Tokona e Dua na LGBTQ+ e Bula kei na Mate Vakanananu

Na nona itovo e dua na tamata LGBTQ+ e tiki ga ni nona bula. Taroga na ka e bibi vua, vakayagataka na vosa e digitaka, ka laiva me digia o cei me kila na itukutuku vakataki koya. Kakua ni nanuma wale tu na nona itovo, na watina, na veitokoni mai na matavuvale se na nona gagadre me baleta na itukutuku vuni ena nona irairai, ivolatukutuku makawa se o cei e sikovi koya.

Na Alzheimer’s Society’s guide to supporting an LGBTQ+ person with dementia e vakatura me tarogi na nona gagadre na tamata ka kakua ni nanumi wale na nona veiwekani. Na Alzheimer’s Association’s LGBTQ+ dementia resources e tukuna tale ga na lomaleqa me baleta na veivakaduiduitaki kei na kena kunei na qaravi e ciqomi ira. Era duidui na tamata; vakayagataka na vakasala oqo me veivuke ena veivosaki, sega ni ivakatagedegede me vakamacalataka kina e dua.

Au na taroga vakacava me baleta na yaca, na vosa me dusia koya kei na itukutuku vuni?

Digitaka e dua na gauna vuni ka sega ni totolo. O rawa ni taroga, “Na cava na yaca kei na vosa me dusia iko o vinakata me keimami vakayagataka?” se “E tiko beka e dua na ka me baleta na nomu itovo se veiwekani o vinakata me ra kila na o ira era tokoni iko?” E rawa ni sauma vakatikitiki na tamata, kaya e sega, se lesu tale mai ki na ulutaga oqo ena dua tale na gauna. E sega ni dodonu mo taroga na taro vakataki koya ka sega ni yaga ena nona qaravi.

Taroga o cei me kila na cava. E dua de vinakata me ra kila na vakailesilesi na watina, ia e sega ni vinakata me tukuna vei na matavuvale levu na nona itovo se na nona ivakatakilakila ni tagane se yalewa. E dua tale na tamata e rawa ni vinakata e duidui na vosa ena duidui na vanua. Kakua ni wasea na itukutuku me baleta na nona itovo vei ira na wekana, na dauveisikovi se na vakailesilesi baleta ga ni o sa kila.

Kevaka e vinakata na tamata me volai na nona gagadre, taroga na cava me volai kei na o cei me raica. Raica se na dauveiqaravi e qarava vakacava na yaca e duidui mai na ivolatukutuku tale eso, oka kina se rawa ni vakayagataka na vakailesilesi na yacana e vinakata ena veivosaki. Maroroya na nona itukutuku vuni; sega ni o ira kece era veivuke ena qaravi era gadreva na kena matailalai taucoko.

Na gagadre e rawa ni veisau. Taroga tale kevaka e rawa ni tukuna na tamata na nona digidigi, vakabibi ni bera na toki se na ituvatuva vou ni qaravi. Kevaka e sega ni matata na ka e vinakata me wasei, kakua ni nanuma wale tu. Muria na nona gagadre matata e tukuna e liu ka kerea na veivuke mai vua e dua na kenadau ena vanua o tiko kina me baleta na taro ni lewa ni qaravi se na lawa ni wasei ni itukutuku.

O cei me vakaitavi ena veivosaki ni qaravi?

Taroga na tamata o cei e nuitaka ka vinakata me vakaitavi. Na nona ilawalawa ni veitokoni e rawa ni okati kina na watina, itokani voleka, wekana se “matavuvale digitaki” — o ira era tokoni koya me vaka na matavuvale dina, dina ga ni ra sega ni wekana. Eso era vakararavi ki na matavuvale era sucu kina; eso era sega. Laiva na tamata me vakamacalataka na nona veiwekani ena nona vosa ga.

Taroga na taro rawarawa ni bula: O cei me rawa ni sikovi koya? O cei me qiri na vakailesilesi kevaka e veisau na ituvatuva? O cei me ciqoma na itukutuku vou? Kevaka e gadrevi na veivakadonui se na ivolatukutuku mai vua na dauveiqaravi ni bera ni wasei na itukutuku, taroga na cava e gadrevi ka vakamacalataka vua na tamata na nona digidigi. Ni o watina se dauveitokoni digitaki, e sega ni kena ibalebale ni o sa tu vei iko na dodonu vakalawa me cakava na digidigi; e duidui na lawa ena veivanua.

Vakayagataka na yaca ni veiwekani e vinakata na tamata. Ena rawa ni rarawa na tamata kevaka e dua na dauveiqaravi e vakatoka na watina me “itokani” se “wekana” ni vinakata na tamata me kilai me watina. E dua na ivakamacala lekaleka, ka yavutaki ena veivakadonui, e rawa ni tukuna vei ira na vakailesilesi na sala me ra kila kina na tamata kei na cava me rawa ni wasei.

Na cava me’u taroga e dua na dauveiqaravi?

Ni o veidutaitaka na vale ni qaravi, na veitokoni ena vale se na veiqaravi ni siga, taroga na tamata na taro cava e vinakata me taroga kei na se vinakata beka mo tiko vata kei koya. Na SAGE guide to affirming services e tukuna ni na wasei ni itukutuku vakataki koya vei na dauveiqaravi e rawa ni vakavuna na dredre. Kerea vua na dauveiqaravi me vakamacalataka na nona ivakarau ni gauna oqo ena vosa rawarawa.

• O volai vakacava na yaca e vinakata kei na vosa me dusia koya? O cei na vakailesilesi e rawa ni raica na itukutuku oya?
• E rawa vakacava ni tamata me digia o cei me sikovi koya ka me tiko vata kei na watina se dua tale na dauveitokoni ena gauna vuni?
• O kila ka rokova vakacava na nona gagadre me baleta na rumu, na isulusulu kei na qaravi vakataki koya?
• Na veituberi cava era ciqoma na vakailesilesi me baleta na qase LGBTQ+ kei na mate vakanananu?
• E rawa vakacava ni dua na lewe ni vale se dua na dauveitokoni me tukuna e dua na leqa me baleta na itukutuku vuni se na sega ni veidokai, ka na cava e yaco ni oti?

Na SAGE and Human Rights Campaign Foundation guide to inclusive long-term care e vakatura me raici na ivakarau volai me baleta na isikovi, na rumu kei na ivakarau ni vakailesilesi. A tabaki ena 2021; vakayagataka me taro mo taroga, sega ni ivakamacala ni lawa ni vanua ena gauna oqo. Na ivakarau kei na veiqaravi e duidui ena veivanua.

E dua na ivakatakarakara, ivola lailai se dua na isaunitaro veivakacegui e sega ni rawa ni vakadeitaka na ivakarau dina ni qaravi ena veisiga. Kevaka e vinakata na tamata me sikova, raica na sala era vosa kina na vakailesilesi vua ka ra sauma vakacava na watina se na nona dauveitokoni digitaki. Kerea mo vosa vakavuni kei na dua na vakailesilesi kevaka ena vukea na tamata me vakila na taqomaki.

Au na tokona vakacava na tamata taucoko?

Taroga me baleta na nona ka taleitaki, itovo ni veisiga, vosa, itovo vakavanua, vakabauta, itokani kei na itikotiko. E rawa ni bibi vua me veivosakitaki na nona itovo, se e vinakata beka me vakayagataka na gauna ena so tale na tiki ni nona bula. Kakua ni veisautaka na sikovi kece me veivosaki me baleta na nona itovo, se nanuma ni o ira kece na tamata LGBTQ+ era sotava na ka vata.

Eso na tamata era sotava na bese se na veivakaduiduitaki ka rawa ni ra qarauna sara na veiqaravi. Eso tale era sega ni raica me leqa. Vakarorogo, ka kakua ni kerea vua na tamata me vakamacalataka se vakadinadinataka e dua na ka. Kevaka e dua na nanuma, itaba se italanoa ni gauna sa oti e vakararawataki koya, taroga se vinakata me cegu se veisautaka na ulutaga.

Kevaka o watina, itokani se wekana, e bibi tale ga na nomu veitokoni. Taroga na tamata na sala e vinakata mo vakaitavi kina, ka qara e dua na isoqosoqo ni mate vakanananu se ni qase LGBTQ+ ena nomu vanua kevaka o gadreva na ivakasala. Na Alzheimer’s Association resource page e semata ki na veitokoni ni itikotiko kei na dauqaravi; na ka e vakarautaki e vakatau ena vanua o tiko kina.

Me baleta e dua na ilawalawa levu ni ka mo raica ni o veidutaitaka na vale ni qaravi, raica na digia na vale ni qaravi ni mate vakanananu. Me baleta na veivuke ena ituvatuva ni oti na kena kunei, raica na i lakolako taumada ni oti na kena kunei na mate vakanananu.