Kuwa mbote ve mpi kigonsa kia kimbevo kia kuvila mambu

Kuwa mbote ve kele diambu ya mingi na bununu, mpi banzengudi ke tadilaka yo mingi bonso kigonsa sambu na kimbevo kia kuvila mambu. Yo ke tendula ve nde bima ya kusadisa na kuwa kele nzila ya ndimisama ya kukanga kimbevo kia kuvila mambu; nzengolo ya kuluta mbote tii bubu pesaka mbutulu ya kuswaswana. Lutiti yayi ke tendula mambu yina nzengolo ke monisa, mutindu ya kutala mawi, mambu yina bima ya kusadisa na kuwa ya kusumba kukonda ndombe kele na États-Unis, mpi mutindu ya kusala masolo pete.

Sambu na nki kuwa kele mfunu sambu na mavimpi ya butu?

Kuwa mbote ve me kuwakana ti kigonsa ya kuluta sambu na kimbevo kia kuvila mambu. Komisio ya Lancet ya 2024 ke yindulaka nde yo ke pesaka kiteso ya 7% ya kimbevo kia kuvila mambu na ntoto ya mvimba. Yo kele kikunku ya kiteso mosi ti LDL cholesterol ya mingi sambu na kikunku ya kuluta nene na kati ya bansoniki 14 yina bo lenda soba na modele ya Komisio, mutindu bunkufi ya UCL ya lapolo ke monisa yo.

Mambu ya nene yina Komisio me mona:

• Kigonsa ya kuluta ti kuwa mbote ve. Na nzengolo na yo ya kuzangisa nzengolo sambanu ya kitoko, bantu yina vandaka kuwa mbote ve vandaka ti kigonsa ya kiteso ya 37% ya kuluta sambu na kimbevo kia kuvila mambu kuluta bantu yina vandaka kuwa mbote.
• Kuwa kele mbote ve mingi, kigonsa ke matana. Nzengolo yina talaka ngolo ya diambu monisaka nde kigonsa vandaka kumata ntangu kuwa vandaka kukuma mbi mingi.
• Bantu lenda yindula bantangu yankaka, kansi yo me ndimisama ve tii bubu. Bantu ke tubilaka kifu ya kuvanda nge mosi mpi kukatuka na bantu, kiadi, kukonda bansangu sambu na butu, mpi kisalu ya mingi yina butu ke salaka ntangu muntu ke wa.

Kuwa mbote ve kele diambu ya mingi. Institut national sur le vieillissement (NIA) ke tuba nde kiteso ya ndambu mosi na kati ya bandambu tatu ya bantu ya mbuta kele ti yo, mpi dibaku ke matana ti bamvu.

Nzengolo ya ACHIEVE ya bima ya kusadisa na kuwa monisaka inki?

ACHIEVE vandaka nzengolo ya ntete ya kubaka na kintulumukina yina talaka bima ya kusadisa na kuwa mpi kufwa kwa mayele. Mbutulu na yo mingi-mingi bo ke tendulaka yo mbote ve, yo yina talaka mambu ya sikisiki yina kele na lapolo ya nzengolo yina bo basisaka.

• Banani kotaka: Bantu 977 ya bamvu 70 tii 84 yina vandaka ti kuwa mbote ve yina bo belulaka ve mpi kukonda mpasi ya nene ya kuyindula, na bisika iya ya kimvuka na États-Unis.
• Inki bo fwanisaka: Ndambu bakaka bima ya kusadisa na kuwa ti balukutakanu ya ndongisila ti audiologiste. Ndambu yankaka bakaka programe ya malongi ya mavimpi sambu na kubaka bununu ya mavimpi.
• Mbutulu ya nene: Na nima ya bamvu tatu, kuswaswana kuvandaka ve na kufwa kwa mayele na kati ya bimvuka zole na mutindu ya kimvuka.
• Mbutulu ya kimvuka mosi ya fioti: Nzengolo bakaka bantu na bisika zole. Bantu 238 katukaka na nzengolo mosi ya nda ya mavimpi ya ntima (ARIC), mpi bonso kimvuka bo vandaka ti kigonsa ya kuluta sambu na kufwa kwa mayele. Na kimvuka yayi, kufwa vandaka 48% ya malembe ti bima ya kusadisa na kuwa. Na kati ya bantu 739 ya mavimpi ya kimvuka, bupusulu ya pwelele kuvandaka ve.

Mutindu ya kutanga yo na masonga:

• Mvutu ya kimvuka vandaka nde bupusulu kuvandaka ve.
• Mbutulu ya kimvuka mosi ya fioti vandaka na lukanu na luyantiku, kansi yo katukaka na nzengolo ya zole ya kimvuka ya fioti. Yo fwete ndimisama na nzengolo yankaka.
• Bantu yina kotaka zabaka programe yina bo vandaka na kati, mpi yo lenda soba mbutulu.
• Komisio ya Lancet ke bakisa nde bambangi ke monisa nde bima ya kusadisa na kuwa lenda sadisa mingi bantu yina kele ti kuwa mbote ve ti bansoniki yankaka ya kigonsa sambu na kimbevo kia kuvila mambu.

Mfunu ya nsuka kele nde bima ya kusadisa na kuwa kele ve nzila ya ndimisama ya kukanga kimbevo kia kuvila mambu. Kansi yo ke sadisaka bantu na kuwa, kukota na masolo mpi kuvanda na boyokani ti bankaka, mpi yo kele diambu ya mbote ya kutadila.

Mutindu ya kuzaba kana mawi fwete talama?

NIA ke tubila nde fwete monana ti munganga kana nge to muntu yina nge ke kebaka:

• Ke monaka mpasi ya kubakisa bantu na telefone
• Ke monaka mpasi ya kulanda masolo ntangu bantu zole to kuluta ke tubaka
• Ke lombaka bantu mingi-mingi nde bo vutukila mambu
• Ke matisaka ndinga ya televizio mingi tii bankaka ke niunguta
• Ke monaka mpasi ya kubakisa masolo ntangu makelele kele pene-pene
• Ke bakisaka nde bankaka ke niunguta ntangu bo ke tuba

Yantika ti munganga ya mbala na mbala, yina lenda tinda nge na audiologiste (mbuta-mayele ya mawi) to na munganga ya dikutu, mbombo mpi kingongo. Mwanda na dikutu lenda vanda diambu mosi ya mingi yina ke basisaka kuwa mbote ve yina munganga lenda tala. Kuwa mbote ve ya nswalu kele diambu ya lukau ya mavimpi, mpi NIA ke pesa ndongisila ya kukwenda ntete na munganga.

Kuwa mbote ve lenda monana bonso kuvambana. NIA ke tuba nde bantu ya mbuta yina ke waka mbote ve bo lenda bakisa bo mbote ve bonso bantu ya kuvambana, yina ke vutula mvutu ve to yina ke buya kusadisa. Kana muntu yina nge ke zolaka ke kumaka na pembeni to ke bakisaka ve mambu yina bo ke tubaka, kutala mawi kele diambu ya mbote ya kusala na luyantiku.

Bima ya kusadisa na kuwa ya kusumba kukonda ndombe ya munganga kele inki?

Banda 17 Oktobri 2022, FDA pesaka nswa na kikunku ya bima ya kusadisa na kuwa ya kusumba kukonda ndombe (OTC). Talaka mutindu yo ke swaswanaka ti yina ya ndombe ya munganga:

FDA ke tuba nde bima OTC me fwanana ve sambu na kuwa mbote ve ya ngolo to ya ngolo mingi. Yo ke pesa ndongisila ya kumonana ti munganga, mbote-mbote mbuta-mayele ya dikutu, mbombo mpi kingongo, na ntwala ya kusumba kana nge kele ti:

• Mpasi to kubeba na dikutu
• Masa, mpusu to menga na dikutu na bamvula sambanu ya me luta
• Nsobolo ya nswalu to yina ke sobaka-sobaka na kuwa
• Kuwa ya mbi mingi na dikutu mosi, to makelele na dikutu mosi mpamba
• Kizungu-zungu to vertige
• Mwanda mingi na dikutu

Kuyikana ti bima ya kusadisa na kuwa ke lombaka ntangu, yo yina talaka nsiku ya kuvutula yo na ntwala ya kusumba, mutindu FDA ke tubila yo. NIA ke tubila nde yula kana assurance ya mavimpi na nge ke futaka ndambu ya ntalu. Sambu na muntu yina ke zingilaka ti kimbevo kia kuvila mambu, audiologiste lenda sadisa na kupona mutindu ya kima mpi mutindu ya kuyidika yo yina ta vanda pete na kusadila konso kilumbu.

Mutindu ya kusolula pete ti muntu yina ke waka mbote ve?

NIA ke tubila nde:

1. Talana ti muntu mpi bumba disu ti yandi, na mwini ya mbote, sambu yandi lenda mona bibebu mpi luse na nge.
2. Pona kisika ya pima. Fuka televizio to katuka na kisika ya makelele.
3. Tuba ndinga ya mwa ngolo, kansi kuboka ve. Tuba na mutindu ya mbote mpi na ntinu ya mbote.
4. Bumba munoko ya kukangama ve. Kudia ve, tafi ve to kukanga munoko na ntangu ya kutuba.
5. Sobaka mutindu ya kutuba na kisika ya kuvutukila mambu mosi ntangu mambu me bakisama ve.
6. Muntu mosi na mbala mosi. Na kimvuka, sala bikesa sambu muntu yina kuvanda na kati.
7. Vanda na ntima ya malembe mpi yula mutindu nge lenda sadisa.

Bandongisila yayi ke salaka mbote ti bandongisila na beto ya kusolula ti bantu yina ke zingilaka ti kimbevo kia kuvila mambu. Bisalu yina ke sadilaka bifwanisu ke katulaka mpi kilo na kuwa. Picture Pairs mpi Conversation Cards ke salaka na mambu yina bo ke monaka, mpi Finish the Saying ke pesaka nge nzila ya kumonisa nsuka na kisika ya kutuba yo. Sambu na telefone to video, tala lutiti na beto ya telefone mpi bavidio.

Kumona kele mpi mfunu

Na 2024 Komisio ya Lancet yikaka kumona mbote ve yina bo ke belulaka ve bonso kigonsa ya mpa. Bunkufi ya UCL ke tula yo na kiteso ya 2% ya bamambu ya kimbevo kia kuvila mambu, mpi Komisio ke tuba nde nzengolo mpi lubelulu sambu na mambu ya meso fwete vanda sambu na bantu yonso. NIA ke pesa ndongisila ya kusala nzengolo ya meso ti ndilu konso mvula mosi to zole na nima ya bamvu 60, mpi kutala mpi maneti ya meso. Ata bansobolo ya fioti na kumona lenda matisa kigonsa ya kubua.

Solula ti munganga

Yula munganga sambu na kutala mawi mpi meso kana nge ke mona konso kidimbu ya kele na zulu. Sosa lusadisu ya nswalu sambu na kuwa mbote ve ya nswalu, mpasi na dikutu, to masa na dikutu. Kana nge ke kebaka muntu yina ke zingilaka ti kimbevo kia kuvila mambu, zabisa munganga na yandi bansobolo ya kuwa to ya kumona, sambu yo lenda soba kikalulu ya ntima, lutaninu mpi mutindu muntu lenda kota na mambu.

Lutiti yayi kele bansangu ya kimvuka, kansi yo kele ve ndongisila ya munganga. Tala ndimbola na beto ya mambu ya mavimpi. Tanga diaka sambu na boyokani ti bantu mpi mavimpi ya butu.