Кешене ҡарағанда үҙеңде ҡарау: ял һәм ярҙам

Әгәр һеҙ деменция менән йәшәгән кешене ҡарайһығыҙ, бәлки был биттә һуңғы ваҡытта, арып һәм эштәрегеҙҙе бөтөрә алмай ятып уҡыйһығыҙ. Был ғәҙәти хәл. Үҙегеҙҙе ҡарау — бүләк йәки барлыҡ эште бөтөргәндән һуң ғына килгән нәмә түгел. Ул һеҙгә дауам итергә ярҙам итә.

Был биттә арыу билдәләре, ял алыу юлдары, ярҙам табыу урындары һәм бөгөн шылтыратырға мөмкин булған АҠШ-тың бушлай телефон ярҙамы тураһында яҙылған.

Кешене ҡарағанда арыу билдәләре ниндәй?

Арыу күп осраҡта әкренләп килә, шуға күрә үҙеңдең билдәләреңде белеү мәрәкәле. Ҡартлыҡ буйынса милли институт (NIA) ҡарау стрессының билдәләрен һанай, шул иҫәптән:

• арыу, ығы-зығы булыу йәки ауыр тойолоу;
• асыуланыу йәки сабырһыҙлыҡ;
• яңғыҙлыҡ йәки башҡа кешеләрҙән айырылған тойғо;
• йоҡоһоҙлоҡ йәки етерлек йоҡлай алмау;
• моңһоҙлоҡ йәки өмөтһөҙлөк, элек яратҡан нәмәгә ҡыҙыҡһыныуҙың юғалыуы;
• йышыраҡ баш ауырту, ауыртыу йәки башҡа физик проблемалар;
• үҙегеҙ өсөн физик күнекмәләргә йәки сәләмәт аш әҙерләргә ваҡыт булмау;
• шәхси һаҡлау сараларын ҡулланмау, йыуынмау;
• спирт, наркотик йәки врач яҙған дарыуҙарҙы дөрөҫ булмаған рәүештә ҡулланыу.

Alzheimer’s Association өҫтәп ҡуя: сирҙең тураһында инкар итеү, кешегә ҡарата асыуланыу («ул ысынлап ҡаты баш»), киләсәк тураһында борсолоу, иғтибарҙы туплай алмау һәм үҙ сәләмәтлегенә зыян килеүе. Әгәр ошондай билдәләр даими булһа, табибығыҙға һөйләргә кәңәш итә.

NIA-ның кәңәше: тулыһынса арып бөтөүҙе көтмәгеҙ. Билдәләрҙе иртә күреп, уларға иғтибар итегеҙ.

Бөгөн, биш минутта нимә эшләй алам?

Бәләкәй тәнәфестәр ҙә иҫәптә тотола. Улар арыуҙы бөтөрмәй, әммә ауыр көндө үтергә ярҙам итә ала.

• Тышҡа сығығыҙ. Ихатала ултырығыҙ йәки почтаға тиклем атлағыҙ, ҡасан кеше хәүефһеҙ һәм тыныс булһа.
• Әкрен тын алығыҙ. Ауыр һорауға яуап бирер алдынан бер нисә әкрен тын алығыҙ. Ҡараған кешегеҙ менән дә Calm Breathing тынлыҡ мәлен уртаҡлашып була.
• Һыу эсегеҙ һәм ашағыҙ. Үҙегеҙҙең ашығыҙҙы онотоу еңел.
• Бер дуҫығыҙға яҙығыҙ. Бер нәмә һорамайынса, бары аралашыу өсөн.
• Үҙегеҙгә яҡшы һүҙ әйтегеҙ. NIA-ның үҙеңде ҡарау буйынса ҡулланмаһы шундай фразалар тәҡдим итә: «Мин мөмкин булғанса яҡшы эшләйем», «Мин камил түгелмен, һәм был ҡала», «Тыныслыҡта бергә булған мәлдәрҙән ләззәт алырмын».

Ял хеҙмәте (respite care) ни һәм нисек алырға?

Ял хеҙмәте — ҡараған кешегә ҡыҫҡа мөддәтле ҡарау, шул вакыт һеҙ ял итә алаһығыҙ. NIA-ның ял хеҙмәте тураһындағы биттә яҙылыуынса, ул бер нисә сәғәттән бер нисә аҙнаға тиклем дауам итә ала һәм өйҙә, сәләмәтлек ҡарау учреждениеһында йәки өлкәндәр көндөҙгө үҙәгендә булырға мөмкин.

Alzheimer’s Association киң таралған төрҙәрен тасвирлай:

Кем түләй? NIA-ға ярашлы, ғаилә, дуҫтар йәки волонтёрҙар бирһә, ял бушлай булырға мөмкин. Профессиональ хеҙмәттәр сәғәт йәки көн иҫәбенә түләтә. Хоспис ярҙамы алған кешегә Medicare больницала йәки белгес ҡарау учреждениеһында бер-бер артлы биш көнгә тиклем ял хеҙмәтенең күп өлөшөн ҡаплай. Medicaid ярҙам итергә мөмкин. Күпселек шәхси медицина страховкаһы ял хеҙмәтен ҡапламай, әммә кайһы бер оҙаҡ мөддәтле ҡарау страховкалары ҡаплай.

Кәңәш: Alzheimer’s Association ял хеҙмәте биреүселәрҙе ашығыс булмаған waҡытта һынап ҡарарға тәҡдим итә, шулай итеп кәрәк булғанда улар әҙер булыр.

Минең янымда ярҙам ҡайҙа табырға?

Бушлай АҠШ хеҙмәттәренең берничәһе урындағы ярҙамға юл күрһәтә ала.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline бушлай һәм конфиденциаль, йыл буйы тәүлек әйләнәһенә эшләй. Ул 200-ҙән ашыу телдә ярҙам күрһәтә, билингваль хеҙмәткәрҙәр йәки тәржемәселәр аша. Релей хеҙмәте өсөн 711 номерына шылтыратығыҙ. Һеҙ кешенең холҡо үҙгәреүе, ҡарау стрессы, ял хеҙмәте, урындағы программалар тураһында һөйләшә аласығыҙ һәм ҡайғы-хәсрәт консультанты менән оҙағыраҡ һөйләшеүҙе һорай аласығыҙ. Хеҙмәткәрҙәр медицина кәңәше бирмәй.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator — Administration for Community Living-тың ғәмәли хеҙмәте, ул өлкәндәргә һәм уларҙың ғаиләләренә хеҙмәттәр табырға ярҙам итә. Оҙоноп ҡарау өсөн һеҙ шылтырата, СМС ебәрә, онлайн чат йәки электрон почта аша хеҙмәткәрҙәргә яҙа, йәки урын буйынса эҙләй аласығыҙ. Ул һеҙҙе урындағы Area Agency on Aging-ға бағлай ала.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator штат буйынса ял хеҙмәте биреүселәрҙе табырға ярҙам итә һәм, әгәр штатта булһа, элек State Respite Coalition йәки Lifespan Respite программаһына мөрәжәғәт итергә тәҡдим итә. ARCH хеҙмәт күрһәтеүселәрҙе тикшермәүен иҫкәртә, шуға күрә уларҙың тәжрибәһен һәм үткәнен үҙегеҙ тикшерегеҙ.

Ярҙам төркөмөн нисек табырға?

Helpline-дан һорағыҙ йәки онлайн янында төркөмдәр эҙләгеҙ. Alzheimer’s Association ҡарағандар һәм деменция менән йәшәгән кешеләр өсөн ярҙам төркөмдәре ойоштора: шәхсән һәм онлайн, өйрәтелгән алып барыусылар етәкселегендә. Күп урында өҫтәмә махсус төркөмдәр бар, мәҫәлән, ҡарағандар өсөн йәки йәш яҡтан башланған йә бөтөнләй башланғыс Альцгеймер ауырыуы булған кешеләр өсөн. Ул шулай уҡ ALZConnected — бушлай онлайн берләшмәне алып бара, унда ҡарағандар кәңәш уртаҡлаша.

Ярҙам төркөмдәре хөкөм итмәйенсә үҙ тойғоңдо әйтергә, башҡа кешеләрҙән практик кәңәш алырға һәм яңғыҙлыҡты кәметергә ярҙам итә ала. Беренсе төркөм тап килмәһә, икенсеһен һынап ҡарағыҙ.

Ғаилә һәм дуҫтарҙан ярҙамды нисек һорарға?

Конкрет булығыҙ. Күп кеше ярҙам итергә теләй, әммә нимә тәҡдим итергә белмәй. NIA түбәндәге кәңәштәрҙе бирә:

• Эштәр исемлеген яҙығыҙ, уларҙы башҡалар үҙ аллы һайлай алһын.
• Аҙ менән башлағыҙ, әгәр һорау бирергә ауыр булһа.
• Эште кеше менән тап килтерегеҙ. Аш пешерергә яратҡан ағай-энеһе сәршәмбе көндө аш алып килһен; ҡағыҙ эштәрендә оҫта күршегеҙ документтар менән ярҙам итһен.
• Йөҙмә-йөҙ һорау ауыр булһа, СМС йәки электрон почта ебәрегеҙ.
• Ярҙам тәҡдим иткәндә яуап әйтергә өйрәнегеҙ: «Һорағаныңда рәхмәт. Менә нимә эшләй алаһың».
• Кайһы берҙә «юҡ» тип әйтеүҙәрен көтөгөҙ һәм уны шәхсән алмаға тырышығыҙ.

Башҡа фекерҙәр: бер аҙнала бер ағымда кеше менән бергә ултыра торған кешене табығыҙ, ҡарағанығыҙ кешене ҡыҫҡа сәйәхәткә алып барығыҙ, йәки килеп бер уйын уйнағыҙ. Беҙҙең бергә уйнау буйынса ҡулланма килгән кешеләргә аңлатыу өсөн ябай.

Минең бер нәмә булһа нимә булыр?

Хәҙер ябай резерв план яһағыҙ. NIA ғаиләгеҙ йәки яҡын дуҫтарығыҙ менән кем һеҙҙең урынға инә аласағын хәл итергә һәм ошо мәғлүмәттәрҙе яҙып һаҡларға тәҡдим итә: ашығыс телефон номерҙары, дарыуҙар, эшләгән холоҡ тәҡдиммәрҙе һәм ятмалы эшмәкәрлектәр. Alzheimer’s Association шулай уҡ кеше менән бәйле медицина контактарын һәм яңыртылған дарыу исемлеген табыу еңел булһын тип тәҡдим итә.

Профессиональ йәки шәп ярҙам ҡасан кәрәк?

Әгәр стресс билдәләре даими булһа, көйһөҙлөк, депрессия тойғоһо йәки көндәлек тормошта йөкләнеп ҡалһағыҙ, табибығыҙға барығыҙ. Табибығыҙға ҡарағандар булыуығыҙҙы әйтегеҙ. NIA иҫкәртә: консультанттар һәм социаль хеҙмәткәрҙәр ауыр тойғолар һәм планлаштырыу менән ярҙам итә ала; Medicare, Medicaid һәм кайһы бер шәхси страховкалар психик сәләмәтлек сығымдарының өлөшөн ҡаплай ала.

Әгәр һеҙ кризис хәлендә булһағыҙ йәки үҙегеҙгә зыян эшләү уйҙары булһа, 988 номерына шылтыратығыҙ йәки СМС ебәрегеҙ: 988 Suicide & Crisis Lifeline бушлай һәм тәүлек әйләнәһенә эшләй. Әгәр кемдер шунда уҡ хәүеф аҫтында булһа, 112 номерына шылтыратығыҙ.

Уртаҡ эшмәкәрлек тә һеҙгә ял бирә алаймы?

Бер ваҡыт бирә. Икегеҙ ҙә яраткан тыныс эшмәкәрлек ҡараған кеше өсөн генә түгел, һеҙ өсөн дә көндөң йомшағыраҡ өлөшө була ала: көнө иҫке йырҙарҙы тыңлау, фотоларға ҡарау йәки дөрөҫ яуап талап итмәгән Conversation Cards кеүек уйын. Әгәр кеше компанияны яратһа, өлкәндәр үҙәгендә йәки көндөҙгө программала Picture Bingo буйынса төркөм сессияһы һеҙгә бер сәғәт ял бирергә мөмкин. Идеялар өсөн ҡарау учреждениеләре төркөмдәре өсөн эшмәкәрлектәр ҡарағыҙ.