Demansla Yaşayan Kişiler İçin Etkinlikler: 101 Basit Fikir

Demansla yaşayan biri için en iyi etkinlik, çoğu zaman zaten nasıl yapılacağını bildiği bir iştir; biraz basitleştirilmiş ve güvendiği biriyle yan yana yapılan bir iş. Aşağıda türlerine göre gruplanmış 101 fikir bulacaksınız; her birinde nasıl hazırlanacağı ve işler zorlaştığında nasıl kolaylaştırılacağı yazıyor. Özel bir malzemeye ihtiyacınız yok, hiçbir şeyi bitirmeniz de gerekmiyor. Güzel bir öğleden sonra, bir sepet havlu ve birlikte içilen bir bardak çaydan ibaret olabilir.

Doğru etkinliği nasıl seçersiniz?

Listeye göre değil, kişiye göre seçin: Her zaman sevdiği ve bugün rahatça yapabildiği şeylerden başlayın.

• Mesleğini ve hobilerini düşünün. Alzheimer’s Association, eskiden büroda çalışmış birinin bozuk para ayırmaktan ya da zarf hazırlamaktan, bahçe işlerini seven birinin de bahçede çalışmaktan keyif alabileceğini söylüyor.
• Zaten yaptıklarına dikkat edin. Babanız her sabah kimse söylemeden kapının önünü süpürüyorsa bunu günün bir parçası yapın.
• Sınırlarını hesaba katın. Yorgunluk, görme, işitme, ağrıyan eller ve denge, hepsi önemlidir.
• Ruh hâlini gözleyin. Hareketli, gürültülü etkinlikler bazılarına iyi gelir, bazılarını ise korkutur.
• Bir amaç verin. Bir kermes için peçete katlamak, sırf egzersiz olsun diye yapılan bir işten daha anlamlı gelir.

Evrelere göre kabaca bir rehber

Demans çoğu zaman erken, orta ve ileri evreler olarak anlatılır. Bunlar kesin kalıplar değil, kaba etiketlerdir; pek çok kişinin daha iyi ve daha zor günleri olur. Bu yüzden bugün gördüğünüze göre hareket edin. Alzheimer’s Foundation of America’nın evrelere göre listesi de benzer bir düzen izler.

Demansı olan biriyle bir etkinliğe nasıl başlanır?

Küçük başlayın, onunla yan yana başlayın ve “evet” demeyi kolaylaştırın. Pek çok kişi hâlâ katılmak ister, ama planlamak ya da başlamak ona zor gelir.

1. En iyi olduğu saati seçin; çoğu zaman sabahtır.
2. Her şeyi önceden hazırlayın, böylece hemen başlayabilirsiniz.
3. Bir gösteri değil, yardım isteyin: “Bunlarda bana bir el atar mısınız?”
4. İşe kendiniz başlayın. İlk havluyu siz katlayın ve onun katılmasına fırsat verin. Göstermek, anlatmaktan iyidir.
5. Her seferinde tek bir adım önerin.
6. En zor kısmı siz üstlenin. Alzheimer’s Association, malzemeleri sizin ölçmenizi, sonra karıştırması için kaşığı ona vermenizi öneriyor.
7. Onun yöntemiyle yapılmasına izin verin. Farklı katlanmış havlular da olur.
8. Keyifli olmaktan çıktığında bırakın. Kıpırdanmak, kaşlarını çatmak ya da “Yapamıyorum” demek, başka bir şeye geçme ya da dinlenme işaretleridir.

Ayrıca birlikte nasıl oyun oynanır ve iletişim ipuçları rehberlerine bakın.

Evde gündelik işler

Ev işleri tanıdık ve işe yarar olduğu için başlamak için doğal bir yerdir. National Institute on Aging; bulaşık yıkamayı, sofrayı kurmayı, süpürmeyi, postaları ayırmayı ve çamaşır katlamayı kişilerin keyif alabileceği etkinlikler arasında sayıyor. Daha fazlası ev işleri rehberinde.

1. Sıcak havluları katlayın. Kurutma makinesinden çıkan sepeti masaya boşaltın ve yan yana katlayın. Daha sonraki dönemlerde düzeltmek ve üst üste koymak da aynı derecede yardımcıdır.
2. Çorapları eşleyin. Renkleri çok farklı olanlarla başlayın. Daha sonra açık renkleri koyulardan ayırmak bile yeterlidir.
3. Sofrayı kurun. Her seferinde tek tür bir şey uzatın. Örnek olsun diye bir kişilik yeri siz hazırlayın.
4. Bulaşık yıkayın ya da kurulayın. Ilık, sabunlu su ve kırılmayan tabaklar. Oturarak kurulamak bacakları daha az yorar.
5. Masayı silin. Yemekten sonra nemli bir bez uzatın. Yerinde duramayan eller için gerçek bir iştir.
6. Postaları ayırın. Broşürleri ve reklam postalarını “kalsın” ve “geri dönüşüme” diye ayırın. Gerçek faturaları uzak tutun.
7. Market broşürlerinden kesin. Ucu yuvarlak bir makas ve market indirim broşürleri. Daha sonra sevdiği yiyecekleri daire içine almak da işe yarar.
8. Bozuk paraları ayırın. Bozuk paraları kaplara ayırın ya da üst üste dizin. Kişi eşyaları ağzına götürüyorsa küçük nesnelerle bu etkinliği atlayın.
9. Süpürün ya da toz alın. Balkonda hafif bir süpürge ya da oturarak kullanılan uzun saplı bir toz alıcı.
10. Yemek hazırlamaya yardım etsin. Sebze yıkamak, marulu elle koparmak, karıştırmak. Bıçaklar ve ocakla siz ilgilenin.
11. Bir aile tarifini pişirin. Varsa onun el yazısıyla yazılmış tarif kartını kullanın. Daha sonra tadına bakan o olabilir.
12. Büro işi yapın. Mektupları katlamak, zarflara koyup pul yapıştırmak ya da alışveriş listesini birlikte yazmak.

Müzik

Tanıdık müzik, kelimeler zorlaştığında bile kişiye ulaşabilir. Alzheimer’s Association’ın müzik önerileri; tanıdık şarkıları, reklamsız dinlemeyi ve televizyonu kapalı tutmayı öneriyor. Müzik etkinlikleri rehberine bakın.

13. Kişisel bir çalma listesi hazırlayın. Gençlik yıllarından, düğününden, inancından ve kültüründen müzikler.
14. Birlikte şarkı söyleyin. Önce siz başlayın. Mırıldanmak ya da dinlemek de sayılır.
15. Ritim tutun. El çırpın, dizlere vurun ya da bir def çalın. Oturarak da, ileri evrelerde de olur.
16. Dans edin. Mutfakta yavaş bir dans ya da el ele tutuşup oturduğunuz yerde sallanmak.
17. Bir albümü baştan sona dinleyin. Sevdiği bir plak, başından sonuna; yanında çay, başka hiçbir şey yokken.
18. Müzik üzerine konuşun. Bilgi değil, hikâye isteyin: “Gittiğiniz düğünleri, eğlenceleri anlatın bana.”
19. Kaydedilmiş bir müzikal ya da konser izleyin. Sevdiği bir gösteri güzel bir akşam olur. İstediğiniz an durdurun.
20. Tanıdık bir enstrüman çalsın. Eskiden piyano çalan biri basit parçalardan keyif alabilir; daha sonra birlikte birkaç nota.
21. Canlı müzik dinleyin. Kısa bir mahalle konseri ya da bir koro provası. Çıkışa yakın oturun.

Anılar: fotoğraflar, eşyalar ve hikâyeler

Geçmişin tadını onu sınamadan birlikte çıkarın. “Hatırlıyor musunuz…?” ve “Bu kim?” gibi soruları bırakın, yerine açık davetler kullanın. Anılar üzerine etkinlikler rehberine bakın.

22. Bir fotoğraf albümüne göz atın. Gördüğünüzü söyleyin: “Ne güzel bir elbise. Bana bu günü anlatın.” Kullandığı isimler ne olursa olsun onlara uyun.
23. Bir anı kutusu hazırlayın. Hayatından eşyalarla dolu bir ayakkabı kutusu; örneğin bir iş kartı ya da bir tarif kartı. Eşyaları teker teker çıkarın.
24. Bir hayat hikâyesi kitabı başlatın. Her sayfada birkaç fotoğraf ve büyük harfli açıklamalar. Yeni yardımcıların kişiyi tanımasına yardım eder.
25. Sohbet kartları kullanın. Sohbet kartları bir resmi açık uçlu bir soruyla bir araya getirir.
26. Aile fotoğraflarıyla bir oyun yapın. Fotoğraf eşleştirme kendi fotoğraflarınızı bir eşleştirme oyununa dönüştürür.
27. Ev videoları ya da eski televizyon programları izleyin. Soru sormak yerine birlikte yorum yapın.
28. Meslek hayatından eşyaları ellesin. Bir İngiliz anahtarı, bir steteskop, bir muhasebe defteri. Hikâyeyi çoğu zaman eller başlatır.
29. Çocukluğundan bir yemek pişirin. Karıştırabilir, tadına bakabilir ya da sadece mutfakta yanınızda oturabilir.
30. Yaşadığı yerlerin haritasına bakın. Konuşurken büyük bir atlasta tanıdık yolların üzerinden parmağınızla geçin.

Yaratıcı etkinlikler

Sanatta önemli olan bitmiş eser değil, yapmanın kendisidir. Malzemeleri yetişkince ve güvenli tutun. Sanat ve el işleri rehberine bakın.

31. Suluboya yapın. Kalın kâğıt, birkaç renk. Başlamak zor geliyorsa ilk fırça darbelerini birlikte yapın.
32. Yetişkinlere uygun desenleri boyayın. Çizgi film değil, çiçekler ya da yorgan desenleri. Boyama sayfalarımız ekranda da çıktı olarak da kullanılabilir.
33. Kolaj yapın. Dergilerden bahçe, araba ya da yemek resimleri yırtın ve yapıştırın. Daha sonra sadece resim seçmek de yeterlidir.
34. Çiçek düzenleyin. Marketten bir demet ve bir vazo. Daha sonra bir kavanozda birkaç dal.
35. Birlikte örgü örün. Kalın şişlerle basit sıralar. Daha sonra yünü yumak yapmak.
36. Aile için kart hazırlayın. Gerçek kişiler için doğum günü ve geçmiş olsun kartlarına damga basın, imza atın ya da süsleyin.
37. Kendiliğinden kuruyan kille şekil verin. Küçük bir tabak şekillendirin. Zehirsiz malzemeler kullanın ve yakında kalın.
38. Ahşabı zımparalayın ve cilalayın. Elektrikli alet olmadan, önceden kesilmiş bir kuş evi seti ve zımpara kâğıdı. Erkekler için etkinlikler rehberine bakın.
39. Bir mektup yazsın ya da yazdırsın. Bir toruna ya da eski bir arkadaşa. Yazmak zorsa o anlatır, siz yazarsınız.

Açık hava ve bahçe işleri

Temiz hava ve gün ışığı iyi bir arkadaştır. Açık hava ve bahçe etkinlikleri rehberine bakın.

40. Çiçekleri sulayın. Küçük bir sulama kabı ve birkaç saksı. Her gün sulamak güne bir düzen verir.
41. Bir saksıya bir şey dikin. Kimse diz çökmesin diye saksıyı masaya koyun. Fideler tohumlardan daha kolaydır.
42. Yabani otları ya da solmuş çiçekleri ayıklayın. Eldivenler takılı, her seferinde küçük bir tarh.
43. Yaprak tırmıklayın. Küçük bir alan. Daha sonra torbayı açık tutmak da gerçek bir iştir.
44. Tanıdık bir yolda yürüyün. Mahallede bir tur ya da köşedeki bakkala kadar. Daha kısası da olur.
45. Birlikte dışarıda oturun. Ilık bir günde balkonda ya da bahçede bir sandalye. Bulutları ya da gelip geçenleri izleyin.
46. Kuşları besleyin. Bir yemliği birlikte doldurun ve pencere kenarından izleyin.
47. Arabayı yıkayın. Bir kova, bir sünger, ılık bir öğleden sonra. Jantları durulamak tek adımlık iyi bir iştir.

Duyusal etkinlikler

Dokunma, koku, tat, ses ve görme, demans ilerledikçe daha çok önem kazanır. NHS, ileri evreler için müziği, ellenecek eşyaları ve el masajını anıyor. Önce alerji ve boğulma riskini kontrol edin; duyusal etkinlikler rehberine bakın.

48. El masajı yapın. Önce sorun ve biraz losyon kullanın. Cildinden ya da alerjilerden emin değilseniz kokusuz olanı seçin.
49. Kumaşlara dokunun. Okşamak ve katlamak için içinde kadife, fitilli kadife, yün ve saten olan bir sepet.
50. Otları ve kahveyi koklayın. Taze nane ya da biberiyeyi parmaklarınızın arasında ovun. Solunum sorunları varsa güçlü kokulardan kaçının.
51. Saçını tarayın. Hoşuna gidiyorsa yavaş ve nazikçe.
52. Ilık bir havlu paylaşın. Soğuk bir günde eller ve yüz için. Önce sıcaklığını deneyin.
53. Bir etkinlik önlüğünü keşfetsin. Sıkıca dikilmiş büyük düğmeler ve fermuarlar. Hiçbir şeyin kopup çıkamadığını kontrol edin.
54. Sevdiği bir lezzeti tatsın. Küçük bir kaşık, güvenle yiyebileceği bir kıvamda.
55. Doğa sesleri açın. Düşük seste yağmur, dalga ya da kuş sesleri.
56. Yavaş bir şey izleyin. Bir akvaryum, bir doğa videosu ya da yağan kar.

Oyunlar ve bulmacalar

Oyunlar süre, puan ya da baskı olmadığında iyi işler. Bir oyun sınav gibi hissettirmeye başlarsa onu kaldırın. Uygulama ve oyun seçmek ve beyin oyunları rehberlerine bakın.

57. Resimleri eşleştirin. Resim eşleştirme resimlerin açık kalmasına izin verir; böylece iş hatırlamak değil, fark etmektir.
58. Aynı resmi bulun. Aynısını bul iki ila dört seçenek sunar. Her resim üzerine sohbet edin.
59. Sepetlere ayırın. Birlikte ayıralım ekranda çorap ayırmak gibidir.
60. Büyük parçalı bir yapboz yapın. Yetişkince resimler, az sayıda parça. Resimli yapboz bütün resmi görünür tutar. Daha fazlası demans için bulmacalar rehberinde.
61. Eski bir kâğıt oyunu oynayın. Yıllarca ne oynadıysa o. Daha sonra desteyi renklerine göre ayırmak başlı başına bir oyundur.
62. Domino oynayın. Uçları eşleştirin. Daha sonra taşları sadece sıraya dizmek de olur.
63. Büyük harfli bir kelime avı deneyin. Kelime avımızda kelimeler yalnızca soldan sağa ve yukarıdan aşağıya gider; yazdırılabilir.
64. Tanıdık atasözlerini tamamlayın. Atasözünü tamamla sonu istediğiniz an göstermenize izin verir.
65. Resimli tombala oynayın. Resimli tombala aileler ve gruplar için uygundur. Kartları işaretlemeye rahatça yardım edin.
66. Dama oynayın. Kuralları esnek tutun. Sohbet ederken taşları oynatmak da sayılır.

Hareket

NIA; yürüyüşleri, kondisyon bisikletini, esneme bantlarını, yumuşak bir top ya da balon atmayı, çorba konservesi kaldırmayı ve yaşlılar için egzersiz videolarını öneriyor. Yeni bir şeye başlamadan önce, özellikle denge sorunları varsa, bir doktora danışın.

67. Balon atın. Karşılıklı oturun. Balon yavaş hareket ettiği için yakalaması kolaydır.
68. Yaşlılar için hazırlanmış oturarak egzersiz videosunu yan yana izleyip birlikte yapın.
69. Bantla esneme yapın. Oturarak, hafif bir bantla kolları nazikçe çekin.
70. Konserve kutusu kaldırın. Belki müzik eşliğinde, kolları yavaşça kaldırın.
71. Kondisyon bisikleti sürün. Siz yakındayken birkaç kolay dakika.
72. Eşarplarla dans edin. Oturarak ya da ayakta, müzikle hafif eşarpları sallayın.
73. Bir amaçla yürüyün. Bir mektubu postalamak ya da bir çay içmek için. Gitmek için bir neden olması doğal hissettirir.
74. Bir nefes molası paylaşın. Sakin nefes ile birlikte yavaşlayın.

Sosyal etkinlikler

İsimler zorlaştığında bile insanlarla bir arada olmak önemlidir; küçük gruplar büyüklerden daha kolaydır. NIA, kişinin bir ziyaretçinin kim olduğunu hatırlamasa da çoğu zaman onun varlığından keyif aldığını belirtiyor. Ziyaretler rehberine bakın.

75. Aynı anda bir ya da iki ziyaretçi olsun. Sessiz bir odada, bakılacak fotoğraflarla kısa ziyaretler.
76. Aileyle görüntülü konuşun. Kısa görüşmeler, her seferinde tek bir ses. Telefon ve görüntülü görüşmeler rehberine bakın.
77. Bir Alzheimer kafeyi deneyin. Demansla yaşayan kişiler ve bakım verenleri için resmi olmayan, uğranabilen buluşmalar. Yakınınızda ne olduğunu belediyenizin sosyal hizmetler birimine ya da yerel Alzheimer derneğine sorun.
78. Sakin bir saatte dışarıda yiyin. NIA, kalabalık olmayan saatlerde tanıdık, sakin bir lokanta ve tuvalete yakın bir masa öneriyor.
79. Bir yaşlı merkezine ya da gündüz bakım merkezine gidin. Onun için bir arkadaşlık, sizin için bir mola.
80. Çocuklarla vakit geçirin. Torunlardan kısa, sakin bir ziyaret ya da küçük bir çocuğa resimli bir kitap okumak.
81. Çay eşliğinde gazeteye birlikte bakın. Manşetleri yüksek sesle okuyun. Alışkanlığın kendisi haberlerden daha önemlidir.
82. Başka birine yardım edin. Bir dernek için broşür katlamak ya da bir komşuya kart hazırlamak.

İnanç ve manevi etkinlikler

Kişinin kendi inancını izleyin; bir inancı yoksa ona da saygı gösterin. NIA; tanıdık ibadetleri, okumaları, dini müziği, duayı, meditasyonu ve bayram geleneklerini öneriyor.

83. Tanıdık bir ibadete katılın. Daha sakin bir vakti seçin, kenara yakın oturun ve oradaki insanlara demanstan söz edin.
84. Dışarı çıkmanın fazla geldiği günlerde bir ibadeti çevrimiçi izleyin.
85. Birlikte dua edin ya da okuyun. Tanıdık sözler, yavaşça okunan. Bildiği yerlerde size katılabilir.
86. Kendi geleneğinden ilahiler ya da dini müzikler söyleyin.
87. Bayram geleneklerini sürdürün. Pilli mumlar, kısa bir dua, hep kullandığı örtüler ve süsler.
88. Sessiz bir zaman paylaşın. Bir bahçede oturun ya da birlikte gün batımını izleyin.

Evcil hayvanlar ve hayvanlar

NIA; bir evcil hayvanı beslemeyi, tımar etmeyi, gezdirmeyi ya da onunla oturup kucağa almayı öneriyor.

89. Sakin bir köpeği ya da kediyi tarayın; uzun, yavaş hareketlerle.
90. Hayvanı birlikte besleyin. Siz ölçün, o koysun.
91. Köpeği birlikte gezdirin. Tasmayı siz tutun.
92. Bir hayvanı kucağına alsın. Bir battaniyenin üstündeki sakin bir kedi insanı çok rahatlatabilir.
93. Ziyarete gelen hayvanları karşılayın. Bazı huzurevleri ve gündüz bakım merkezleri hayvan ziyaretleri düzenler. Yakınınızda sorun.
94. Gerçeğe benzeyen yumuşak bir hayvan önerin. Evcil hayvan yoksa bazı kişiler gerçeğe benzeyen peluş bir kedi ya da köpeği tutmaktan hoşlanır. Onu sade bir şekilde, asla oyuncak gibi sunmadan önerin ve “hayır”ı kabul edin.

Mevsimlik etkinlikler

Gelenekleri sürdürün, ama daha sade bir şekilde. NIA, kalabalık bayram günlerinde gerçekçi olmayı ve dinlenmek için sessiz bir köşe bulundurmayı öneriyor.

95. Evi mevsime göre süsleyin. Masada mevsim meyveleriyle dolu bir kase, bir çelenk ya da taze çiçekler.
96. Bayram için bir şey pişirin. Hamur açın ya da kurabiyeleri süsleyin. Fırınla siz ilgilenin.
97. Süsleri asın. Kırılmaz süsler, teker teker uzatılarak.
98. Işıkları görmek için arabayla gezin. Kısa bir akşam gezintisi, yanında olmaktan başka hiçbir şey istemez.
99. Bahar soğanları dikin. Sonbaharda bir saksıya lale soğanları gömün ve filizlerin çıkmasını bekleyin.
100. Fasulye ya da bezelye ayıklayın. Kucakta bir kaseyle, yazın balkonda yapılan bir iş.
101. Bayram kartlarını hazırlayın. O imzalasın, pul yapıştırsın ya da zarfı kapatsın; adresleri siz yazın.

Bir etkinlik işe yaramıyorsa ne yapmalı?

Bırakın ve başka bir zaman farklı bir şey deneyin. NIA, hayal kırıklığı işaretlerine dikkat etmeyi ve kişi isterse sadece izlemesine izin vermeyi öneriyor. “Hayır” çoğu zaman işin fazla zor olduğu, zamanın uygun olmadığı ya da ağrı, açlık veya gürültü gibi başka bir şeyin onu rahatsız ettiği anlamına gelir. İşi küçültün, günün daha erken bir saatinde deneyin ya da kendiniz başlayıp onun katılıp katılmadığına bakın. “Hayır” dediğinde ve akşamüstü huzursuzluğu rehberlerine bakın.

Etkinlikleri yemekler ve dinlenme arasına yerleştirmek için sakin bir günlük düzen rehberine bakın. Hazırda bulundurulacak şeyler için yazdırılabilir etkinlikler rehberine, bir grup yönetiyorsanız huzurevleri için grup etkinlikleri rehberine bakın. Sizin dinlenmeniz de önemlidir: bakım verenin kendine bakması rehberine göz atın.