İleri Evre Demans İçin Etkinlikler: Yatakta ya da Koltukta da

Demansın ileri evresinde kişi çok az konuşabilir, günlük bakımın tamamında yardıma ihtiyaç duyabilir ve günün büyük kısmını yatakta ya da bir koltukta geçirebilir. Birlikte yapılacak hiçbir şey kalmamış gibi gelebilir. Ama var. Alzheimer’s Association, kişinin benliğinin özünden bir şeylerin kalabileceğini ve bu evrede dünyanın çoğunlukla duyular aracılığıyla yaşandığını belirtiyor. Müzik, dokunuş, tanıdık bir ses ve sizin sakin varlığınız hâlâ rahatlık ve bağ anları getirebilir.

İleri evre demansta hangi etkinlikler yardımcı olur?

İleri evrede en çok basit duyusal etkinlikler ve sessiz bir arkadaşlık yardımcı olur. Alzheimer’s Association; sevdiği müziği çalmayı, anlamlı kitaplardan bölümler okumayı, sevdiği kokuda bir losyonu cildine sürmeyi ve güzel bir günde birlikte dışarıda oturmayı öneriyor. National Institute on Aging; hikâye anlatmayı, fotoğraf göstermeyi, nazik dokunuşu ya da masajı ve müzik, beyaz gürültü ya da doğa seslerini ekliyor ve sadece orada olmanızın bile sakinleştirici olabileceğini söylüyor.

Alzheimer’s Foundation of America, ileri evredeki kişilerin rahatlamak için çoğu zaman bir şeyi yakınında tutmaya güçlü bir ihtiyaç duyduğunu belirtiyor; basit duyusal etkinlikler, hafif esneme hareketleri, eşarpla hareket, müzik, hayvan ziyaretleri, insan dokunuşu ve serbest sanat çalışmaları öneriyor.

Yatakta ya da koltukta olan biri için etkinlikler

1. Onun müziğini çalın. Gençlik yıllarından, inancından ya da ailesinden şarkılar seçin. Sesi kısık tutun ve yakınına oturun. Şimdi bile bazı kişiler parmağıyla ritim tutar ya da mırıldanır. Müzik etkinlikleri rehberine bakın.
2. Elini tutun. Başparmağınızla nazikçe okşayarak sadece elini tutmak da bir etkinliktir. Ne yapacağınızı önce söyleyin.
3. Yavaş bir el masajı yapın. Biraz losyonu avuçlarınızda ısıtın ve bilekten parmak uçlarına doğru okşayın. Kokusuz bir losyon ya da, cildi kaldırıyorsa, her zaman sevdiği bir kokuyu seçin.
4. Sesli okuyun. Sevdiği bir şiir, çok sevilen bir kitaptan bir bölüm, dini bir metin ya da gazetenin spor sayfası. Sesinizin ritmi kelimelerden daha önemlidir.
5. Bir hikâye anlatın. Bir aile gezisinden ya da evlendiği günden söz edin. Cevap gelmesine gerek yok.
6. Fotoğraf gösterin. Her seferinde tek bir büyük fotoğrafı göz hizasında tutun ve sıcak bir şekilde anlatın. İçindekinin kim olduğunu sormaktan kaçının.
7. Tutması için yumuşak bir şey verin. Katlanmış bir havlu, bir parça polar ya da yumuşak bir hayvan. NIA, yeri değiştirilirken kişiye tutması için bir havlu vermeyi öneriyor; böylece size ya da eşyalara tutunma olasılığı azalır.
8. Doğa sesleri açın. Kısık seste yağmur, dalga ya da kuş sesleri gürültülü bir odayı yumuşatabilir.
9. Dışarıyı içeri getirin. Perdeleri açın, pencerenin dışına bir kuş yemliği koyun ya da bakması ve dokunması için birkaç taze çiçek veya yaprak getirin.
10. Dışarı çıkın. Kişi tekerlekli sandalyede oturabiliyorsa, ılık bir günde gölgede birkaç dakika çok güzel olabilir.
11. Saçını tarayın ya da ılık bir bez verin. Yavaş, nazik bir bakım ve eller ile yüz için ılık bir havlu şefkatli hissettirebilir.
12. Müzikle nazikçe hareket edin. Birlikte hafif bir eşarp sallayın ya da bir şarkıya uyarak ellerinizi sallayın. Esneme ve eklem hareketleri için önce bir fizyoterapiste ya da hemşireye güvenli yolları göstermesini rica edin.
13. Serbest bir sanat çalışması yapın. Bir süngerle ya da sizin elinizin yönlendirdiği eliyle büyük bir kâğıda zehirsiz boya sürün. Doğru bir sonuç yoktur.
14. Hayvan ziyaretlerini karşılayın. Kişi hayvanları sevmişse ve ortam izin veriyorsa yatakta ya da kucakta sakin bir evcil hayvan.
15. Birlikte yavaşça nefes alın. Yakınına oturun ve yavaşça, duyulacak şekilde nefes alıp verin. Sakin nefes ikinizin de temposunu belirleyebilir; başlatan da durduran da sizsiniz.
16. Sadece orada olun. Yakınında oturun, mırıldanın, örgü örün ya da sessizce okuyun. Orada olmak yeterlidir.

Bu evrede bir etkinliği paylaşmak

• Önden yaklaşın. Dokunmadan önce onun adını ve kendi adınızı söyleyin, yavaş ve yumuşak konuşun.
• Her seferinde tek bir şey sunun. Müzik çalmadan önce televizyonu kapatın. Her seferinde tek bir duyuyla ilgilenin.
• Kısa tutun. Birkaç dakika fazlasıyla yeterli olabilir. Gün içine yayılmış birkaç kısa an, tek uzun bir oturumdan iyidir.
• Önce rahat edin. Kişinin iyi desteklendiğinden emin olun. NIA, otururken kolları dinlendirmek ve üst bedeni desteklemek için bir kucak tepsisi öneriyor.
• Tepkisini izleyin. Gevşemiş eller, yumuşamış bir yüz, göz teması ya da mırıldanma rahatlığa işaret eder. NIA; inlemenin, yüz buruşturmanın, bedenin bir bölümünü korumaya çalışmanın ya da ani huzursuzluğun ağrı işareti olabileceğini belirtiyor. Durun ve bakım ekibine söyleyin.

Duyulara göre kısa bir rehber

Bu evrede güvenlik

İleri evrede yutmak zorlaşabilir ve NIA bunun boğulma riskini artırdığı konusunda uyarıyor. Küçük nesneleri uzanabileceği yerde bırakmayın ve yiyecek ya da içeceği yalnızca bakım ekibinin önerdiği kıvamlarda ve pozisyonlarda verin. Cilt kolayca yırtılabileceği ya da morarabileceği için dokunma etkinlikleri sırasında cildi nazikçe kontrol edin. Güvenli duyusal fikirler için duyusal etkinlikler rehberine bakın.

Kendinize de bakın

İleri evrede bakım, evde de olsa bir huzurevine yapılan ziyaretlerde de olsa, bedensel ve duygusal olarak yorucudur. Hospis ve palyatif bakım ekipleri rahatlık, destek ve planlama konusunda yardımcı olabilir; NIA da onları bir yardım kaynağı olarak sayıyor. Türkiye’de bu destek çoğu zaman hastanelerin palyatif bakım servisleri ve evde sağlık hizmetleri aracılığıyla verilir. Kısa, sakin ziyaretler değerlidir; demansla yaşayan birini ziyaret etmek rehberine bakın. Grup yönetiyorsanız huzurevleri için grup etkinlikleri rehberinde oturumları uyarlamak için fikirler var. Lütfen bakım verenin kendine bakması rehberini de okuyun: Dinlenmek, iyi bakmanın bir parçasıdır.