Tembiapo demencia pahápe, tupa térã apyka guive

Demencia pahápe, tapicha ikatu oñeʼẽ saʼive, oikotevẽ pytyvõ opa ára rupi ha ohasa hetave ára tupa térã apyka ári. Ikatu ñandéve ndaiporivéima mbaʼe jajapokuaáva oñondive. Oĩ gueteri. Alzheimer’s Association heʼi oĩkuaa gueteri pe tapicha haʼeha, ha ko etapa rupi yvóra oñanduve umi andu rupive. Purahéi, jepoko, peteĩ ñeʼẽ ojekuaáva ha nde ropy pyʼaguapy ikatu omeʼẽ gueteri pyʼaguapy ha jeike joapýpe sapyʼaite.

Mbaʼe tembiapo ikatu opytyvõ demencia pahápe?

Tembiapo andu rehegua ha oĩjoa pyʼaguapýpe opytyvõve etapa pahápe. Alzheimer’s Association heʼi embopu hag̃ua purahéi ohayhúva, emoñeʼẽ hag̃ua pehẽngue aranduka iñimportánteva, emokyreʼỹ hag̃ua pire lotion ohayhúva rykue reheve ha eguapy hag̃ua oñondive okápe ára iporãramo. National Institute on Aging ombojuaju tembiasakue ñemombeʼu, taʼanga jehechauka, jepoko mbovyʼa térã ñemokyreʼỹ, ha purahéi, tyapu morotĩ térã ñande tyapu, ha heʼi nde ropy añoite ikatu omopyʼaguapy.

Alzheimer’s Foundation of America heʼi umi tapicha etapa pahápe oĩva oikotevẽve jepi oñemboty hag̃ua mbaʼe rehe oiko hag̃ua pyʼaguapy, ha omeʼẽ tembiapokue andu rehegua, ñemokyreʼỹ mbegue, ao ñemonguʼe, purahéi, mymba jehechauka, jepoko tapicha rehe ha arte isãsóva.

Tembiapo tapicha oĩva tupa térã apyka guive guarã

1. Embopu ipurahéi. Eiporavo purahéi imitãrusu jave ohendúva, ijerovia rehegua térã ifamilia rehegua. Eguereko tyapu mbovyʼa ha eguapy hiʼaguĩ. Koʼág̃a jepe, oĩ tapicha ombopúva ikuã kirirĩhápe térã oñepurahéiva. Ehecha tembiapo purahéi rehegua.
2. Ejapyhy ipo. Ejapyhy hag̃ua ipo, kuãme ñemokyreʼỹ mbeguére, haʼe avei peteĩ tembiapo. Emombeʼu raẽ mbaʼépa rejapóta.
3. Emokyreʼỹ ipo mbegue. Emombyaku lotion michĩ nde pópe ha emokyreʼỹ jyva guive ikuã peve. Eiporavo lotion ndorekóiva rykue, térã peteĩ rykue akóinte ohayhúva ipire omoneĩrõ.
4. Emoñeʼẽ hatã. Peteĩ ñeʼẽpoty ohayhúva, peteĩ pehẽngue aranduka ohayhuetéva, ñeʼẽmeʼẽ térã ñembosarái kuatiahaipyre. Nde ñeʼẽ mbopu tuicha nde ñeʼẽ raʼãgui.
5. Emombeʼu peteĩ tembiasakue. Eñeʼẽ peteĩ familia jeho térã pe ára omenda hague rehe. Natekotevẽi oñembohovái.
6. Ehechauka taʼanga. Eguereko peteĩ taʼanga tuicháva resápe ha emombeʼu mborayhúpe. Ani eporandu mávapa oĩ upepe.
7. Emeʼẽ mbaʼe mbykymi oñemboty hag̃ua. Peteĩ ao ñemopotĩva oñembyatýva, peteĩ ao fleece térã peteĩ mymba mbykymi. NIA heʼi emeʼẽ hag̃ua tapichápe ao ñemopotĩva oñemboty hag̃ua oñemonguʼe jave, ani hag̃ua opoko ndéve térã mbaʼyru rehe.
8. Embopu ñande tyapu. Ama, yguasu térã guyra ñeʼẽ tyapu kirirĩháme ikatu ombykymi koty tyapu hetáva.
9. Eru oka okápe. Embojepeʼe ovetã, emoĩ guyra karuha ovetã okápe térã eru poty térã hogue rogue michĩva rehecha ha jepoko hag̃ua.
10. Eho okápe. Pe tapicha ikatu oguapýramo apyka jerére, sapyʼaite kuarahyʼãme ára pyʼaguapýpe ikatu iporã.
11. Eñeakã peʼa térã emeʼẽ ao haku. Ñemopotĩ mbegue ha pyʼaguapy ha peteĩ ao haku ipo ha hova hag̃ua ikatu oñandu porã.
12. Emonguʼe mbegue purahéi ndive. Pemonguʼe peteĩ ao ipehẽnguéva oñondive térã pepejuajua ipo purahéi mbopu reheve. Ñemokyreʼỹ ha joaju ñemonguʼerã, eporandu peteĩ fisioterapeuta térã tapicha rerekuaávape ohechauka hag̃ua ndéve mbaʼéichapa ojejapo tekorosãme raẽ.
13. Ejapo arte isãsóva. Emosarambi pintura ndahaʼéiva pohã kuatia tuichávape peteĩ esponja térã pópe, nde popytyvõ reheve. Ndaipóri apopyrã oĩporãva.
14. Emoneĩ mymba jehechauka. Peteĩ mymba pyʼaguapy tupápe térã apyteʼýpe, pe tapicha ohayhuramoguare mymba ha pe tenda omoneĩrõ.
15. Pepytu mbegue oñondive. Eguapy hiʼaguĩ ha pepytu mbegue ha hatãme. Pytu pyʼaguapy ikatu omeʼẽ pe mbopu peẽme mokõivéva, ha nde repyrũ ha repyta.
16. Eĩnte hína hendive. Eguapy hiʼaguĩ, eñepurahéi kirirĩhápe, ejapo ao térã emoñeʼẽ kirirĩhápe. Oĩjoa hína añetehápe.

Mbaʼéichapa ikatu jaike tembiapópe ko etapa rupi

• Eja tenonde guive. Ehenói héra ha nde réra, ha eñeʼẽ mbegue ha kirirĩhápe rejepoko mboyve.
• Emeʼẽ peteĩ mbaʼe peteĩ jave. Embogue televisión rembopu mboyve purahéi. Ejapo peteĩ andu peteĩ jave.
• Eguereko sapyʼa. Ikatu peteĩ aravoʼi michĩ añetehápe. Heta áraʼi michĩ ára pukukue ikatu iporãve peteĩ tembiapo pukúgui.
• Ejapo oiko hag̃ua pyʼaguapy raẽ. Ehecha pe tapicha oĩ porãpa. NIA heʼi peteĩ tabla apyteʼýpe guarã ikatu opytyvõ ojoko hag̃ua jyva ha oipytyvõ hag̃ua tete yvategua oguapývo.
• Ehecha mbaʼéichapa oñandu. Ipo pyʼaguapy, hova mbykymi, resa jehecha térã ñepurahéi kirirĩháme ikatu heʼise oĩ porãha. NIA heʼi ñeʼẽnguru, hova ñemyatyrõ, peteĩ tenda ñangareko térã ñemyakãvai sapyʼa ikatu haʼe hasy ñeʼẽ. Epyta ha emombeʼu aty rerekuaávape.

Ñeʼẽñemi pyaʼe andu rehehápe

Tekorosã ko etapa rupi

Omokõ ikatu hasyve etapa pahápe, ha NIA heʼi kóva ombohetave pe arriesgo ojepyʼajokuaaha. Ani reheja mbaʼe michĩ hiʼaguĩ, ha emeʼẽ tembiʼu térã y ijapu ha teko aty rerekuaáva heʼívape añoite. Ehecha ipire mbovyʼaitépe jepoko tembiapópe, ipire ikatu osoro térã oñehunga pyaʼe. Hetave tembiapo andu rehegua hekorosãva rehegua, ehecha tembiapo andu rehegua.

Eñangareko nde avei

Ñangareko etapa pahápe hasyete hetépe ha ñeʼãme, ógape térã eho jave oikohápe. Aty hospice ha palliative care ikatu opytyvõ pyʼaguapy, pytyvõ ha ñembosakoʼípe, ha NIA omombeʼu chupekuéra pytyvõháramo. Jehechauka sapyʼa ha pyʼaguapy oreko mbaʼe tuicháva; ehecha ehecha tapicha oikoveva demencia ndive. Rembohapéramo aty, tembiapo aty oikohápe guarã oreko tembiapokue ñemboheko hag̃ua. Ha emoñeʼẽ ñangarekohára ñañangareko: pytu haʼe avei ñangareko porã.