Demensiýa diagnozyndan soň: nirden başlamaly

Demensiýa diagnozy saglyk, gündelik durmuş, kömek we geljek hakda köp soraglary getirip biler. Adamlar dürli ýollar bilen reaksiýa berýärler: käbirleri habary kabul etmäge wagt isleýär, käbirleri bolsa meýilleşdirip başlamak isleýär. Hiç bir dogry reaksiýa ýa-da bir ýeke wagt tertibi ýok. Adamyň häzir nämä ähmiýet berýändigi bilen başlaň we beýleki soraglara olar taýyn bolanda dolanyp geliň.

Alzgeýmer assosiasiýasynyň diagnozdan soňky durmuş boýunça gollanmasy adamlary yzky saglyk idegine, ýerli goldawa we geljegi meýilleşdirmäge ugrukdyrýar. Demensiýa Awstraliýanyň diagnoz bilen baş etmek boýunça maslahaty adamlaryň dürlüçe reaksiýa berýändigini we isleseler kömek gözläp bilýändiklerini nygtaýar. Bu sahypa şahsy lukmançylyk, hukuk ýa-da maliýe meýilnamasy däl, diňe başlangyç nokat.

Ilkinji peýdaly ädim haýsy?

Şu hepdäni has aňsat edip biljek bir sorag saýlaň. Ol adamyň yzky saglyk idegini kimiň alyp barjakdygyny anyklamak, diagnozy hakda ygtybarly maglumatyň nirede tapylýandygyny soramak ýa-da gürleşip biljek ynanýan adamyny tapmak bolup biler. Adam özi ýolbaşçylyk etmek, kömek soramak ýa-da karar bermezden ozal garaşmak isläp biler.

Indiki duşuşyk üçin adam isleseler, birnäçe sorag bilelikde ýazyň. Diagnozyň nämäni aňladýandygyny, näme belli däldigini, haçan yzky barlag gerekdigini we täze alada bolsa kime ýüz tutmalydygyňyzy sorap bilersiňiz. Lukmandan düşünmeýän termini ýa-da teswiri düşündirmegini isläň. Biziň lukman kabulyna taýynlyk gollanmamyzda gysga taýynlyk sanawy bar.

Adam demensiýa hakda ähli zady birden öwrenmeli däl. Alan diagnozy boýunça ygtybarly maglumat saýlaň we soňrak ýüze çykýan soraglary ýazyň. Ynamdar sözlere, bejeriş wadalaryna ýa-da hemmeleriň bir meýilnama laýyk diýýän maslahatlaryna ehtiýatly boluň.

Kömek nirede tapylyp biler?

Adamdan nähili kömek isleýändigini we kim bilen gürleşmek isleýändigini soraň. Ynanýan dost ýa-da maşgala agzasy ilkinji söhbet üçin oňat bolup biler. Käbirleri goldaw topary, maslahatçy, ýerli demensiýa guramasy ýa-da ideg topary bilen gürleşmegi isleýär. Dogry saýlaw adama we ýakyn ýerde näme bar bolsa, şoňa bagly.

Goldaw diagnoz goýlan adam üçin hem, maşgala we dostlar üçin hem. Ideg edýän adam dynç almak ýa-da gündelik işde kömege mätäç bolup biler; diagnoz goýlan adam bolsa maglumat ýa-da demensiýa bilen ýaşaýan beýleki adamlar bilen tanyşmak isläp biler. Bu zerurlyklar dürli bolup biler. Topar guramazdan, duşuşyk bellemezden ýa-da şahsy maglumat paýlaşmazdan ozal soraň.

Biziň ideg edýänleriň öz-özüni goramak gollanmamyzda beýlekilerden kömek soramagyň ýollary bar. Adam gündiz köp kömek isleseler, günlük programmalar we öýde ideg baradaky gollanmalar ýerli hyzmatlar hakda soraglary düşündirýär.

Adam karar kabul etmekde nädip bölek bolup biler?

Diňe diagnoz adamyň nämä karar berip biljekdigini ýa-da nähili gatnaşmak isleýändigini aýtmaýar. Adamdan göni soraň. Oňa wagt beriň, saýlawy ýönekeý dilde düşündiriň we söhbeti has aňsat etmek üçin nähili kömek gerekdigini soraň. Käbir saýlawlary dymyk ýerde ýa-da birnäçe söhbet bilen ara alyp maslahatlaşmak has ýeňil bolup biler.

Adam geljek saglyk idegi, maliýe ýa-da ýaşaýyş ýeri üçin meýilleşdirmek isleseler, ilki näme ähmiýetli bolandygyny we kimlere ynanýandygyny soraň. Demensiýa Awstraliýanyň meýilleşdirme gollanmasy isleglerini ynanýan adamlar we degişli hünärlilere aýtmagy maslahat berýär. Hukuk resminamalary we karar berişiň düzgünleri ýere görä tapawutlanýar, şonuň üçin umumy gollanmany ulanmazdan ozal ýerli hünärli adama ýüz tutuň. Gündelik hasaplar we pul howpsuzlygy üçin pul dolandyrmak gollanmamyza serediň.

Geljek ideg hakda ilkinji söhbetde nämeler soralyp biler?

Adam häzir gürleşmek isleýärmi diýip soraň, soňra bir mowzugy birden gürrüň ediň. Alzgeýmer assosiasiýasy birnäçe kiçi söhbeti, ýönekeý dili we adamyň isleglerini, ynamyny we gymmatlyklaryny diňlemegi maslahat berýär. Alzgeýmer jemgyýeti adamlaryň geljegi oýlanmaga taýyn bolmak derejesiniň tapawutlanýandygyny belleýär. Duruzmak we başga güne dolanmak hem bolar.

Adam maslahat isleseler, şu soraglaryň birini synap bilersiňiz:

• “Gündeliginiziň haýsy böleklerini iň köp saklamak isleýärsiňiz?”
• “Geljekki ideg hakda gürleşende kimi goşmagy isleýärsiňiz?”
• “Kömek gerek bolanda näme sizi rahat we hormatly duýdurýar?”
• “Siziň üçin nämäniň ähmiýetlidigini ideg toparyňyz bilmelimi?”
• “Aýdanlaryňyzy ýazyp, kimiň görmelidigini soramagymy isleýärsiňizmi?”

Karar bermegi derrew soramazdan diňläň. Milli Ýaşuluk Institutynyň ideg meýilnamasynyň esasy bölegi hökmünde gymmatlyklar we isleglere degişli manyly söhbetleri beýan edişi bar. Adam razy bolsa, sözlerini, senesini we kimiň bar bolandygyny ýazyp goýuň. Ýazgyny paýlaşmazdan ozal rugsat soraň. Bu ýazgylar soňky söhbetlere ýol görkezip biler, ýöne olar hukuk resminamasy ýa-da lukman buýrugy däldir.

Diňe diagnoz ýa-da bir söhbete daýanyp çaklama etmäň. Adamyň islegleri üýtgäp biler, ol duruzmagy ýa-da bir mowzuga soňra dolanmagy soraýar. Özüne täsir edýän kararlara isleýşi ýaly gatnaşmagyna goldaw beriň.

Kim diagnoz hakda bilmeli?

Adam beýlekilere habar bermegiň ýa-da habar bermezligiň, haçan we nähili edilmelidigini kesgitleýär, belli bir howpsuzlyk ýa-da hukuk ýagdaýy hünärli maslahat talap etmese. Kimlere aýtmak isleýändigini we olaryň näme bilmelidigini soraň. Ilki bir ynanýan adama aýtmagy ýa-da giňden paýlaşmazlygy isläp biler.

Adam söhbet üçin kömek isleseler, näme diýmelidigini we siziň ýanyňyzda bolmagyňyzy isleýärmi-ýokmy soraň. Diňe razylyk beren maglumatyňyzy paýlaşyň. Biziň aragatnaşyk gollanmamyz maşgala we beýlekiler bilen hormatly gürleşikleri düşündirýär.

Biz özgerişe uýanýarkak gündelik durmuş nädip dowam edip biler?

Adam üçin rahat bolsa, öňki tertipleri we işjeňlikleri saklaň. Diagnoz her hobbini, gezelenjini ýa-da öý borjuny bes etmegi aňlatmaýar. Bir zat kynlaşsa, adamdan näme üýtgetmegi isleýändigini soraň. Gysga duşuşyk, tanyş aýdym, bir ädimde kömek ýa-da günüň başga wagty ony has rahat edip biler.

Adam pilanlaşmasyz täze habary kabul etmek üçin giň ýer isläp biler. Her gürrüňi ideg mejlisine öwürmän, yzyndan barlaň. Meýilnamadan wagtlaýyn duruzmak we bilelikde ýönekeý wagt geçirmek kabul edilýär.

Haçan hünärli adama ýüz tutmaly?

Adamyň lukmançysyndan diagnozyna, saglygyna, dermanlaryna ýa-da alamatlaryna degişli soraglary soraň. Hukuk we maliýe karary üçin ýaşaýan ýeriňiziň düzgünlerini bilýän hünärli adamlar bilen gürleşiň. Umumy web sahypasy belli bir adam üçin haýsy bejerginiň, resminamanyň ýa-da hyzmatyň dogrydygyny aýdyp bilmez.

Birden utgaşyksyzlyk ýa-da başga bir duýdansyz saglyk üýtgemesi derrew lukman kömegini talap edýär. NHS-iň birden utgaşyksyzlyk boýunça gollanmasy derrew lukman kömegi almagy maslahat berýär. Ýaşaýan ýeriňizdäki gyssagly kömek ýa-da çalt lukman hyzmatyny ulanyň; duýdansyz üýtgeşmäni adaty ýagdaý diýip çaklamaň.

Ýuwaş-ýuwaşdan bolýan üýtgeşme-de lukman bilen maslahatlaşmaga mynasyp, ýöne ol birden utgaşyksyzlykdan tapawutlanýar. Üýtgeşmäniň howplydygy belli däl bolsa, özüňiz diagnoz goýmak bilen bolmaň; hünärli lukmançylyk hyzmatyndan ýolbaşçylyk soraň.

Planlaşdyrmak çylşyrymly bolsa, soraglary derrew we soňra meseleler bolup bölmek üçin bir ynanýan adama ýa-da hyzmata ýüz tutuň. Adam tizligi bellär we näme kömek isleýändigini kesgitlär. Diagnoz möhüm maglumat, ýöne adamyň bähbitlerini, gatnaşyklaryny ýa-da gündelik durmuşyny kesgitlemeýär.