ކުރު ޖަވާބެވެ
ގޭމެއް ބަލަންވާނީ އިމްތިހާނެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން، އެކުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތެއްގެ ގޮތުގައި. ދުވަހުގެ ހަމަޖެހޭ ވަގުތެއް ހޮވާ، ހަމަޖެހޭ ކޮޓަރިއެއްގައި އަތްތިލައިގައި އިށީ، އަދި ސާދާ އެއް ގޭމެއް ހުށަހަޅާ. އެމީހާގެ އަވަސް މިނަށް ކުރިއަށް ދާ، ގެއްލުން ނުވާ ކުޑަ ކުޑަ ކަންކަން ރަނގަޅު ނުކުރާ، ދަތިވާ އެންމެ ފުރަތަމަ ލަފާއެއް ފެނުމުން ގޭމް ފަސޭހަ ކުރާ، އަދި ތަސްވީރުތައް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފެށުމެއް ކަމުގައި ބޭނުން ކުރާ. އަދިވެސް ރަނގަޅު އިހުސާސް ކުރަމުން ދާ ވަގުތު ނިންމާ. ކުރިން ނިންމުން، ނުވަތަ ހަމައެކަނި އެކުގައި ބަލަމުން ހުރުން ވެސް ރަނގަޅު ނަތީޖާއެކެވެ.
- މަގްސަދަކީ އުފާވެރިކަމާއި ގުޅުން، ނިންމުން ނުވަތަ ރަނގަޅު ޖަވާބު ދިނުން ނޫނެވެ.
- ފުރަތަމަ ތައްޔާރުކުރޭ: ހަމަޖެހޭ ކޮޓަރި، ރަނގަޅު އަލި، އައިނާއި ކަންފަތުގެ އެހީތެރި ސާމާނު އަޅާ، ޓީވީ ނިއްވާ، އެއް ގޭމެއް ތައްޔާރުކޮށް.
- ގެއްލުން ނުވާ ކުޑަ ކުޑަ ކަންކަން ރަނގަޅު ނުކުރާ. ”މިހެން މަސައްކަތް ކުރަމާ“ ބުނުމަށް ފަހު، ނުވަތަ ހަމަ ކުރިއަށް ދިޔުމަށް ފަހު.
- ދަތިވުން ގިނަވުމުގެ ކުރިން ގޭމް ފަސޭހަ ކުރާ: ތަސްވީރު މަދުކޮށް، އިޚްތިޔާރު މަދުކޮށް، ތަސްވީރުތައް ފެންނަ ގޮތަށް ބަހައްޓައިގެން.
- ތަސްވީރުތައް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފެށުމެއް ކަމުގައި ބޭނުން ކުރާ. ”މި ހަނދާން އަންނަނީ ހެއްޔެވެ؟“ ގެ ބަދަލުގައި ”މިކަމާ ގުޅޭ ކޮންކަމެއް ކިޔާލައްވާ“ ދަންނަވާ.
- ހަރަކާތްތެރިކަން މަދުވުމުގެ ނުވަތަ ހިތްހަމަ ނުޖެހުމުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ލަފާތަކުގައި ނިންމާ. ކުރިން ނިންމުން ކާމިޔާބެކެވެ، ނާކާމިޔާބެއް ނޫނެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (10 ބައިތައް)
- ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހާއާއެކު ގޭމެއް ކުޅޭ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ؟
- ފެށުމުގެ ކުރިން ތައްޔާރުވާނީ ކިހިނެއް؟
- ފިތުން ނެތި ގޮތަކަށް ދައުވަތު ދޭނީ ކިހިނެއް؟
- ގޭމެއް ކުޅެންވީ ކިހާ ދިގުކޮށް، އަދި ކިހާ އަވަހަކަށް ކުރިއަށް ދާންވީތޯ؟
- ނުބައި ޖަވާބު ރަނގަޅު ކުރަންވީތޯ؟
- ގޭމެއް ފަސޭހަ ނުވަތަ އުނދަގޫ ކުރަނީ ކިހިނެއް؟
- ގޭމެއް ވާހަކައަކަށް ހަދަނީ ކިހިނެއް؟
- ނިންމަންވީ ކޮން އިރަކުން؟
- ގްރޫޕެއްގައި ނުވަތަ ވީޑިއޯ ކޯލެއްގައި ކުޅެވޭނެތަ؟
- ގޭމެއް އެއްކޮށް ކުރިއަށް ނުދާނަމަ ކީއްކުރަން ވީތޯ؟
ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހާއާއެކު ކުޅޭ ރަނގަޅު ގޭމެއް ފެންނަނީ މުބާރާތެއްގެ ގޮތުގައި ނޫނެވެ. އެއީ ދެ މީހުން ކައިރިކައިރިން އިށީގެން، ތަސްވީރުތަކަށް އަތްޕުޅުން ދައްކާ، މަސައްކަތެއްގައި ހިނި އަރާ، އަދި ފެންނަ ކޮންމެ ކަމެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާ މަންޒަރެކެވެ. ގޭމަކީ ހަމައެކަނި އެކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމުގެ ސަބަބެކެވެ.
މި މަގުދަނޑިން ތައްޔާރުވާ ގޮތް، ގޭމް ކުރިއަށް ގެންދާ އަވަސް މިން، ކަމެއް ”ރަނގަޅެއް ނޫން“ ވީއިރު ބުނަންވީ ބަސްތައް، ކޮންމެ ގޭމެއް ފަސޭހަ ނުވަތަ މަދުމައްޗަށް އުނދަގޫ ކުރާ ގޮތް، އެކަން ވާހަކައަކަށް ހަދާ ގޮތް، އަދި ނިންމަންޖެހޭ ވަގުތު ދެނެގަންނާ ގޮތް ޝާމިލުވެގެންވެއެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭމްތަކަށާއި ތިޔަބޭފުޅުންގެ އަތުގައި ހުރި ކާޑުތަކަށާއި ޕަޒްލްތަކަށާއި ބޯޑު ގޭމްތަކަށް ވެސް ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތެކެވެ.
ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހާއާއެކު ގޭމެއް ކުޅޭ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ؟
ކާމިޔާބުކަމަށް ވުރެ އުފާވެރިކަމަށް ސަމާލުކަން ދީ. އެއީ ހަރަކާތްތަކާ ބެހޭ Alzheimer’s Association ގެ އިރުޝާދުގައި ދެވޭ މުހިންމު ލަފާއެވެ: އެމީހާ އަދިވެސް ކުރެވޭ ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރާ، ފަށާން އެހީތެރިވެ ދީ، އުނދަގޫ ބައިތައް ތިޔަބޭފުޅާ ނިންމަވާލާ، އަދި ގެއްލުން ނުވާ ހަރަކާތްތައް ކުށްވެސް ނުކިޔާ ނުވަތަ ރަނގަޅު ނުކުރާ.
އެކަން އަމަލީގޮތުން މާނަ ކުރަނީ:
- އެމީހާގެ ކުރިމަތީގައި ނޫން، އަތްތިލައިގައި އިށީ. އަތްތިލައިގައި އިނދެވޭނީ ދެމީހުންނަށް ސްކްރީން ނުވަތަ މޭޒު ފެންނަ ގޮތަށް، އަދި އެހީތެރިވުން ފެންނަނީ ބަލަހައްޓަން އިންނުން ކަމަށް ނޫން، ޓީމްވޯކަށް އެއްގޮތްވާ ކަމަކަށެވެ.
- އެއްފަހަރު އެއް ގޭމެއް ހުށަހަޅާ. އިޚްތިޔާރުތަކުގެ މެނޫއެއް ފެނުމުން އެއްވެސް ކަމެއް ނުފެށެނީ އިމްތިހާނެއް ފެށި ހެން އިހުސާސް ކުރެވިދާނެ.
- އެމީހާގެ އަގަށް ބަލައި ކުރިއަށް ދާ. އެމީހާ ތަސްވީރުތަކަށް އަމިއްލަ ތަރުތީބަކުން ފިއްތަވަން ބޭނުންފުޅުވިޔަސް، އެއް ތަސްވީރެއް ގެ ވާހަކަ ދިގުވަގުތަކަށް ދެއްކެވިޔަސް، ނުވަތަ ދެ ބުރަށް ފަހު ހުއްޓިވަޑައިގަތްނަމަ، މިއަދުގެ ގޭމަކީ އެއީއެވެ.
- ނިމުނު ބުރުތަކަށް ނޫން، ރަނގަޅު ވަގުތުތަކަށް ބަލާ. ހިނި އަރުމެއް، ވާހަކައެއް، ނުވަތަ ހަމަޖެހިފައިވާ ބައި ގަޑިއިރެއް އަކީ ތިޔަބޭފުޅާ ބޭނުންވާ ނަތީޖާއެވެ.
ފެށުމުގެ ކުރިން ތައްޔާރުވާނީ ކިހިނެއް؟
މިނިޓު ކުޑަކޮޅެއް ތައްޔާރުވުމުން، ގިނަ ފަހަރަށް ގޭމަށް ދައުވާ ކުރާ ދަތިވުން ހުއްޓޭނެ.
- އެމީހާއަށް އެންމެ ރަނގަޅު ވަގުތު ހޮވާ. ހަރަކާތްތައް އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ބަދަލުކުރުމާ ބެހޭ National Institute on Aging (NIA) ގެ އިރުޝާދުގައި ބޭރަށް ދިއުމާއި ހަރަކާތްތައް ހަމަޖައްސަން ލަފާ ކުރަނީ އެމީހާ އެންމެ ރަނގަޅު ހާލުގައި ވާ ވަގުތަށެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް އެއީ ހެނދުނުގެ މެދުކެނޑުމެވެ. ހަވީރުގެ ފަހުކޮޅު ގިނަ ފަހަރަށް އުނދަގޫވެދާނެ؛ ހަވީރު ފަހުކޮޅު ހަމަޖެހޭ ހަރަކާތްތައް ބައްލަވާ.
- ކޮޓަރި ހަމަޖައްސާ. ޓީވީއާއި ރޭޑިއޯ ނިއްވާ، އަދި ވީނަމަ ދޮރު ލައްޕާ. Family Caregiver Alliance އިރުޝާދު ދެނީ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ކުރިން އަޑާއި ސަމާލުކަން ނަގާ ކަންކަން މަދުކުރުމަށެވެ.
- ފުރަތަމަ އެމީހާގެ އަރާމުކަން ބަލާ. ކައިރީގައި ބުއިމެއް، ކުރިން ބޭނުންތެރިކަން ފުއްދުން، އަރާމު ގޮނޑިއެއް، އަދި އައިނާއި ކަންފަތުގެ އެހީތެރި ސާމާނު އަޅާފައިވާ ކަން ކަށަވަރުކުރޭ.
- ތަން ރަނގަޅަށް އަލިކުރޭ. ސްކްރީން މަތީގައި އަލި ރިފްލެކްޝަން ނުވާ، ހަމަހަމަ އަލި ތަސްވީރު ފެނުން ފަސޭހަ ކުރެއެވެ.
- އިންދެވިގެން މީގެ ކުރިން ގޭމް ތައްޔާރުކުރޭ. ހުޅުވާ، ސެޓިންގްސް ހޮވާ، އަދި އަޑު ތިޔަބޭފުޅާ އެކަށީގެންވާ މިނަށް ހަދާ. ދެން ސްކްރީން އެމީހާއަށް އަނބުރާ. ޓެބްލެޓް ބޭނުންކުރުމުގެ ލަފާތަކަށް ޓެބްލެޓް ނުވަތަ ފޯނު ތައްޔާރުކުރުން ބައްލަވާ.
- ޑިވައިސް ބެލުމަށް ހުރި ގޮތަށް ބަހައްޓާ. ޓެބްލެޓް ސީދާކޮށް ބަހައްޓާ ސްޓޭންޑެއް ނުވަތަ ކޭސެއް ބޭނުންކުރުމުން އެއްވެސް މީހަކަށް ހިފައިގެން ހުރަން ނުޖެހޭ، އަދި އަތްޕުޅުން ދައްކާލުން ވެސް ފަސޭހަވެއެވެ.
ފިތުން ނެތި ގޮތަކަށް ދައުވަތު ދޭނީ ކިހިނެއް؟
ދައުވަތު ދޭނީ އާދައިގެ ގޮތަކަށާއި، ނޫން ކިޔަން ފަސޭހަ ގޮތަކަށެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ރަނގަޅަށް އަޑު އަހަން އެހީތެރިވާ ބަސްތަކެއް:
- ”ބަގީޗާގެ ތަސްވީރު ބައެއް ފެނުނު. އެކުގައި ބަލަންވީތަ؟“
- ”މި ޕަޒްލް ހަދަން އެހީތެރިވެދެއްވާންވީތަ؟ އަހަރެން ހުރީ އަސްވެފައި.“
- ”މިއަދު މާތަކާ ކުޅަނދިލް ބޭނުންތަ، ނުވަތަ ދޫނިތަ؟“ (ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލަކަށް ވުރެ ދެ އިޚްތިޔާރެއް ފަސޭހަ)
- ”ތިޔަބޭފުޅާގެ ކޮއްކޮއަށް ކާޑެއް ހަދަނީ. މިއަށް ކޮން ކުލައަކުން ކުރަން ހެއްޔެވެ؟“
Alzheimer’s Association ލަފާ ދެނީ ހަރަކާތެއްގެ މަގްސަދު ދައްކާލުމަށެވެ، މިސާލަކަށް ރަހުމަތްތެރިޔަކަށް ކާޑެއް ހަދަން ކަމަށް ބުނުމުން، އެކަމަށް މާނަ ލިބިގެންދެއެވެ. އެހީ އެދުން ވެސް ކުރިއަށް ދެއެވެ، އެހެންކަމުން އެމީހަށް ބޭނުންތެރި ކަމެއް އިހުސާސް ކުރެވޭނެ.
އެމީހާ ނޫން ކިވެއްޖެނަމަ، އެކަން ޤަބޫލުކުރޭ. ފަހުން އަލުން މަސައްކަތް ކުރޭ، ނުވަތަ އެހެން ކަމެއް ހުށަހަޅާ. އެމީހާ ނޫން ކިޔާއިރު ކުރާނެ ކަން އާ ބެހޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ މަގުދަނޑިން އިތުރު އެހީ ލިބޭނެ.
ގޭމެއް ކުޅެންވީ ކިހާ ދިގުކޮށް، އަދި ކިހާ އަވަހަކަށް ކުރިއަށް ދާންވީތޯ؟
އަވަސް މިން ކަނޑައެޅުމަށް އެމީހާއަށް ދޫކޮށްލާ، އަދި ކުރު ވަގުތު ތަކަކަށް ހަމަޖައްސާ. އެކުގައި ކުޅޭ ގޭމެއްގެ ރަނގަޅު ދިގުމިނެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަނެއް ނެތެވެ. ހަމަޖެހިފައިވާ ދެ ނުވަތަ ފަސް މިނިޓަކީ ފުރިހަމަ ހަރަކާތެއް ވެދާނެ.
- ގިނަ ފަހަރަށް އިހުސާސް ކުރާ ވަރަށް ވުރެ ދިގުކޮށް މަޑުކުރޭ. NIA ލަފާ ދެނީ ޖަވާބު ދިނުމަށް އިތުރު ވަގުތު ދިނުމަށާއި، މެދުގައި ވާހަކަ ނުކެނޑުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށެވެ. އެހީތެރިވުމުގެ ކުރިން ހިތުގައި ދިހައަށް ގުނާ.
- އެއްފަހަރަށް އެއް ފިޔަވަޅު. ކުރު، ސާދާ އެއް އިރުޝާދެއް ދީ (”ތަސްވީރަކަށް ފިއްތަވާ“)، ދެން މަޑުކުރޭ. ބުނެދިނުމަށް ވުރެ ދައްކާލާ: ކޮން ތަނަކަށް ފިއްތަވަންވީތޯ އަތްޕުޅުން ދައްކާ.
- ބޭނުންވާ ވަރަކަށް މަޑުކުރޭ. ތަސްވީރެއްގެ ވާހަކަ ދެއްކެވުމަށް ހުއްޓިވަޑައިގަތްނަމަ، ގޭމް މަޑުކޮށްލެވޭނެ. އަވަސްވުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
- ބެލުމަށް ހުރިގޮތް ދޫކޮށްލާ. NIA ފާހަގަ ކުރަނީ ބައެއް މީހުން ބެލުމަށް ވަރަށް ބޭނުންވާ ކަމަށާއި، އެއީ ޤަބޫލުކުރެވޭ އިޚްތިޔާރެއް ކަމަށެވެ.
ނުބައި ޖަވާބު ރަނގަޅު ކުރަންވީތޯ؟
ނޫނެވެ. އެއްފަހަރަށް ފަހު އެއްފަހަރު ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތަކަށް ރަނގަޅުކުރުމުން، ރަނގަޅު ނިޔަތެއް ހުރި ނަމަވެސް، އެމީހަށް ނާކާމިޔާބުވަނީ ކަމަށް އިހުސާސް ކުރައްވައެވެ. Alzheimer’s Association ލަފާ ދެނީ ގެއްލުން ނުވާ ހަރަކާތްތައް ކުށްވެސް ނުކިޔައި ނުވަތަ ރަނގަޅު ނުކުރުމަށެވެ. ގޭމެއްގައި ގާތްގަނޑަކަށް ހުރި ކޮންމެ ކުށަކީ ގެއްލުން ނުވާ ކުށެކެވެ.
| މިބަސްތަކުގެ ބަދަލުގައި | މިހެން މަސައްކަތް ކުރޭ |
|---|---|
| ”ނޫން، އެއީ ނުބައެވެ.“ | ”މިހެން މަސައްކަތް ކުރަމާ.“ (NIA ދޭ މިސާލެއް) |
| ”އެއީ އެއް ޖިންސެއް ނޫން. އަލުން ބަލާލައްވާ.“ | އެއްވެސް ކަމެއް ނުދައްކައި ދެން އަންނަ ބުރު ނަގާ، ނުވަތަ ”އޭ، ދެބައި ވެސް ރަތް ކުލައިގެ.“ |
| ”މިއީ ކާކުކަން ހަނދާން އަންނަނީ ހެއްޔެވެ؟“ | ”މި ތަސްވީރާ ބެހޭ ކޮންކަމެއް ކިޔާލައްވާ.“ |
| ”އެ ތަސްވީރު އެންމެ ކުރީގައި ވެސް ކުރެއްވިއެވެ.“ | ”އެއީ ރަނގަޅު ތަސްވީރެކެވެ. އަލުން ކުރަމާ.“ |
| ”އަންނާށެވެ، މިކަން ތިޔަބޭފުޅާއަށް އެނގެން ވާނެއެވެ.“ | ”ނިމުން ދައްކާލާންވީތަ؟“ |
ކުށެއް ސާފުކޮށް އެމީހަށް ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ކަން ފެނިއްޖެނަމަ، ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތަކަށް އެހީތެރިވެ ދީ. ރަނގަޅު ތަސްވީރަށް އަތްޕުޅުން ދައްކާލާ، ތިޔަބޭފުޅާ ބުރެއް ނަގާ، ނުވަތަ ދެން އަންނަ ބުރުގައި ގޭމް ފަސޭހަ ކުރާ. މަސައްކަތެއްގެ ނިމުން ހިނދުމުގެ ތަރުހައިގައި ކުށެއް ވެއްޖެ ނަމަ، އެކުގައި ހިނި އަރާ. އެމީހާގެ ނިމުން އެއަށްވުރެ ރަނގަޅު ވެދާނެ.
ގޭމެއް ފަސޭހަ ނުވަތަ އުނދަގޫ ކުރަނީ ކިހިނެއް؟
ގޭމް އެދުވަހު އެމީހާއަށް އެއްގޮތްވާ ގޮތަށް ހަދާ، މަރުޙަލާއެއްގެ ނަނަކަށް ނޫނެވެ. އެއް މީހަކަށް ހެނދުނު ބޭނުންވާ ވަރަށް ވުރެ ފަސޭހަ ބައެއް ހަވީރު ބޭނުންވެދާނެ. NIA ގެ ފުރަތަމަ ލަފާއަކީ ހަރަކާތް އެމީހާ ކުރެވޭ ކަމާ އެއްގޮތްވާ ގޮތަށް ހަދާ، އަދި އެމީހަށް ކާމިޔާބު ކަމެއް އިހުސާސް ކުރެވޭ ކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ.
| ގޭމް | ފަސޭހަ ކުރުމަށް | މަދުމައްޗަށް އުނދަގޫ ކުރުމަށް |
|---|---|---|
| Picture Pairs | 4 ޓައިލްއިން ފަށާ، ތަސްވީރުތައް ފެންނަ ގޮތަށް ބަހައްޓާ | ޓައިލް އިތުރުކުރޭ، ނުވަތަ ރަނގަޅު އިހުސާސް ކުރެވޭނަމަ ތަސްވީރު ފޮރުވާ |
| Find the Same | 2 އިޚްތިޔާރު | 4 އިޚްތިޔާރަށް ދާން |
| Sort Together | ތަސްވީރު ތިޔަބޭފުޅާ ހިފައިގަންނަވާ، އެމީހާ ޓޮކަށް އަތްޕުޅުން ދައްކާ | އެމީހާ އަމިއްލައަށް ތަސްވީރާއި ޓޮކަށް ފިއްތަވާ |
| Picture Puzzle | 4 ހިސާބު، ފުރަތަމަ މުޅި ތަސްވީރާ ބެހޭ ވާހަކަ ދައްކާ | 9 ހިސާބު |
| Finish the Saying | ނިމުން ދައްކާ، ދެން އެކުގައި ކިޔާ | ފިއްތަވުމުގެ ކުރިން ނިމުން ކިޔައްވާ |
| Word Search | ޕްރިންޓްކޮށް، އެކުގައި އެއް ބަސް ހޯދާ، އެމީހާގެ ފުރަތަމަ އަކުރަށް އަތްޕުޅުން ދައްކާ | ދެން ހޯދާނެ ބަސް އެމީހާ އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވުމަށް ދޫކޮށްލާ |
| Coloring | ތިޔަބޭފުޅާ ދެ ކުލައެއް ހޮވާ، އެމީހާ އެ ދެކުލައިން އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވުމަށް ދޫކޮށްލާ | ހުރިހާ ކުލައެއް އެމީހާ އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވުމަށް ދޫކޮށްލާ |
| Conversation Cards | ހަމައެކަނި އެކުގައި ތަސްވީރު ބަލާ | ކާޑުގައި ހުރި ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލުތައް ބޭނުންކުރޭ |
| Photo Pairs | އާއިލާގެ ވަރަށް ލޯބިވާ މަދު ފޮޓޯތަކެއް | އިތުރު ފޮޓޯ އިތުރުކުރޭ |
| Picture Bingo | ކުޅެން އިން ކޮންމެ މީހަކާ އެކު އެހީތެރިއަކު އިށީ | ކުޅެން އިން މީހުން އަމިއްލައަށް ކާޑުތަކަށް ނިޝާން ޖައްސަވާ |
| Calm Breathing | ހަމައެކަނި އިށީގެން އެކުގައި ބަލާ | ހަމަޖެހިފައިވާ އަވަހަކަށް ނޭވާލާ |
ގޭމް މާ އުނދަގޫވެފައިވާ ލަފާތައް: ވިސްނާފައި ދެކެން ނޫން، ހިތާމަ ފެންނަ ދިގު ހުއްޓުންތައް، ތަކުރާރުކޮށް ”އަހަންނަކަށް ނުކުރެވޭނެ“ ކިޔުން، ޑިވައިސް ދުރަށް އެއްކޮށްލުން، ނުވަތަ އެމީހަށް ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ކުށްތައް. މާ ފަސޭހަވެދާނެ ކަމަށް ދައްކާ ލަފާތައް: ހުސްވުން، ނުވަތަ އެއީ ކުޑަކުދިންނަށް ހެން ކަމަށް ބުނުން. އެހެން ވެއްޖެ ނަމަ، އެކަން ޤަބޫލުކޮށް ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެއްގޮތްވާ ކަމަކަށް ބަދަލުކުރޭ، މިސާލަކަށް ބަހުން ހޯދާ ގޭމެއް، ހަގީގީ ފޮޓޯއެއްގެ ޕަޒްލެއް، ނުވަތަ ކުރީގައި ކުރި ވަޒީފާއެއްގެ ތަސްވީރެއް ބެހޭ ވާހަކަ ދެއްކުން.
ގޭމެއް ވާހަކައަކަށް ހަދަނީ ކިހިނެއް؟
ކޮންމެ ތަސްވީރެއް ވެސް ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދައުވަތެއް ކަމުގައި ބޭނުންކުރޭ، އަދި އެމީހާ ކިޔާ ކޮންމެ ކަމެއް ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ކަމުގައި ބަލާ. ގިނަ އާއިލާތަކަށް، މިއީ ކުޅެމުން ދިޔުމުގެ އެންމެ ރަނގަޅު ބައެވެ.
- ހުޅުވާލެވިފައިވާ، ނުބައި ޖަވާބެއް ނެތް ސުވާލުތައް ކުރޭ. ”ކޮން ކަމެއް ފެންނަނީ؟“ ”ކޮން އެއްޗެއް އެންމެ ރަނގަޅު؟“ ”މިފަދަ ބަދިގެއެއްގެ ވާހަކައެއް ކިޔާލައްވާ.“
- ތިޔަބޭފުޅާ ފުރަތަމަ ހިއްސާކުރޭ. ”އަހަރެންގެ ކާފައަށް މިފަދަ ބަޅުއެއް އުޅުނެވެ.“ ތިޔަބޭފުޅާގެ ވާހަކައިން އެމީހަށް ވެސް ހިއްސާކުރަން ފަސޭހަވެއެވެ.
- އެހެން މައުޟޫއަކަށް ދިޔުމަށް ދޫކޮށްލާ. ކާރެއްގެ ތަސްވީރަކުން ދަތުރެއްގެ ވާހަކައަކަށް ދިޔައިފިނަމަ، އެ ވާހަކައަކީ ހަރަކާތެވެ. ގޭމް މަޑުކޮށްލާ.
- ތެދުކަން ބެލުމަށް ނުދާ. ހަނދާންތައް ހިއްސާކުރުމުގައި، ރަނގަޅު ވާހަކައަކީ ތެދު ތަފްސީލުތަކަށް ވުރެ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ވާހަކަ އެންމެ ފަހަރުގެ ވާހަކައާ ތަފާތުވެއްޖެ ނަމަ، އައު ބައިވަރުގައި އުފާވެލައްވާ.
- ގޭމުގައި ހުރި އެހީތައް ބޭނުންކުރޭ. Finish the Saying ކޮންމެ މަސައްކަތަކަށް ފަހު ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދައުވަތެއް ދެއެވެ، އަދި Conversation Cards ހަދާފައި ވަނީ މިކަމަށް ޚާއްސަ ކޮށެވެ. Photo Pairs ގައި ބޭނުންކުރަނީ ތިޔަބޭފުޅުންގެ އަމިއްލަ އާއިލާގެ ފޮޓޯތައް، އެއީ ގިނަ ފަހަރަށް އެންމެ ޝައުޤުވެރި ވާހަކަތައް އުފެދޭ ކަންކަމެވެ.
އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަނދާން ހިއްސާކުރުމުގެ ހަރަކާތްތައް އަދި މުއާމަލާތު ކުރުމުގެ ލަފާތައް އާ ބެހޭ މަގުދަނޑިތައް ބައްލަވާ.
ނިންމަންވީ ކޮން އިރަކުން؟
ހަރަކާތްތެރިކަން މަދުވުމުގެ ނުވަތަ ހިތްހަމަ ނުޖެހުމުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ލަފާތަކުގައި ނިންމާ، އެއަށް ވުރެ ކުރިން ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. Alzheimer’s Association ލަފާ ދެނީ ސަމާލުކަން މަދުވެއްޖެ ނަމަ ނުވަތަ ދަތިވުން ގިނަވެއްޖެ ނަމަ ހަރަކާތެއް ހުއްޓުވަން ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމަށެވެ.
މި ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދީ:
- ހާއިލާސް ނަގުން، ކަށިނދެގެން އިށީނުދެވުން، ނުވަތަ ސްކްރީނުން ލޮލު ދުރަށް ދިއުން؛
- ހަރަކާތްތެރިވެ އިށީނުދެވުން، ހުއްޓިވަޑައިގަތުން، ނުވަތަ ދަންނަވަން އެދުން؛
- ހޫނު ނެގުން، ކުރު ޖަވާބު، ނުވަތަ ”މިކަން އަހަންނަކަށް ރަނގަޅެއް ނުވޭ“ ކިޔުން؛
- ވަކިން ކޮންމެ ތަނަކަށް ފިއްތަވުން ނުވަތަ ޑިވައިސް ދުރަށް އެއްކޮށްލުން؛
- ލޮލުން ކަޅިއަރުން، ކަންބޮޑުވުން، ނުވަތަ ހިތްވަރުގައި އަވަސް ބަދަލެއް އައުން.
ރަނގަޅަށް ނިންމާ ގޮތް:
- ފަސޭހަ ކަމަކުން ނިންމާ. ކުރެވޭނެ އެންމެ ފަހު އެއް ޖޯޑުކުރުމެއް، ނުވަތަ ބެލުމަށް އެންމެ ފަހު ތަސްވީރެއް.
- އެކަން ތިޔަބޭފުޅާގެ ކަމަކަށް ހަދާ. ”ސައި އަރާން ހީވެފައި. މިތާ ހުއްޓާނަންތަ؟“ މިހެން ކިޔުމުން އެމީހާ ރަނގަޅަށް ނުކުރި ކަމަށް އިހުސާސް ނުކުރައްވައެވެ.
- ހަރަކާތްތެރި ނުވަތަ ހަމަޖެހޭ ކަމަކަށް ދާ. ކުރު ހިނގާލުމެއް، ކާން ކަމެއް، އަންދުން ފުރަން އެޅުން، ނުވަތަ މިއުޒިކެއް.
- ހިތްހަމަޖެހޭ ބަހެއް ކިޔާ. ”އެކުގައި މިކަން ކުރުމަށް އަހަރެން ވަރަށް ބޭނުންވި.“ ”ރަނގަޅަށް ކުރެއްވި“ ކަމަށް ތައުރީފު ނުކުރައްވައި، އެކުގައި ހޭދަކުރި ވަގުތުގައި އުފާވެލައްވާ.
ކުރިން ނިންމުން، ޕްލޭން ބަދަލުކުރުން، ނުވަތަ ގޭމް ދޫކޮށްލައި ހަމައެކަނި އެކުގައި އިށީހުރުން، މިހުރިހާ ކަމަކީ ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެކެވެ.
ގްރޫޕެއްގައި ނުވަތަ ވީޑިއޯ ކޯލެއްގައި ކުޅެވޭނެތަ؟
އާދެ، މަދު ތައްޔާރީއަކާއެކު ކުޅެވޭނެ. ގްރޫޕެއްގައި ކުޅޭނަމަ، މީހުން މަދު ބަޔަކު ބައިވެރިކުރޭ، އެހީ ބޭނުންވާ މީހުންގެ ކައިރީގައި އެހީތެރިން އިށީނދެވުމަށް ހަމަޖައްސާ، އަދި އެންމެން އެކުގައި ސަމާލުކަން ދެވޭނެ ސާފު ގޭމެއް ހޮވާ. Picture Bingo ގައި ގްރޫޕްތަކަށް ޕްރިންޓް ކުރެވޭ ކާޑުތަކާއި ސްކްރީނުގައި ފެންނަ ކޯލަރެއް ހިމެނެއެވެ. އިތުރަށް ކެއަރ ހޯމް ގްރޫޕްތަކަށް ހަރަކާތްތައް ބައްލަވާ.
ވީޑިއޯ ކޯލެއްގައި ކުޅޭނަމަ، ކޯލުގައި ހުރި މީހާއަށް ތަސްވީރެއް ބަޔާންކޮށް ދެވޭނެ، އަދި ކޮޓަރީގައި ހުރި މީހަކު އެ ތަނަށް އަތްޕުޅުން ދައްކައި ފިއްތަވާނެ. ކޯލުތައް ކުރުކޮށް، އާދަކޮށްފައިވާ ގޮތަކަށް ބަހައްޓާ. ފޯނު އަދި ވީޑިއޯ ކޯލުތައް އާ ބެހޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ މަގުދަނޑިން އިތުރު ލަފާ ލިބޭނެ.
ގޭމެއް އެއްކޮށް ކުރިއަށް ނުދާނަމަ ކީއްކުރަން ވީތޯ؟
ބައެއް ދުވަސްވަރު އެއްވެސް ކަމެއް ރަނގަޅަށް ނުދާނެ، އަދި އެއީ ތިޔަބޭފުޅާގެ ނުވަތަ އެމީހާގެ ކުށެއް ކަމަށް ނުބަލައިގަންނަވާ. ގޭމް އެއްކޮށްލައި، ދުވަހުގެ އެހެން ވަގުތެއްގައި، އެހެން ގޭމެއް، ނުވަތަ އެއްވެސް ގޭމެއް ނެތި އަލުން މަސައްކަތް ކުރޭ. ގިނަ ރަނގަޅު ހަރަކާތްތަކަށް ސްކްރީނެއްގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ: މިއުޒިކް، ޓަވަލު ފުރަން އެޅުން، ފޮޓޯ އަލްބަމެއް ބަލާލުން، ނުވަތަ ކުރު ހިނގާލުމެއް. އިތުރަށް ހަރަކާތްތަކުގެ ޚިޔާލުތައް ބައްލަވާ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ގޭމެއް ކުޅެންވީ ކިހާ ވަގުތަކަށް ހެއްޔެވެ؟
ރަނގަޅު ވަގުތެއް ކަނޑައެޅިފައެއް ނެތެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް މިނިޓު ކުޑަކޮޅެއް ފުދޭ، އަދި ބައެއް ދުވަސްވަރު އެއް ބުރެއް ފުދެދާނެ. ގަޑި ބަލާކަށް ނުވަތަ އެމީހާ ބަލައި، އަދިވެސް ހަމަޖެހިފަ ހުރި ވަގުތު ނިންމާ.
އެމީހާ ބަލިކުރުމަށް ފަހު ކުޅެވުމަށް ދޫކޮށްލަން ވީތޯ؟ ނުވަތަ ކުށް ނުފެންނަ ހެން ހީކުރަން ވީތޯ؟
އެކުގައި، ފިތުން ނެތި ކުޅޭ ގޭމެއްގައި ބަލިވާ ނުވަތަ ކާމިޔާބުވާ ކަމެއް ނެތެވެ. ކުށަކުން އެމީހަށް ހިތްހަމަ ނުޖެހޭނަމަ، އެކަން ދޫކޮށްލާ. އެކަމުން ހިތްހަމަ ނުޖެހޭކަން ފެނިއްޖެނަމަ، އެކަން ފާހަގަ ނުކުރައްވައި ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތަކަށް އެހީތެރިވެ ދިނުމަށް ފަހު، ނުވަތަ ގޭމް ފަސޭހަ ކުރުމަށް ފަހު.
އެމީހާ ބޭނުންވަނީ ތިމަންނާ ކުޅެން ބަލަން ނަމަ ކީއްކުރަން ވީތޯ؟
އެއީ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. National Institute on Aging އިރުޝާދު ދެނީ އެމީހާ ބެލުމަށް ވަރަށް ބޭނުންފުޅުވާ ކަން ފެންނަ ނަމަ ބެލެވުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމަށެވެ. ތިޔަ ފެންނަ ކަންކަމާ ބެހޭ ވާހަކަ ދައްކާ، އަދި އެމީހާ ބޭނުންވާ ވަގުތެއްގައި އަތްޕުޅުން ދައްކާލުމަށް ނުވަތަ އިޚްތިޔާރުކުރުމަށް ދައުވަތު ދީ.
މި ގޭމްތައް ހަނދާން ބެލުމުގެ ގޮތެއް ހެއްޔެވެ؟
ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭމްތަކަކީ އުފާވެރިކަމާއި ވާހަކަދެއްކުމަށް އެކުގައި ކުޅޭ ސާދާ ހަރަކާތްތަކެކެވެ. މިއީ ހަނދާން ބެލުމުގެ އިމްތިހާނެއް ނޫން، އެއްވެސް ކަމެއް މިނެކުރާ އެއްޗެއް ނޫން، އަދި ޑިމެންޝިއާ އަށް ފަރުވާއެއް ވެސް ނޫނެވެ.
ފެށުމަށް އެންމެ ރަނގަޅު ގޭމަކީ ކޮބައިތޯ؟
އެމީހާއާ އެންމެ އެއްގޮތްވާ އެންމެ ސާދާ ގޭމުން ފަށާ. 4 ޓައިލް އާއި ތަސްވީރުތައް ފެންނަ ގޮތަށް ބަހައްޓާފައިވާ Picture Pairs، ނުވަތަ 2 އިޚްތިޔާރެއް ހުރި Find the Same އަކީ ހަމަޖެހޭ ފެށުމެކެވެ. އެމީހާ އޮންލައިން ފިއްތަވަން ވުރެ ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ބޭނުންފުޅުވާ ނަމަ Conversation Cards ވަރަށް ރަނގަޅެވެ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance