Bisalu sambu na dementia ya nsuka, na mbeto to na kiti

Na kitini ya nsuka ya dementia, muntu lenda tuba fioti mpenza, yandi lenda vanda na mfunu ya lusadisu na mambu yonso ya konso kilumbu mpi lenda lutisa ntangu mingi na mbeto to na kiti. Yo lenda monika bonso kima mosi ve me bikala sambu na kusala kumosi. Kansi kele mambu ya kusala. Alzheimer’s Association ke monisa nde ndambu ya kimuntu na yandi lenda bikala, mpi nde na kitini yai, muntu ke monaka nsi mingi na nzila ya mayele ya nzutu. Miziki, kusimba, ndinga ya me zabana mpi kuvanda na nge ya pima lenda kaka nata kikesa ya mbote mpi bantangu ya kuvukana.

Inki bisalu ke sadisaka na dementia ya nsuka?

Bisalu ya pete ya mayele ya nzutu mpi kuvanda pima kumosi ke sadisaka mingi na kitini ya nsuka. Alzheimer’s Association ke pesa ndongisila ya kubulisa miziki yina yandi kezolaka, kutanga bitini ya mikanda ya mfunu, kupusa mafuta ya nsudi ya mbote na mpusu, mpi kuvanda kumosi na nganda na kilumbu ya mbote. National Institute on Aging ke yika diaka masolo, kusonga bafoto, kusimba to kupusa malembe, mpi miziki, makelele ya pima to makelele ya lugangu, mpi ke tuba nde kuvanda na nge kaka lenda nata pima.

Alzheimer’s Foundation of America ke monisa nde bantu na kitini ya nsuka mbala mingi ke vandaka na mfunu ya ngolo ya kusimba kima pene-pene sambu na kukwenda kikesa ya mbote, mpi ke pesa ndongisila ya bisalu ya pete ya mayele ya nzutu, kunikisa nzutu malembe, kunikisa dikuza, miziki, kutala bambisi, kusimba ya kimuntu mpi kisalu ya kusala bifwanisu na kimpwanza.

Bisalu sambu na muntu yina kele na mbeto to na kiti

1. Bulisa miziki na yandi. Pona bankunga ya ntangu yandi vandaka leke, ya lukwikilu na yandi to ya dibuta na yandi. Bikala ndinga ya malembe mpi vanda pene-pene. Ata ntangu yai, bantu yankaka ke bula musapi to ke ninga. Tala bisalu ya miziki.
2. Simba maboko. Kusimba kaka diboko, ti kupusa malembe na musapi ya nene, kele kisalu. Tuba ntete mambu yina nge ke zola kusala.
3. Pusa diboko malembe. Yoka mafuta fioti na maboko na nge mpi pusa malembe banda na luketo tii na bansongi. Pona mafuta kukonda nsudi, to nsudi yina yandi zolaka mingi kana mpusu na yandi ke ndimaka yo.
4. Tanga na ndinga ya ngolo. Poeme yina yandi kezolaka, kitini ya mukanda ya ntama, kisambu to lutiti ya bansangu ya masano. Ntangu ya ndinga na nge kele mfunu kuluta mambu yina nge ke tuba.
5. Tuba disolo. Tubila nzietelo mosi ya dibuta to kilumbu yina bo kwelanaka. Nge fwete vanda ve na mfunu ya bamvutu.
6. Songa bafoto. Simba foto mosi ya nene na ntangu mosi na ntwala ya meso mpi tendula yo na mawete. Buyaka kuyula nani kele na kati.
7. Pesa kima ya petepete ya kusimba. Dilezo ya kuyobila, kitini ya fleece to mbisi ya petepete. NIA ke pesa ndongisila ya kupesa muntu dilezo sambu na kusimba ntangu bo ke nikisa yandi, sambu yandi kukanga ve nge to bima ya nzo.
8. Bulisa makelele ya lugangu. Makelele ya mvula, ya mubu ya masa to ya bandeke na ndinga ya malembe lenda lembika kisika yina kele ti makelele mingi.
9. Nata nganda na kati. Kangula rideau, tula kisika ya kudila bandeke na nganda ya nela, to nata bintuntu ya mpa to matiti fioti sambu na kutala mpi kusimba.
10. Kwenda na nganda. Kana muntu lenda vanda na kiti ya banzenza, bantangu fioti na kivudi na kilumbu ya pima lenda vanda ya mbote.
11. Sansa nsuki na yandi to pesa dilezo ya tiya. Kusansa malembe mpi dilezo ya tiya sambu na maboko ti luse lenda pesa mawi ya luzolo.
12. Nikisa malembe ti miziki. Nikisa kumosi dikuza ya pete, to nikisa maboko na ntangu ya nkunga. Sambu na kunikisa binama, yula muntu ya mayele ya kunikisa nzutu to munganga-nsadi sambu na kusonga nge mutindu ya lutaninu ntete.
13. Sala kisalu ya bifwanisu na kimpwanza. Panzika mukubu yina kele ve ti kigonsa na papie ya nene ti eponge to diboko, na lutwadisu ya diboko na nge. Kele ve ti mvutu mosi ya mbote kaka.
14. Ndima bambisi ya kuyaka kutala. Mbisi ya nzo ya pima na zulu ya mbeto to na makulu, kana muntu zolaka bambisi mpi kisika ke ndimaka yo.
15. Pema malembe kumosi. Vanda pene-pene mpi pema malembe na mutindu yina lenda wakana. Kupema ya pima lenda sadisa beno na zole na ntangu, mpi nge ke yantika mpi ke sukisa yo.
16. Vanda kaka pene-pene. Vanda pene-pene, ninga malembe, sonika to tanga na pima. Kuvanda pene-pene me fwana.

Mutindu ya kusala kisalu kumosi na kitini yai

• Kwenda na ntwala na yandi. Tuba zina na yandi mpi zina na nge, mpi tuba malembe mpi na pima ntete ya kusimba.
• Pesa kima mosi na mbala mosi. Zima televizio ntete ya kubulisa miziki. Sala ti mayele mosi ya nzutu na mbala mosi.
• Sala yo ntangu fioti. Bantangu fioti lenda fwana. Bantangu mingi ya nkufi na kilumbu mosi kele mbote kuluta kisalu mosi ya nda.
• Sala nde yandi vanda mbote ntete. Tala kana muntu me vanda mbote mpi me tindama mbote. NIA ke pesa ndongisila ya mesa ya makulu sambu na kutula maboko mpi kusadisa nitu ya zulu ntangu muntu me vanda.
• Talaka mvutu na yandi. Maboko ya me lembama, luse ya pima, kutala na meso to kuninga ke monisa kikesa ya mbote. NIA ke tuba nde kudila malembe, kunyongama ya luse, kukeba ndambu ya nitu to kukonda pima ya nswalu lenda vanda bidimbu ya mpasi. Yambula, mpi zabisa kimvuka ya kisalu ya mbote-mbote.

Lutwadisu ya nswalu na kutadila mayele ya nzutu

Lutaninu na kitini yai

Kumina lenda kuma mpasi na kitini ya nsuka, mpi NIA ke kebisa nde yo lenda matula kigonsa ya kufwa na nzila ya kudia to kunwa. Bikala ve bima ya fioti pene-pene, mpi pesa madia to maladi kaka na mutindu mpi na vwandilu yina kimvuka ya kisalu ya mbote-mbote ke ndongisila. Tala mpusu malembe ntangu ya bisalu ya kusimba, sambu mpusu lenda pasuka to lenda baka bidimbu ya mbwaki nswalu. Sambu na mabanza mingi ya lutaninu ya mayele ya nzutu, tala bisalu ya mayele ya nzutu.

Sansaka mpi nge mosi

Kusansa muntu na dementia ya nsuka ke lombaka ngolo mingi ya nitu mpi ya mawi, na nzo to ntangu ya kutala na nzo ya bansadi. Bimvuka ya hospice mpi ya kisalu ya kukwenda kikesa ya mbote lenda sadisa na kikesa ya mbote, lusadisu mpi kubonga lukanu, mpi NIA ke tanga bo bonso kisika ya kusosa lusadisu. Kutala ya nkufi mpi ya pima kele na mfunu; tala kutala muntu yina ke zingila ti dementia. Kana nge ke twadisa bimvuka, bisalu ya bimvuka na nzo ya bansadi kele ti mabanza sambu na kuyidika bisalu. Mpi tanga kudikeba sambu na muntu yina ke sansaka: kupema kele ndambu ya kusansa mbote.