Ҡыҫҡа яуап .
2024 йылғы Lancet комиссияһы ишетеү кәмлеген деменцияның иң ҙур үҙгәртелергә мөмкин булған хәүеф факторҙарының береһе итеп атай. ACHIEVE һынауында ишетеү аппараттары гомуми алғанда аң-пикер һәләтенең кәмеүен әкренләтмәне, әммә юғары хәүефле кесерәк төркөмдә кәмеү әкренерәк булды. Ишетеү аппараттары ниндәй генә хәлдә лә һөйләшеүгә һәм көнкүреш тормошона ярҙам итә. Ишетеүегеҙҙе тикшертегеҙ, рецепт буйынса йәки дарыхананан һатып алынған аппарат тураһында табибығыҙ менән һөйләшегеҙ.
- Лансет комиссияһы баһалауынса, ишетеү кәмлеге донъя буйынса деменцияның тақрибан 7%-ына тура килә; ул 14 фактор араһында иң ҙур өлөшлө факторҙар менән бер рәттә тора.
- ACHIEVE һынауында 977 өлкән кеше менән ишетеү аппараттары өс йыл эсендә аң-пикер һәләтенең кәмеүен гомуми алғанда үҙгәртмәне.
- ACHIEVE эсендәге кесерәк, юғары хәүефле төркөмдә ишетеү аппараттары менән аң-пикер һәләтенең кәмеүе 48% әкренерәк булды; был раҫлауҙы талап итә.
- 2022 йылдың октябренән алып АҠШ-та үҙ фекерҙәре буйынса еңелдән урта кимәлгә тиклем ишетеү кәмлеге булған кешеләр рецепһыҙ, FDA контролендәге дарыхананан һатып алынған (OTC) ишетеү аппараттарын ала ала.
- 2024 йылда дауаланмаған күрү кәмлеге лә деменция хәүефе булараҡ өҫтәлде, шуға күҙ тикшереүе лә мөһим.
Был биттә (7 бүлектәре)
Өлкән йәштә ишетеү кәмлеге йыш осрай, һәм тикшеречеләр уны деменция хәүефе булараҡ иғтибар менән ҡарай. Был ишетеү аппараттарының деменцияны профилактикалаудың дәлилләнгән ысулы булыуын аңлатмай: әлегә иң яҡшы һынау аралаш һөҙөмтәләр бирҙе. Был биттә тикшеренеүҙәр нимә күрһәтеүе, ишетеүҙе нисек тикшертергә, АҠШ-тың рецепһыҙ ишетеү аппараттары нимә икәне һәм аралашыуҙы нисек еңелләтергә тип аңлатыла.
Ишетеү мейе сәләмәтлеге өсөн ни өсөн мөһим?
Ишетеү кәмлеге юғары деменция хәүефе менән бәйле. 2024 Lancet комиссияһы баһалауынса, ул донъя буйынса деменцияның тақрибан 7%-ына тура килә. UCL-ның отчеты буйынса ҡыҫҡа йомғағы буйынса, был комиссия моделенең 14 үҙгәртелергә мөмкин булған фактор араһында юғары LDL холестерин менән бер рәттән иң ҙур өлөшлө булып тора.
Комиссиянан төп асыштар:
- Ишетеү кәмлегендә юғарыраҡ хәүеф. Алты юғары сифатлы тикшеренеүҙе берләштергән анализда ишетеү кәмлеге булған кешеләрҙә деменция хәүефе ишетеүе нормаль булғандарға ҡарағанда тақрибан 37% юғарыраҡ булған.
- Кәмлек ҙурыраҡ — хәүеф ҙурыраҡ. Ауырлыҡты өйрәнгән тикшеренеүҙәр ишетеү яман булһа, хәүеф артҡанын күрһәткән.
- Сәбәптәре әле дәлилләнмәгән. Фаразҙар: яңғыҙлыҡ һәм һөйкәнеү, депрессия, мейе өсөн стимулдың кәмеүе, тыңлау өсөн өҫтәмә аҡыл тырышлығы.
Ишетеү кәмлеге йыш осрай. Милли картлыҡ институты (NIA) әйтеүенсә, өлкән кешеләрҙең өстән бере был кәмлеккә эйә, һәм ихтималлыҡ йәш үҫкән һайын арта.
ACHIEVE ишетеү аппараты һынауы нимә асыҡланы?
ACHIEVE ишетеү аппараттары һәм аң-пикер һәләтенең кәмеүе тураһындағы беренсе рандомлаштырылған һынау ине. Уның һөҙөмтәләре йыш ялғыш һөйләнә, шуға нәшер ителгән һынау отчеты буйынса деталдәр менән:
- Кемдәр ҡатнашты: 70-тән 84 йәшкә тиклем, дауаланмаған ишетеү кәмлеге булған һәм аң-пикерендә ҙур проблемалары булмаған 977 өлкән кеше; дүрт АҠШ ижтимағи үҙәгендә.
- Нимә сағыштырылды: Яртыһы ишетеү аппараттарын һәм аудиолог менән консультацияларҙы алды. Икенсе яртыһы сәләмле картайыу тураһындағы белем биреү программаһын алды.
- Төп һөҙөмтә: Өс йыллыҡ сроктан һуң, гомуми алғанда ике төркөм араһында аң-пикер кәмеүендә айырма булмаҙы.
- Төркөмсә һөҙөмтә: Һынау ике сығанаҡтан яҙылды. 238 кеше оҙаҡ вакытлы йөрәк сәләмәтлеге тикшеренеүенән (ARIC) килде, һәм улар төркөм булараҡ аң-пикер кәмеүе юғарыраҡ хәүефтә булған. Был төркөмдә ишетеү аппараттары менән кәмеү 48% әкренерәк булған. 739 сәләмле жәмәғәт волонтёры араһында асыҡ йоғонто күренмәгән.
Был һөҙөмтәләрҙе нисек аңлау кәрәк:
- Гомуми яуап: йоғонто юҡ.
- Төркөмсә асыш алдан планлаштырылған булһа ла, ул кесерәк төркөм тураһында өҫтәмә анализдан килгән. Уны башҡа тикшеренеүҙәр менән раҫларға кәрәк.
- Ҡатнашыусылар ниндәй программала булыуын белгән, был һөҙөмтәгә йоғонто яһарға мөмкин.
- Лансет комиссияһы дәлилдәрҙе шулай аңлай: ишетеү аппараттары айырыуса ишетеү кәмлеге һәм башҡа деменция хәүефтәре булған кешеләргә файҙалы булырға тойола.
Аҙаҡ һығымта: ишетеү аппараттары деменцияны профилактикалаудың дәлилләнгән ысулы түгел. Улар кешеләргә ишетергә, һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашырға һәм аралашып торорға ярҙам итә, был уларҙы ҡарарға ҙур сәбәп.
Ишетеүҙе тикшертергә кәрәкме — нисек беләм?
NIA түбәндәге билдәләр булһа, һеҙгә йәки һеҙ ҡайғыртҡан кешегә табибҡа күренергә кәңәш итә:
- Телефон аша һөйләүселәрҙе аңлау ҡыйын
- Ике йәки унан ашыу кеше һөйләшкәндә һөйләшеүҙе аңлау ҡыйын
- Йышыраҡ кабаттан әйтеүҙе һорай
- ТВ-ны шул тиклем ҡаттыраҡ ҡуя, башҡалар зарланыр
- Фон шау-шыу булғанда һөйләүҙе аңлау ҡыйын
- Башҡалар быжылдап һөйләй тип уйлай
Беренсе булараҡ, беренсе кимәл табибына мөрәжәғәт итегеҙ; ул һеҙҙе аудиологка (ишетеү буйынса белгесенә) йәки ҡолаҡ, борон һәм тамаҡ табибына ебәрә ала. Ҡолаҡ кирпеге туплануы — табиптың тикшерә ала торған ишетеү кәмлегенең бер йышыраҡ сәбәбе. Кинәт ишетеү кәмлеге — ашығыс медицина хәле, һәм NIA шунда уҡ табибҡа күренергә кәңәш итә.
Ишетеү кәмлеге аң боҙолоуы менән ялғышырға мөмкин. NIA билдәләүенсә, ишетмәгән өлкән кешеләр ҡайһы саҡ аңы боҙолған, яуап бирмәй йәки ярҙамсыл булмай тип ялғыш уйланыла. Берәй яҡын кешеңе ситләшкән йә әйтелгәнде аңламаһа, ишетеүҙе тикшертеү — яҡшы беренсе аҙым.
Дарыхананан һатып алынған (OTC) ишетеү аппараттары нимә?
2022 йылдың 17 октябренән алып FDA дарыхананан һатып алынған (OTC) ишетеү аппараттары категорияһына рөхсәт бирә. Улар рецепт буйынса аппараттарҙан түбәндәгесә айырыла:
| Үҙенсәлек | OTC ишетеү аппараттары | Рецепт буйынса ишетеү аппараттары |
|---|---|---|
| Кемдәр өсөн | 18 йәш һәм олораҡ, үҙ фекерҙәре буйынса еңелдән урта кимәлгә тиклем ишетеү кәмлеге булған кешеләр | Теләһә ниндәй кимәл, теләһә ниндәй йәш |
| Ҡайҙан алырға | Кибеттә йәки интернетта; тикшереү йәки рецепт кәрәкмәй | Лицензиялы ишетеү белгесе аша |
| Көйләү | Һеҙ үҙегеҙ көйләйһегеҙ, күбеһе ҡушымта менән | Профессионал һеҙҙең ишетеүегеҙгә ярашып көйләй |
FDA әйтеүенсә, OTC аппараттар ҡаты йәки бик ҡаты ишетеү кәмлеге өсөн түгел. Түбәндәгеләр булһа, һатып алыр алдынан, айырыуса ҡолаҡ, борон һәм тамаҡ табибына күренергә кәңәш итә:
- Ҡолаҡ ауырта йә тынғыһыҙлана
- Һуңғы алты айҙа ҡолаҡтан һыу, ирен йәки ҡан аға
- Ишетеү кинәт йә үҙгәреп тора
- Бер ҡолаҡта ишетеү насараҡ, йәки бер ҡолаҡта ғына шыңлау
- Баш әйләнә йәки вертиго
- Ҡолаҡ кирпеге күп
Ишетеү аппараттарына өйрәнергә кәрәк, шуға FDA кәңәшенсә, һатып алыр алдынан кире ҡайтарыу шартын тикшерегеҙ. NIA кәңәш итә: сығым өлөшөнөң бер өлөшөн страховка ябып бирә-бирмәүен һорағыҙ. Деменция менән йәшәгән кеше өсөн аудиолог ҡайһы төр аппарат һәм көйләү көнкүрештә иң еңел булырға тейешлеген һайларға ярҙам итә ала.
Ишетеү кәмлеге булған кеше менән нисек еңелерәк аралашырға?
NIA түбәндәге кәңәштәрҙе бирә:
- Кешегә текәлеп ҡарағыҙ һәм күҙ араҡашыуын һаҡлағыҙ, яҡшы яҡтылыҡта, ауыҙығыҙҙы һәм йөҙ-ҡиәфәтегеҙҙе күрә алһын өсөн.
- Тыныс урын табығыҙ. ТВ-ны һүндерегеҙ йәки шау-шыулы урындан алыҫыраҡ китегеҙ.
- Бер аҙ ҡаттыраҡ, әммә ҡысҡырмай һөйләгеҙ. Тәбиғи, таһыл темп менән һөйләгеҙ.
- Ауыҙығыҙ асыҡ булһын. Һөйләгәндә ашамағыҙ, сағыр сәйнәмәгеҙ һәм ауыҙығыҙҙы ҡапламағыҙ.
- Аңламаһа, шул уҡ һүҙҙәрҙе ҡабатлаураҡ, башҡаса әйтегеҙ.
- Бер ваҡытта бер кеше. Төркөмдә кешене ҡатнаштырырға иғтибар итегеҙ.
- Сабырлыҡ күрһәтегеҙ һәм ярҙам итә алыуығыҙҙы һорағыҙ.
Был кәңәштәр беҙҙең деменция менән аралашыу кәңәштәре менән бергә яҡшы эшләй. Һүрәткә нигеҙләнгән уйындар ҙа тыңлауға баҫымды кәметә. Һүрәт парҙары һәм Һөйләшеү карточкалары күргәнегеҙ аша эшләй, ә Әйтелешен тамамлау әйтеп түгел, күрһәтеп, аҙағын күрһәтергә мөмкинлек бирә. Шылтыратыуҙар өсөн беҙҙең телефон һәм видео шылтыратыуҙар буйынса ҡулланмаға ҡарағыҙ.
Күрү ҙә мөһим
2024 йылда Лансет комиссияһы дауаланмаған күрү кәмлеген яңы хәүеф факторы итеп өҫтәне. UCL-ның ҡыҫҡа йомғағы уны деменция осраҡтарының тақрибан 2%-ына тура килтерә, һәм комиссия күрү проблемаларын тикшереүҙе һәм дауаланыуҙы барыһына ла ҡулай итергә тәҡдим итә. NIA кәңәш итә: 60 йәштән һуң һәр ике йылда бер күҙҙе киңәйтеп тикшереү, шулай уҡ күҙ күҙлектәре рецептын тикшертеү. Күрүҙең аҙ ғына үҙгәреше лә ҡолап төшөү хәүефен арттырыуы мөмкин.
Табип менән һөйләшегеҙ
Юғарыла әйтелгән билдәләрҙең берәйһе булһа, ишетеү һәм күрү тикшереүе тураһында табиптан һорағыҙ. Кинәт ишетеү кәмлеге, ҡолаҡ ауыртыуы йәки ҡолаҡтан һыу аға икән, шунда уҡ медицина ярҙамы эҙләгеҙ. Әгәр деменция менән йәшәгән кешене ҡайғыртаһығыҙ икән, уның табибына ишетеү йәки күрү үҙгәрештәре тураһында әйтегеҙ: улар кәйеф, хәүефһеҙлек һәм кешенең ҡатнашыу мөмкинлеген йоғонто яһай ала.
Был бит — дөйөм мәғлүмәт, медицина кәңәше түгел. Ҡарағыҙ: медицина иҫкәртеүе. Тағы тормош тирә-яҡтары һәм мейе сәләмәтлеге тураһында уҡығыҙ.
Дөйөм һорауҙар .
Ишетеү аппараттары деменцияны профилактикалай мы?
Был дәлилләнмәгән. ACHIEVE һынауы өс йыл эсендә гомуми аң-пикер һәләтенең кәмеүенә йоғонто таппаны, гәрчә бер юғары хәүефле төркөм яҡшыраҡ булһа ла. Ишетеү аппараттарын уйлап ҡарарға тура килә, сөнки улар һөйләшеүҙе, хәүефһеҙлекте һәм көнкүреште еңелләтә.
Дарыхананан һатып алынған (OTC) ишетеү аппараттарын кем ала ала?
АҠШ-тың Азық-түлек һәм дарыу идаралығы (FDA) 18 йәш һәм олораҡ, үҙ фекерҙәре буйынса еңелдән урта кимәлгә тиклем ишетеү кәмлеге булған кешеләргә рецепһыҙ, кибеттә йәки интернетта һатып алырға рөхсәт бирә. Улар ҡаты ишетеү кәмлеге өсөн түгел. Ҡолаҡ ауыртһа, ҡолаҡтан һыу аға, баш әйләнһә йә ишетеү кинәт үҙгәрһә, элек табибҡа күренергә кәрәк.
Ишетеү кәмлеге деменцияға оҡшап ҡалыуы мөмкинме?
Ҡайһы саҡ. Милли картлыҡ институты (NIA) әйтеүенсә, ишетмәгән өлкән кешеләр ҡайһы саҡ аңы боҙолған йәки аралашырға теләмәгән тип ялғыш уйланыла. Берәй кеше ғәҙәттән тыш ситләшә йә әйтелгәнде аңламай башлаһа, ишетеүҙе тикшертеү аҡыллы аҙым..
Өлкән кешеләр күҙҙәрен нисек тикшертергә тейеш?
Милли картлыҡ институты 60 йәштән һуң ике йылда бер, йәки күҙ табибы тәҡдим иткәнсә, күҙ зрасығын киңәйтеп тикшереүҙе (dilated eye exam) кәңәш итә. Ҡәнд диабеты йәки юғары ҡан баҫымы булған кешеләргә, ҡағиҙә буйынса, йылына кәмендә бер тапҡыр кәрәк.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial · The Lancet (author manuscript in PubMed Central)
- OTC Hearing Aids: What You Should Know · U.S. Food and Drug Administration
- Hearing Loss: A Common Problem for Older Adults · National Institute on Aging
- Aging and Your Eyes · National Institute on Aging