Пӗччен тытса тӑракансем валли: кану, пулӑшу тата ӗҫсӗрленни паллисӗм

Ентешӗн эсир деменципе пурӑнакан ҫынна пӗччен тытса тӑратӑр пулсан, ку страницӑна каҫ вӑхӑтра, ывӑнса, тата тунмалли ӗҫсем туллипе хальлӗхе туса пӗтерменнине шутласа вулатӑр. Ку — ахаль ҫук. Хӑвна пӑхасси — пурне те туса пӗтернӗ хыҫҫӑн парӑнтаракан преми мар. Вӑл сире малалла та ӗҫлеме май парать.

Ку страницӑра ӗҫсӗрленнин паллисӗсем, чӑн кану тупасси, пулӑшу тупмалли вырӑнсем тата паян та шӑнкӑравлама пултаракан АКШри тӳлевсӗр шӑнкӑрав шухӑшӗсем пирки калаҫнӑ.

Пӗччен тытса тӑракан ҫын ӗҫсӗрленнин паллисӗм мӗнсем?

Ӗҫсӗрленни час-часах майӗпен килет, ҫавна май хӑвӑн асӑрхаттару паллисене пӗлни пулӑшать. National Institute on Aging (NIA) пӗччен тытса тӑракан ҫын стресӗн ҫак паллисӗсене аса илнине сӑнарлать:

• вӑй ҫухални, хӑрушлӑхра выртни е пӑшӑрханни туйӑмӗ;
• ҫӑмӑлтан ҫилленни е чӑтӑмсӑрланни;
• пӗчченхи кӑна калаҫурах усӑ курас килменни;
• ыттисемпе ҫыхӑну ҫухални;
• ҫывӑр йывӑрланни е ҫывӑра ситменни;
• салху, шанчӑксӑрлӑх туйӑмӗ е малтан киленӗ ӗҫсене кӑмӑл тухманни;
• час-часах пуҫ ыратни, ырату е ытти физиклӑ йывӑрлӑхсем;
• хӑвӑн валли хускану тума е сывлӑхлӑ апат хатӗрлеме вӑхӑт ҫитменни;
• ҫумаллине манса кайни е хӑвна пӑхма манни;
• эрех е лекарствӑсемпе, ҫав шутра врач prescription тунӑ лекарствӑсемпе, тӗрӗс мар усӑ курни.

Alzheimer’s Association ҫавӑн пекех чиррен анланса пӑрахассине (denial), эсир пӗччен тытса тӑракан ҫын çине ҫилленнине, малашне пула пӑшӑрханнине, тимлӗ шухӑшлама йывӑрланнине тата сывлӑх йывӑрлӑхӗсене те палӑртать. Ку паллисӗсем тӑтӑшах пулсан, тухтӑрпа калаҫма сӗнет.

NIA сӗнни: вӑй ҫителӗклӗ пӗтсе лариччен кӗтсе тӑмарӑр. Паллӑсене ирттерех асӑрхарӑр та хӑйсене пулӑшма тытӑнӑр.

Паян пилӗк минут хушшинчи мӗн тума пулать?

Пӗчӗк канусем те пӗлтерӗшлӗ. Вӗсем ӗҫсӗрленнине пӗтӗмпех пӗтермеҫҫӗ, анчах йывӑр каҫа ирттерме пулӑшма пултараҫҫӗ.

• Тулаш каҫа тухӑр. Эсир пӗччен тытса тӑракан ҫын хӑрушсӑр тата лӑпкӑ вырӑнта пурӑннӑ чухне террасӑра ларӑр е ҫыру ящичӗ патне ҫӳрӗр.
• Майӗпен сывлӑр. Йывӑр ыйтӑва хуравламас умӗн темиҫе хут майӗпен сывлӑр. Calm Breathing ӗҫӗпе эсир пӗччен тытса тӑракан ҫынпа пӗрле те кӑштах канма пултаратӑр.
• Шыв ӗҫӗр те нимӗн те ҫиӗр. Хӑвӑн апатланнине манаҫҫӗ.
• Пӗр тусӑна ҫыру ярӑр. Ним те ыйтма мар, ҫыхӑну тума кӑна.
• Хӑвӑра ырӑ сӑмах калӑр. NIA хӑвна пӑхни пирки канашӗнче ҫак сӑмахсене калама сӗнет: «Эпӗ пултаратнӑ таран тӑрӑшатӑп», «Эпӗ тулли тӗп-тулли мар, ку йӗркесӗллӗ», «Эпир пӗрле лӑпкӑ пулнӑ самантсене хаклатӑп».

Кану пулӑшӑвӗ мӗн вӑл тата ӑна мӗнле илме пулать?

Кану пулӑшӑвӗ — эсир пӗччен тытса тӑракан ҫынна кӗскӗ вӑхӑтлӑ пӑхса тӑни. Ку вӑхӑтра эсир канма пултаратӑр. NIA кану пулӑшӑвӗ пирки страницинче ӑна темиҫе сехетрен темиҫе эрнере таран туса май пуррине, вӑл килте, сывлӑх ӗҫӗ учрежденийӗнче е кунти пӑхса тӑмалли центрта пулма пултарнине ӑнлантарать.

Alzheimer’s Association тӗрлӗ вариантсене палӑртать:

Кам тӳлет? NIA пӗлтернӗ тӑрӑх, ҫемье, туссем е ирӗклӗ пулӑшакансем тӳлевсӗр пулӑшма пултараҫҫӗ. Профессионаллӑ пулӑшӑва сехетӗшӗн е кунӗшӗн тӳлеҫҫӗ. Хоспис пулӑшӑвӗ илекен ҫын валли Medicare больницӑра е пӗлтерӗшлӗ пӑхса тӑмалли учрежденире тӑракан пилӗк кун таран кану пулӑшӑвӗн тӳлевӗн чылайӑшне тӳлет. Medicaid пулӑшма пултарать. Сахал страховани ытларах чухне кану пулӑшӑвне тӳлемест, анчах хӑш-пӗр вӑрӑм вӑхӑтлӑ пӑхса тӑмалли страхови планӗсем пулӑшма пултараҫҫӗ.

Сӗнӳ: Alzheimer’s Association кану пулӑшакан провайдерсене хӑрушлӑх ҫук чухне паллашса пӑхма сӗнет. Ҫавна май тӳрех пулӑшу кирлӗ пулсан, вӗсем хатӗр пулӗҫ.

Манӑн тавра пулӑшу мӗнле тупмалла?

АКШра тӳлевсӗр пулӑшакан хӑш-пӗр сервиссем сире вырӑнти ресурссене тупма пулӑшаҫҫӗ.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline — тӳлевсӗр тата вӑрттӑнлӑхпа ӗҫлекен шӑнкӑрав. Ӑна ҫулталӑкри 365 кун те, пӗр кунсерен тытса юлма пулать. Икӗ чӗлхеллӗ ӗҫченсем е куҫаруҫӑсем урлӑ 200 чӗлхерен ытларах чӗлхепе пулӑшаҫҫӗ. Реле сервисӗ валли 711 çине шӑнкӑравлӑр. Эсир хӑйсен пурнӑҫӗн улшӑнӑвӗсем, йывӑрлӑхсем, пӗччен тытса тӑракан ҫын стресӗ, кану вариантӗсем, вырӑнти программӑсем пирки калаҫма пултаратӑр; ытларах вӑрӑм сӳтсе явмалли калаҫу ыйтма та май пур. Ӗҫченсем медицини канашӗ пармаҫҫӗ.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator — Administration for Community Living пырса тӑракан пӗлтерӗшлӗ сервис. Вӑл ват ҫынсемпе вӗсен ҫемйисем валли пулӑшусемпе ҫыхӑнтарать. Шӑнкӑравлама, ҫыру яма, онлайн чатра калаҫма е электронлӑ ҫыру ярма, ҫавӑн пекех вырӑн тӑрӑх шырав тума пулать. Вӑл сире вырӑнти Area Agency on Aging организацийӗ патне йӗркеле.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator штат тӑрӑх кану пулӑшакансене тупма пулӑшать. Эсир пурӑнакан штатра ун пек организаци пур пулсан, малтан сирӗн State Respite Coalition е Lifespan Respite программине шӑнкӑравлама сӗнет. ARCH хӑйӗнче провайдерсене тӗрӗслеменнине палӑртать, ҫавна май вӗсен опытне тата информацине хӑвӑр тӗрӗслӗр.

Пулӑшу ушкӑнне мӗнле тупмалла?

Helpline çине шӑнкӑравлӑр е таврари ушкӑнсене интернетра шырар. Alzheimer’s Association пӗччен тытса тӑракансем валли тата деменципе пурӑнакан ҫынсем валли пулӑшу ушкӑнӗсем ирттерет — пурнӑҫра та, онлайн та. Ушкӑнсене вӗренӗ фасилитаторсем ертсе пыраҫҫӗ. Хӑш-пӗр вырӑнсенче ятарлӑ ушкӑнсем те пур, сӑмахран, ҫитӗннӗ ачасем пӗччен тытса тӑракансем валли е ҫамрӑкрах пуҫланнӑ Alzheimer’s чирӗпе пурӑнакан ҫынсем валли. Ҫавӑн пекех ALZConnected пур — пӗччен тытса тӑракансем опытпа пайланма пултаракан тӳлевсӗр онлайн пӗрлешӳ.

Пулӑшу ушкӑнӗ — хӑрушсӑр калаҫма, ҫав ӗҫе ирттернӗ ҫынсенчен усӑллӑ сӗнӳсем илме тата пӗчченхӗ кӑна пулманнине туйма вырӑн. Пӗрремӗш ушкӑн килӗшмесен, тепӗрне пӑхӑр.

Ҫемйерен тата тусран-юлташран пулӑшу мӗнле ыйтмалла?

Ятарлӑса ыйтӑр. Нумай ҫын пулӑшасшӑн, анчах мӗн сӗнме майлине пӗлмест. NIA ҫакна сӗнет:

• Ыттисем туса пултаракан ӗҫсен списокне тӑвӑр та вӗсене кам валли мӗн кирлӗне суйлама парӑр.
• Ыйтни йывӑр пулсан, пӗчӗкрен пуҫлӑр.
• Ӗҫе ҫын патне килӗштерӗр. Апат хатӗрлеме юратакан тӑван эрне кунӗ каҫхи апат парса килет. Документсемпе ӗҫлеме пӗлекен куршӑ ҫырусемпе пулӑшать.
• Пурнӑҫра калаҫни йывӑр пулсан, ҫыру е sms ярӑр.
• Пулӑшу сӗннӗ чухне каламалли сӑмахсене малтанах шухӑшлӑр: «Тархасшӑн, ыйтнӑшӑн. Эпӗ сана ҫапла пулӑшма ыйтатӑп».
• Хӑш-пӗр ҫынсем килӗшмессине шута илӗр те ҫавна хӑвӑра айӑплама ан тытӑнӑр.

Ытти сӗнӳсем: тахҫамӑра пӗр каҫ эсир пӗччен тытса тӑракан ҫын патӗнче ларас тесе ыйтӑр, ӑна кӗскӗ выляма илсе тухма е килсе пӗрле выляма ыйтӑр. Пӗрле выляни пирки канашпа ҫыхӑнакан ҫынсемпе пайланма ҫӑмӑл.

Манпа нимӗн те пулсан мӗн?

Хальхинче ахаль план тӑвӑр. NIA ҫемйепе е ҫывӑх туссемпе мӗн пулсан кам ӗҫе йышӑннине палӑртма, хӑрушлӑх чухне шӑнкӑравламалли номерсене, лекарствӑсене, пулӑшакан хӑйсен пурнӑҫӗ канашӗсене тата юратнӑ ӗҫсене ҫырса хумалли тетрадь тытма сӗнет. Alzheimer’s Association ҫавӑн пекех ҫынӑн тухтӑрӗсен контакчӗсене тата ҫӗнӗ лекарствӑсен списокне ҫӑмӑл вырӑнта упрама сӗнет.

Мӗнле чухне профессионаллӑ е тӳрех пулӑшу кирлӗ?

Стресс паллисӗсем тӑтӑшах палӑрсан, салху туйӑмӗ пулсан е хӑвӑра май килмест тесе туйсан, тухтӑрпа калаҫӑр. Эсир пӗччен тытса тӑракан ҫын пулнине тухтӑра калӑр. NIA пӗлтернӗ тӑрӑх, консультантсем тата социаллӑ ӗҫченсем йывӑр туйӑмсемпе тата план тӑвӑвӗпе пулӑшма пултараҫҫӗ; Medicare, Medicaid тата хӑш-пӗр сахал страхови планӗсем психика сывлӑхӗ пулӑшӑвӗн хӑш-пӗр пайне тӳлеме пултараҫҫӗ.

Хӑвӑра хӑрушлӑхра туйсан е хӑвӑра сӳнтерме шухӑш килсен, 988 Suicide & Crisis Lifeline шӑнкӑравӗ патне 988 çине шӑнкӑравлӑр е ҫырӑр. Вӑл тӳлевсӗр тата пӗр кунсерен уҫӑ. Кама та халь тӗк хӑрушлӑх пулсан, 112 çине шӑнкӑравлӑр.

Пӗрле ӗҫлеме май паракан ӗҫсем сире те кану параҫҫӗ-и?

Хӑш чухне — ҫапла. Иккӗшӗ те килӗшӳллӗн туса пултаракан лӑпкӑ ӗҫ кунӑн лайӑх пайӗ пулма пултарать — авалхи юррисене итлесси, сӑнӳкерчӗксене пӑхасси е тӗрӗс хурав ыйтман Conversation Cards пек вылямалли ӗҫ. Эсир пӗччен тытса тӑракан ҫын ыттисемпе пӗрле пулма юратсан, ват ҫынсем центрӗнче е кунти программӑра Picture Bingo пек ушкӑн ӗҫӗ сире пӗр сехет хушши кану парать. Пӑхса тӑмалли вырӑнри ушкӑнсем валли сӗнӳсемпе паллашӑр.