ӗҫӗсем тата кӗме-мелле пӗрле пулни пулӑшаҫҫӗ. Alzheimer’s Association юратнӑ кӗвӗсене янӑратма, пӗлтерӗшлӗ кӗнекесен пайӗсене вулама, юратнӑ ырӑ шӑршипе суккремпа алӑсене сӑпма тата урам лайӑх чухне пӗрле тухса ларма сӗнет. National Institute on Aging ҫавӑн пекех калавсем калама, сӑнӳкерчӗксене кӑтартма, кӗме-мелле сисме е алӑсене сӑпма, кӗвӗ, ак сасӑ е ҫутҫанталӑк сасисене янӑратма сӗнет тата сирӗн пӗрле пулни кӑна та лӑпкӑнтарма пултарнине палӑртать.

Alzheimer’s Foundation of America асӑнать: юлашки тапхӑрта ҫынсем хальсене халь-хай валли лайӑх тума алӑра мӗнпе те тытма ыйтма пултараҫҫӗ. Вӗсем ансат сисӳ ӗҫӗсене, кӗме-мелле хускану, шарфпа ӳсни, кӗвӗ, чӗрчунсемпе тӗл пулни, сисӳ тата ирӗк тӳрӗ ӳкерчӗк ӗҫне сӗнеҫҫӗ.

Вырӑнра е пуканра ларнӑ ҫын валли ӗҫсем

1. Унӑн кӗвӗсене янӑратӑр. Ҫамрӑк чухне илтнӗ, тӗнне е ҫемье кӗвӗсене суйлӑр. Сассине кӗме-мелле тытӑр та аякрарах ларӑр. Халӗ те хӑш-пӗрисем пӳрнене тӑкӑнаҫҫӗ е кӗвӗ ҫыраҫҫӗ. Кӗвӗ ӗҫӗсем пайне те пӑхӑр.
2. Алӑран тытӑр. Алӑран тытса, пӳрнепе кӗме-мелле сӑпни те ӗҫшӑн. Малтан мӗн тӑвассине каласа парӑр.
3. Аллине кӗме-мелле сӑпӑр. Алӑра суккремне кӑштах вӑрӑмлатӑр та чӗререн пӳрне тӗлне сӑпса тухӑр. Ырӑ шӑршисӗр суккрем суйлӑр; ҫын юратнӑ шӑрши пур пулсан та, тире лайӑх тивет пулсан, ӑна усӑ курма пулать.
4. Сассӑпа вулӑр. Юратнӑ сӑвӑ, юратнӑ кӗнекерен пай, кӗл е спорт хаҫачӗ. Сасӑн мелӗ сӑмахсенчен те пӗлтерӗшлӗрех пулма пултарать.
5. Калав калӑр. Ҫемье уҫӑлӑвӗнчен е авлану кунӗнчен каласа парӑр. Хурав ҫук пулсан та юрӗхлӗ.
6. Сӑнӳкерчӗк кӑтартӑр. Пӗрре пысӑк сӑнӳкерчӗк кӑна куҫ тӗлне тытса ырӑ сӑмахсемпе ӑнлантарӑр. Кам пуррине ыйтма ан тӑрӑшӑр.
7. Алӑра тыма кӑмӑлла япала парӑр. Ҫӗмӗре, флис пӑчӑкки е кӑмӑл чӗрчуни. NIA ҫынна куҫаракан чухне алӑра ҫӗмӗре парма сӗнет, ҫапла вӑл сире е мебеле тытаянмасть.
8. Ҫутҫанталӑк сасисене янӑратӑр. Кӗме ҫумӑр, тинӗс хумӗ е кайӑк юрри пӳлӗмре канӑҫсӑр сасӑсене кӗме-мелле майла пӗтерме пултарать.
9. Тулашри тӗнчине аякра кӳртӗр. Чаршавсене уҫӑр, чӳрече умне кайӑк ҫитерекен вырӑн лартӑр е пахчарах пӑхма тата тытма пӗр-ик ҫӗҫке, ҫулҫӑ илсе кӗрӗр.
10. Урама тухӑр. Ҫын инвалид пуканӗнче ларма пултарать пулсан, кӑштах кунта мелӗкре кӗскерех вӑхӑт ларни те ырӑ пулма пултарать.
11. Ҫӳҫне мала ӗҫтӗр е вӑри тряпка парӑр. Кӗме-мелле тирпейлев тата алӑсене, пит-куҫа вӑри тряпкӑпа сӑпни пӑхнине туйтарма пултарать.
12. Кӗвӗпе кӗме-мелле хускалӑр. Ҫӑмӑл шарфпа пӗрле вӑйӑр е кӗвӗ тӑрӑх алӑсене хускалатӑр. Хускану тата сӳнчӗрсен ӗҫӗ валли малтан физик терапевтран е медсестрен хӑрушсӑр меслетсене ыйтса пӗлӗр.
13. Ирӗк тӳрӗ ӳкерчӗк тӑвӑр. Пысӑк хут ҫинче хирурги мар краскӑпа губкӑпа е сирӗн аллипе пӗрле ҫӳрӗр. Тӗрӗс е йӑнӑш результат ҫук.
14. Чӗрчунсем пӗрле пулнине йышӑнӑр. Ҫын чӗрчунсене юратнӑ пулсан тата вырӑн ӑна ирӗк парат̄ пулсан, кӗме-мелле чӗрчун вырӑн ҫинче е сӳре ҫинче ларма пултарать.
15. Пӗрле кӗме-мелле сывлӑр. Аякра ларса кӗме-мелле, илтӗнерех сывлӑр. Кӗме-мелле сывлани сире иксӗне те темп тытма пулӑшма пултарать, эсир ӑна пуҫлататӑр та чарӑнатӑр.
16. Ахаль те аякра пулӑр. Аякра ларса, кӗвӗ ҫырса, ҫӗрсе е вуламалла. Пӗрле пулни кӑна та ҫителӗклӗ.

Ку тапхӑрта ӗҫе мӗнле пӗрле тума

• Малтанхи енчен пырӑр. Алӑран тытмасӑр малтан унӑн ятне, хӑвӑрӑн ятне калӑр та кӗме-мелле, вӑрӑм сасӑпа калаҫӑр.
• Пӗр вӑхӑтра пӗр япала кӑна парӑр. Кӗвӗ янӑратас умӗн телевизора чарӑр. Пӗр вӑхӑтра пӗр сисӳ кӑна.
• Кӗскен тытӑр. Темшӗн пӗр-ик минут та ҫителӗклӗ. Кунсерен кашнине кӗскерех вӑхӑт пӗр вӑхӑтра пӗр вӑрӑм тӑвассинчен лайӑхрах.
• Малтан халь-хай валли лайӑх вырӑн тӑвӑр. Ҫын лайӑх вырнаҫнӑ-и тесе тӗрӗслӗр. NIA ларнӑ чухне алӑсене ҫеклентерме тата ҫӳрти пайне пулӑшма алӑ хӳтине усӑ курма сӗнет.
• Реакцине сӑнаса тӑрӑр. Алӑсем лӑпкӑнни, пит-куҫ кӗменни, куҫпа пӑхни е кӗвӗ ҫырни халь-хай валли лайӑх пулнине кӑтартма пултарать. NIA асӑнать: пӗшкӗрни, пит-куҫ туртӑнни, ҫынни пӗр пайне хӳтӗлени е тӳрккесӗр канӑҫсӑрлӑх ырату паллисем пулма пултараҫҫӗ. Чарӑнӑр та пӳлӗх командине пӗлтерӗр.

Сисӳ тӑрӑх кӗске таблица

Ку тапхӑрта хӑрушсӑрлӑх

Юлашки тапхӑрта ҫиес-ӗҫмелли йывӑрланма пултарать, NIA асӑннӑ тӑрӑх, ку хӑпса кайма хӑрушлӑхне ӳстерет. Пӗчӗк япаласене алӑ ҫитекен вырӑнта ан хӑварӑр; апатпа ӗҫмеллине пӳлӗх командин сӗннӗ тӳсре тата вырӑнта кӑна парӑр. Сисӳ ӗҫӗсенче тире ҫӑмӑлтан сӗтӗлме е сӑрӑлса кайма пултарать, ҫавна май ӑна кӗме-мелле тӗрӗслӗр. Хӑрушсӑр сисӳ сӗнӗвӗсем пирки ытларах пӗлес тесен сисӳ ӗҫӗсем пайне пӑхӑр.

Хӑвна та манса ан кӑлар

Юлашки тапхӑрта пӑхса тӑни ҫыннӑн вӑйне те, туйӑмне те йывӑрлатать, килте пулсан та, пӑхса тӑмалли вырӑна ҫитсе курсан та. Хосписпа паллиатив пулӑшу командисем халь-хай валли лайӑхлӑх, пулӑшу тата план тума пулӑшма пултараҫҫӗ; NIA вӗсене пулӑшу ҫӑлкуҫӗсем пек асӑнать. Кӗскен, кӗме-мелле ҫитсе курни те пӗлтерӗшлӗ; деменципе ҫын патне ҫитсе курни пайне пӑхӑр. Ушкӑнпа ӗҫлетӗр пулсан, пӑхса тӑмалли вырӑнти ушкӑн ӗҫӗсем пайӗнче вӑхӑта мӗнле майлаштармалли пирки сӗнӳсем пур. Тата пӑхса тӑракан ҫын хӑйне пӑхни пирки те вуласа тухӑр: кану та лайӑх пӑхнин пайӗ.