Te pahonoraa poto
A ani e nafea te taata e hinaaro ra ia parauhia, o vai ta ’na e hinaaro ra ia amui, e eaha ta ’na e hinaaro ra ia faaite. A faatura i te mau hoa e te mau taata fetii ta ’na i ma‘iti, a paruru i te mau parau taata iho, e a ani i te mau taata tauturu e nafea ta ratou mau faanahoraa e tere ra i te mau mahana atoa.
- A ani i te i‘oa, te mau parau parau-faahou, te mau taairaa e te mau hinaaro paruparu o te taata ; eiaha e mana‘o noa.
- A vaiiho i te taata ia ma‘iti e e faaite anei, a hea, e ia vai ra i te mau parau taata iho.
- A ani o vai ta te taata e hi‘o ra ei fetii e o vai te nehenehe e farii i te mau parau api e e haere mai e hi‘o.
- A hi‘opoa e nafea te mau taata tauturu e papa‘i ra i te mau hinaaro, e paruru ra i te paruparu, e e pahono ra i te mau mana‘o pe‘ape‘a.
- E mea faufaa te huru taata, tera râ, hoê noa ïa tuhaa o te oraraa e o te tauturu o te taata.
I nia i teie pae (4 tuhaʻa)
Hoê noa tuhaa o te huru taata LGBTQ+ o ’na iho. A ani eaha te mea faufaa no ’na, a faaohipa i te mau parau ta ’na e ma‘iti ra, e a vaiiho ia ’na ia faaoti o vai te nehenehe e ite i te mau parau taata iho. Eiaha e mana‘o noa i te huru taata, te hoa, te tauturu a te fetii aore ra te mau hinaaro paruparu o te hoê taata ia au i to ’na huru, te mau parau papa‘i tahito aore ra o vai te haere mai e hi‘o.
Te faaitoito ra te arata‘iraa a te Alzheimer’s Society no te tauturu i te hoê taata LGBTQ+ e ora ra ma te ma‘i mo‘e ha‘amana‘o ia ani i te mau hinaaro o te taata e ia ape i te mana‘o-noa-raa no ni‘a i te mau taairaa. Te faataa atoa ra te mau rave‘a tauturu a te Alzheimer’s Association no te feia LGBTQ+ e te ma‘i mo‘e ha‘amana‘o i te mau mana‘o pe‘ape‘a no ni‘a i te faaino e te imiraa i te tauturu farii-maita‘i. E taa ê te taata tata‘itahi ; a faaohipa i teie mau mana‘o ei faaitoito no te aparauraa, eiaha ei tabula e faataa ra i te hoê taata.
Nafea ia ’u ia ani no ni‘a i te i‘oa, te mau parau parau-faahou e te paruparu ?
A ma‘iti i te hoê taime mǎmǎ e te hoê vahi taa ê. E nehenehe ta ‘oe e ani : « Eaha te i‘oa e te mau parau parau-faahou ta ‘outou e hinaaro ra ia faaohipa matou ? » aore ra « Te vai ra anei te tahi mea no ni‘a i to ‘outou huru taata aore ra to ‘outou mau taairaa ta ‘outou e hinaaro ra ia ite te feia e tauturu ra ia ‘outou ? » E nehenehe te taata e pahono hau‘ae noa, e parau e aita, aore ra e ho‘i mai i muri a‘e. Aita e titauhia ia ani i te mau uiraa taata iho aita e tano i to ’na tauturu.
A ani o vai te nehenehe e ite i te aha. E hinaaro paha te hoê taata ia faarirohia to ’na hoa e te mau rave ohipa tauturu, tera râ, aita oia e hinaaro ia faaitehia to ’na huru tia-noa-raa i te taata ’toa aore ra to ’na huru tane-vahine i to ’na fetii rahi. E nehenehe atoa te hoê taata e hinaaro i te mau parau taa ê i te mau vahi taa ê. Eiaha e faaite i te mau parau no ni‘a i te huru taata i te mau taata fetii, te mau taata e haere mai e hi‘o aore ra te mau rave ohipa noa no te mea ua ite ‘oe.
Mai te peu e hinaaro te taata ia papa‘ihia te hoê hinaaro, a ani eaha te parau papa‘i e o vai te tia ia hi‘o. A hi‘opoa e nafea te taata horo‘a tauturu e faatere ra i te hoê i‘oa taa ê i te tahi atu mau parau papa‘i, e mai te peu e nehenehe anei te mau rave ohipa e faaohipa i te i‘oa auhia e te taata i roto i te aparauraa. A haapao maitai i te paruparu o te taata ; e ere te taata atoa e tauturu ra i te tauturu e titau i te mau haamaramaramaraa atoa.
E nehenehe te mau hinaaro e taui. A hi‘opoa faahou mai te peu e nehenehe te taata e faaite i ta ’na ma‘itiraa, ihoa râ hou te hoê tereraa aore ra te hoê faanahoraa tauturu apî. Mai te mea aita i papu eaha ta ’na e hinaaro ra ia faaitehia, eiaha e mana‘o noa. A pee i te mau hinaaro papu ta ’na i horo‘a na mua, e a ani i te tauturu a te hoê taata aravihi i te pae no ni‘a i te mau uiraa no ni‘a i te mana faatere tauturu aore ra te mau ture no te faaite i te mau parau.
O vai te tia ia amui i roto i te mau aparauraa no ni‘a i te tauturu ?
A ani i te taata o vai ta ’na e ti‘aturi ra e ta ’na e hinaaro ra ia amui. E nehenehe ta ’na mau taata tauturu e amui i te hoê hoa faaipoipo, te hoê hoa, te hoê hoa here piri, te hoê taata fetii aore ra te « fetii i ma‘itihia » — te feia e tauturu ra ia ’na mai te fetii noa ’tu e ere ratou i te fetii i fanau-pipiti-hia. Te tiaturi nei vetahi i to ratou fetii tumu ; e ere vetahi. A vaiiho i te taata ia faataa i to ’na mau taairaa ma ta ’na iho mau parau.
A ani i te mau uiraa ohie : O vai te nehenehe e haere mai e hi‘o ? O vai ta te mau rave ohipa e tia ia niuniu mai te peu e taui te mau faanahoraa ? O vai te nehenehe e farii i te hoê parau api ? Mai te peu e titau te hoê taata horo‘a tauturu i te faati‘araa aore ra te mau parau papa‘i hou te faaite i te mau parau, a ani eaha ta ’na e titau ra e a faataa i te mau ravea i te taata. E ere te riro-raa ei hoa aore ra ei taata tauturu i ma‘itihia e horo‘a noa i te mana ture no te rave i te mau faaotiraa ; e taa ê te mau ture ia au i te vahi.
A faaohipa i te i‘oa taairaa ta te taata e au ra. E nehenehe te hoê rave ohipa tauturu e parau i te hoê hoa ei « hoa here » aore ra « taata fetii » ia hinaaro te taata ia faarirohia oia ei hoa, e e nehenehe te reira e faatupu i te pe‘ape‘a. E nehenehe te hoê parau poto, ia au i te faati‘araa, e faaite i te mau rave ohipa e nafea ia faataa i te taata e eaha te mau parau e nehenehe e faaitehia.
Eaha ta ’u e nehenehe e ani i te hoê taata horo‘a tauturu ?
A faaau ai i te mau fare nohoraa tauturu, te tauturu i te fare, aore ra te mau tauturu i te ao, a ani i te taata eaha te mau uiraa ta ’na e hinaaro ra ia faahitihia e mai te peu e hinaaro oia ia vai ‘oe i pihai iho. Te faataa ra te arata‘iraa a SAGE no te mau tauturu farii-maita‘i e e nehenehe te faaite-raa i te mau parau taata iho i te hoê taata horo‘a tauturu e riro ei mea fifi. A ani i te taata horo‘a tauturu ia faataa i ta ’na mau peu i teie nei ma te mau parau ohie.
- Nafea ‘outou e papa‘i ai i te i‘oa e te mau parau parau-faahou auhia ? O vai te mau rave ohipa e nehenehe e hi‘o i taua mau parau ra ?
- Nafea te hoê taata e ma‘iti ai o vai te haere mai e hi‘o e ia farii i te taime taa ê e te hoê hoa aore ra te tahi atu taata tauturu ?
- Nafea ‘outou e haapii ai e e faatura ai i te mau hinaaro o te taata no ni‘a i te piha, te ahu e te tauturu taata iho ?
- Eaha te haapiiraa ta te mau rave ohipa e farii nei no ni‘a i te feia paari LGBTQ+ e te ma‘i mo‘e ha‘amana‘o ?
- Nafea te hoê taata faaea aore ra te hoê taata tauturu e faaite ai i te hoê mana‘o pe‘ape‘a no ni‘a i te paruparu aore ra te ore e faatura, e eaha te tupu i muri iho ?
Te faaitoito ra te arata‘iraa a SAGE e te Human Rights Campaign Foundation no te nohoraa tauturu maoro farii-maita‘i ia hi‘opoa i te mau faanahoraa papa‘ihia no ni‘a i te tereraa mai, te piha e te peu o te mau rave ohipa. Ua nene‘ihia te reira i te matahiti 2021 ; a faaohipa ei mau uiraa, eiaha ei parau no ni‘a i te ture o te vahi i teie nei. E taa ê te mau faanahoraa e te mau tauturu ia au i te vahi.
E ore te hoê tapao, te hoê ve‘a aore ra te hoê pahonoraa faaitoito hoê ana‘e e papu e eaha te huru o te tauturu i te mau mahana atoa. Mai te peu e hinaaro te taata e haere e hi‘o, a hi‘o e nafea te mau rave ohipa e parau ra ia ’na e e nafea ratou e pahono ra i to ’na hoa aore ra i te mau taata tauturu ta ’na i ma‘iti. A ani ia paraparau taa ê e te hoê rave ohipa mai te peu e tauturu te reira ia ’na ia mana‘o i te paruru.
Nafea ia ’u ia tauturu i te taatoaraa o te taata ?
A ani no ni‘a i te mau mea auhia e te taata i te mau mahana atoa, te mau peu matauhia, te reo, te ahurea, te ti‘aturiraa, te mau hoa e te pǔpǔ taata. E mea faufaa paha ia aparau no ni‘a i to ’na huru taata, aore ra e hinaaro paha oia ia faaohipa i te taime i te tahi atu mau tuhaa o te oraraa. Eiaha e faariro i te mau tere-raa-mai atoa ei aparauraa no ni‘a i te huru taata, e eiaha e mana‘o noa e ua farerei te mau taata LGBTQ+ atoa i te mau ohipa atoa hoê â huru.
Ua farerei vetahi taata i te patoiraa aore ra te faaino, e e nehenehe ratou e mana‘o haapopou ia farii i te mau tauturu. E ere te reira ei mana‘o pe‘ape‘a na vetahi ê. A faaroo ma te ore e ani i te taata ia faataa aore ra ia haapapu i te tahi mea. Mai te peu e faatupu te hoê haamana‘oraa, te hoê hoho‘a aore ra te hoê a‘oraa no ni‘a i te tau tahito i te pe‘ape‘a, a ani mai te peu e hinaaro oia ia faaea aore ra ia taui i te tumu parau.
Mai te peu e riro ‘oe ei hoa, ei hoa here aore ra ei taata fetii, e mea faufaa atoa to ‘oe iho tauturu. A ani i te taata e nafea oia e hinaaro ra ia amui ‘oe, e a imi i te hoê faanahoraa i to ‘outou vahi no te ma‘i mo‘e ha‘amana‘o aore ra no te feia paari LGBTQ+ mai te peu e titau ‘oe i te a‘oraa. Te api rave‘a tauturu a te Alzheimer’s Association e tu‘ati ra i te mau rave‘a tauturu no te pǔpǔ taata e no te feia tauturu ; tei te vahi ta ‘outou e faaea ra te mau mea e vai ra.
No te hoê tabula rahi a‘e a faaau ai i te mau fare tauturu, a hi‘o i te ma‘itiraa i te hoê fare tauturu no te ma‘i mo‘e ha‘amana‘o. No te tauturu i te faanahoraa i muri a‘e i te hi‘opoaraa, a hi‘o i te mau taahiraa matamua i muri a‘e i te hi‘opoaraa i te ma‘i mo‘e ha‘amana‘o.
Mau ui pinepine
E tia anei ia ’u ia faaite i te mau rave ohipa tauturu e e taata LGBTQ+ te hoê ?
A ani i te taata eaha ta ’na e hinaaro ra ia ite te mau rave ohipa e o vai te nehenehe e ite. A faaite noa i te mau mea ta ’na e faati‘a ra ia faaitehia mai te peu e nehenehe, e a ani i te taata horo‘a tauturu e nafea te mau parau e papa‘ihia ’i e o vai te nehenehe e hi‘o.
O vai te tia ia amui i roto i te mau aparauraa no ni‘a i te tauturu ?
A ani i te taata o vai ta ’na e ti‘aturi ra e ta ’na e hinaaro ra ia amui. E nehenehe e riro mai te hoê hoa, te hoê hoa here, te hoê taata fetii aore ra te hoê taata fetii ta ’na i ma‘iti ; eiaha e mana‘o noa e o te hoê taata fetii i fanau-pipiti-hia te taata farii parau api au roa a‘e.
Eaha ta ’u e tia ia ani i te hoê fare tauturu no ni‘a i te farii-maita‘i-raa i te feia LGBTQ+ ?
A ani no ni‘a i te mau i‘oa e te mau parau parau-faahou i roto i te mau parau papa‘i, te mau taata e haere mai e hi‘o e te taime taa ê, te mau hinaaro no ni‘a i te piha e te tauturu taata iho, te haapiiraa o te mau rave ohipa, e te ravea e faaterehia ’i te mau mana‘o pe‘ape‘a. A ani i te mau faanahoraa papa‘ihia apî mai te peu e mea faufaa.
Eaha te ravea mai te peu e taui te taata i ta ’na e hinaaro ra ia faaite ?
E taa ê te mau hinaaro ia au i te taata, te vahi e te taime. A ui faahou i te taata mai te peu e nehenehe, e eiaha e faaite i te mau parau ia au i te hoê aparauraa na mua mai te peu te ani nei oia ia paruruhia.
Mau puna
Te faaʻa‘i nei mātou i te mau ʻutuafare e te mau haʻapiʻiraa e tiaʻi teie pae. Ua haamāʻitihia tataitahi i te taime o te haapaʻoraa.
- Supporting an LGBTQ+ person with dementia · Alzheimer's Society
- LGBTQ+ Community Dementia Resources · Alzheimer's Association
- 10 Tips for Finding LGBT-Affirming Services · SAGE
- Finding an LGBTQ+ Inclusive Long-Term Care Community · SAGE and Human Rights Campaign Foundation