Ku seketela munhu wa LGBTQ+ la hanyaka ni ku rivala

Vutihlawulekisi bya munhu wa LGBTQ+ i xiphemu xin’we xa leswi a nga swona. Vutisa leswaku i yini lexi nga xa nkoka eka yena, tirhisa marito lawa a ma hlawulaka, naswona n’wi pfumele ku teka xiboho hi leswaku i mani a nga tivaka vuxokoxoko bya le xihundleni. U nga ehleketeli vutihlawulekisi bya munhu, munghana, nseketelo wa ndyangu kumbe swilaveko swa xihundla hi ku languta xivumbeko, matsalwa ya khale kumbe loyi a endzelaka.

Xiletelo xa Alzheimer’s Society xa ku seketela munhu wa LGBTQ+ loyi a hanyaka ni ku rivala xi bumabumela ku vutisa hi swilaveko swa munhu ni ku papalata ku ehleketela hi vuxaka. Switirhisiwa swa ku rivala swa LGBTQ+ swa Alzheimer’s Association swi tlhela swi hlamusela swivilelo hi ku khomiwa hi ndlela yo biha ni ku kuma nhlayiso lowu amukelekaka. Vanhu va hambanile; tirhisa mianakanyo leyi tanihi switshunxo swa mbulavurisano, ku nga ri nxaxamelo lowu hlamuselaka munhu.

Xana ndzi nga vutisa njhani hi vito, maviti-nkoka ni xihundla?

Hlawula nkarhi wa le xihundleni, lowu nga tsutsumiki. U nga vutisa, “Hi wihi vito ni maviti-nkoka lama u lavaka hi ma tirhisa?” kumbe “Xana ku na swin’wana hi vutihlawulekisi bya wena kumbe vuxaka bya wena leswi u lavaka leswaku vanhu lava ku seketelaka va swi tiva?” Munhu a nga hlamula hi xiphemu, a ala, kumbe a tlhela a vulavula hi swona endzhakunyana. A swi bohi ku vutisa swivutiso swa le xihundleni leswi nga fambelaniki ni nhlayiso wa yena.

Vutisa leswaku i mani a nga tivaka yini. Munhu un’wana a nga lava leswaku vatirhi va tiva munghana wa yena, kambe a nga lavi leswaku ndyangu hinkwawo wu tivisiwa hi ku navela ka yena ka rimbewu kumbe vutihlawulekisi bya rimbewu. Munhu a nga tlhela a tsakelaka marito yo hambana eka tindhawu to hambana. U nga avelani vuxokoxoko bya vutihlawulekisi ni maxaka, vaendzi kumbe vatirhi hi xiviri xa leswaku wa byi tiva.

Loko munhu a lava leswaku xilaveko xi tsariwa, vutisa leswaku ku fanele ku tsariwa yini ni mani a faneleke ku swi vona. Kamba hilaha mupakeri a tirhanaka hakona ni vito leri hambaneke ni matsalwa man’wana, ku katsa ni loko vatirhi va nga tirhisa vito leri munhu a ri tsakelaka loko va vulavula na yena. Tshama u anakanya hi xihundla xa munhu; a hi mani na mani loyi a pfunaka hi nhlayiso a lavaka vuxokoxoko hinkwabyo.

Swilaveko swi nga cinca. Kamba nakambe loko munhu a kota ku kombisa ku hlawula ka yena, ngopfu-ngopfu emahlweni ka ku rhurhela endhawini yin’wana kumbe makungu lamantshwa ya nhlayiso. Loko swi nga ri erivaleni leswaku u lava ku avelana yini, u nga ehleketeli. Landzelela xilaveko xihi ni xihi lexi a xi nyikeke khale naswona kombela mpfuno eka mutivi wa nhlayiso wa le mugangeni hi swivutiso mayelana ni vulawuri bya nhlayiso kumbe milawu ya ku avelana vuxokoxoko.

I mani loyi a faneleke ku katsiwa eka mimbulavurisano ya nhlayiso?

Vutisa munhu leswaku i mani loyi a n’wi tshembaka ni loyi a lavaka ku katsa. Nhlangano wa yena wa nseketelo wu nga katsa nsati kumbe nuna, munghana, munghana wa le kusuhi, xaka kumbe “ndyangu lowu hlawuriweke”—vanhu lava n’wi seketelaka tanihi ndyangu hambi va nga ri maxaka. Vanhu van’wana va titshege hi ndyangu wa ngati; van’wana a va titshegi. Pfumelela munhu ku hlamusela vuxaka bya yena hi marito ya yena.

Vutisa swivutiso leswi tirhaka: I mani a nga endzelaka? I mani loyi vatirhi va faneleke ku n’wi bela riqingho loko makungu ma cinca? I mani a nga amukelaka mahungu? Loko mupakeri a lava mpfumelelo kumbe maphepha ma nga si avelana vuxokoxoko, vutisa leswaku u lava yini naswona hlamusela munhu swihlawulekisi. Ku va munghana kumbe museketeri la hlawuriweke a swi veki hi woxe vulawuri bya nawu byo teka swiboho; milawu yi hambana hi ndhawu.

Tirhisa vito ra vuxaka leri munhu a ri tsakelaka. Mutirhi wa nhlayiso loyi a vitanaka munghana “munghana wa le kusuhi” kumbe “xaka” loko munhu a lava leswaku a tiviwa tanihi munghana a nga vanga ku karhateka. Xitsalwana xo koma lexi sekeriweke eka mpfumelelo xi nga byela vatirhi hilaha va faneleke ku tivisa vanhu hakona ni leswaku i vuxokoxoko byihi lebyi nga avelaniwaka.

Xana ndzi nga vutisa yini mupakeri wa nhlayiso?

Loko u fananisa nhlayiso wa le kaya ra nhlayiso, nseketelo wa le kaya kumbe vukorhokeri bya nhlangano wa siku, vutisa munhu leswaku i swivutiso swihi a lavaka ku swi vutisa ni loko a lava leswaku u va kona. Xiletelo xa SAGE xa vukorhokeri lebyi amukelekaka xi kombisa leswaku ku avelana vuxokoxoko bya le xihundleni ni mupakeri swi nga titwa swi ri karhi swi ri ni khombo. Kombela mupakeri ku hlamusela maendlelo ya yena ya sweswi hi marito yo olova.

• Xana mi tsala njhani vito leri tsakeriwaka ni maviti-nkoka? I vatirhi vahi lava nga vonaka vuxokoxoko lebyi?
• Xana munhu a nga hlawula njhani leswaku i mani a nga endzelaka ni ku va ni nkarhi wa le xihundleni ni munghana kumbe museketeri un’wana?
• Xana mi dyondza ni ku xixima njhani swilaveko swa munhu mayelana ni ku tshama, swiambalo ni nhlayiso ya munhu hi xiyexe?
• Xana vatirhi va kuma ndzetelo wihi mayelana ni vatswatsi va LGBTQ+ ni ku rivala?
• Xana mutshami kumbe museketeri a nga vika njhani xivilelo hi xihundla kumbe ku pfumaleka ka nxiximo, naswona ku endleka yini endzhaku ka swona?

Xiletelo xa SAGE na Human Rights Campaign Foundation xa nhlayiso wa nkarhi wo leha lowu katsaka hinkwavo xi ringanyeta ku kambisisa tipholisi leti tsariweke hi ku endzela, ku tshama ni maendlelo ya vatirhi. Xi kandziyisiwe hi 2021; xi tirhiseni eka swivutiso leswi mi nga swi vutisaka, ku nga ri tanihi xitatimende xa nawu wa sweswi wa le mugangeni. Tipholisi ni vukorhokeri swi hambana hi ndhawu.

Logo, xibukwana kumbe nhlamulo yin’we yo khongotela a swi nge tiyisisi hilaha nhlayiso wa siku ni siku wu nga ta titwisa xiswona hakona. Loko munhu a lava ku endzela, vona hilaha vatirhi va n’wi vitanaka hakona ni hilaha va angulaka hakona eka munghana wa yena kumbe vaseketeri lava a va hlawuleke. Kombela ku vulavula hi xihundla ni mutirhi loko swi nga pfuna munhu ku titwa a sirhelelekile.

Xana ndzi nga seketela njhani munhu hinkwawo?

Vutisa hi migingiriko ya yena ya masiku hinkwawo, maendlelo, ririmi, ndhavuko, ripfumelo, vanghana ni vaaki. Vutihlawulekisi bya yena byi nga va bya nkoka ku vulavula hi byona, kumbe a nga tsakelaka ku tirhisa nkarhi eka swiphemu swin’wana swa vutomi. U nga endli riendzo rin’wana ni rin’wana ri va mbulavurisano hi vutihlawulekisi kumbe ku ehleketela leswaku munhu un’wana ni un’wana wa LGBTQ+ u ve ni mintokoto yo fana.

Vanhu van’wana va tshame va hlangana ni ku yalanisiwa kumbe ku khomiwa hi ndlela yo biha naswona va nga titwa va nga tshembi vukorhokeri. Van’wana a va swi teki tanihi xiphiqo. Yingisela handle ko kombela munhu ku hlamusela kumbe ku tiyisisa swin’wana. Loko xitsundzuxo, xifaniso kumbe xitori xa nkarhi lowu hundzeke xi hlundzukisa, vutisa loko a lava ku yima kumbe ku cinca nhlokomhaka.

Loko u ri munghana, munghana wa le kusuhi kumbe xaka, nseketelo wa wena na wona wa nkoka. Vutisa munhu hilaha a lavaka leswaku u katsa hakona, naswona lava nhlangano wa le mugangeni wa ku rivala kumbe wa vatswatsi va LGBTQ+ loko u lava switsundzuxo. Tluka ra switirhisiwa ra Alzheimer’s Association ri nyika switirhisiwa swa vaaki ni vahlayisi; leswi swi kumekaka swi ya hi laha u tshamaka kona.

Ku kuma nxaxamelo wo anama loko u fananisa makaya ya nhlayiso, vona ku hlawula nhlayiso wa ku tshama wa ku rivala. Ku kuma mpfuno wo kunguhata endzhaku ka ku kumiwa ka vuvabyi, vona magava yo sungula endzhaku ka ku kumiwa ka vuvabyi bya ku rivala.