Eyamukulo lyelifupi
Pula omuntu nkene a hala okwiithanwa, olye a hala a kale mo nosho wo shoka a hala shi hololwe. Hlonipa aaholike naanegumbo mboka a hogolola, gamena uupambele we, e to pula aasilishimpwiyu nkene omilandu dhawo hadhi longo mesiku kehe.
- Pula kombinga yedhina lyomuntu, omapopi goku mu popitha, omakwatathano ge nosho wo omalalakano ge guupambele; ino tengeneka.
- Etha omuntu a hogolole ngele, uunake nenge naani ta vulu okuholola uuyelele wopaumwene.
- Pula kutya omuntu okwa tala oolye ye li aanegumbo ye nenge oolye taya vulu okupewa uuyelele nenge okutalelwa po.
- Tala nkene aasilishimpwiyu haya nyola omalalakano, haya gamene uupambele nohaya yamukula komanyenyeto.
- Uukwatya owa simana, ihe owo oshitopolwa shimwe shonkalamwenyo nosilo lyomuntu.
Kepandja ndika (iitopolwa 4)
Uukwatya womuntu LGBTQ+ oshitopolwa shimwe shankene e li. Pula shoka sha simana kuye, longitha oohapu ndhoka a hogolola, e to mu etha a tokole kutya olye ta vulu okutseya uuyelele wopaumwene. Ino tengeneka uukwatya womuntu, omuholike gwe, eyambidhidho lyaanegumbo ye nenge omalalakano ge guupambele shi ikolelela komoniko lye, koondokumende dhonale nenge kwaamboka haya talele po.
Omukanda gwa Alzheimer’s Society gwokuyambidhidha omuntu LGBTQ+ e na uuvu wokudhimbwa otagu tsu omuthindo okupula omalalakano gomuntu nokuyanda omatengeneko kombinga yomakwatathano. Iiyakulitho ya Alzheimer’s Association yokuungaunga nuuvu wokudhimbwa maantu LGBTQ+ otayi popi wo omaipulo kombinga yoshiponga nosho wo okumona osilo tali taamba ko nawa. Aantu oya yoolokathana; longitha omayele ngaka ge li oompito dhokukundathana, hage li omulandulathano tagu ti kutya omuntu oku na okukala ngiini.
Ongiini tandi vulu okupula kombinga yedhina, omapopi goku mu popitha nuupambele?
Hogolola ethimbo lyombili moka mu na ompito. Oto vulu okupula, “Edhina lini nomapopi geni wa hala tu longithe sho tatu ku popitha?” nenge “Opu na sha kombinga yuukwatya woye nenge omakwatathano goye wa hala mboka taye ku yambidhidha ya tseye?” Omuntu ota vulu okuyamukula oshitopolwa, tindi nenge a galukile koshinima shika konima. Ino pumbwa okupula omapulo gopaumwene ngoka gaashi na sha nosilo lye.
Pula kutya olye ta vulu okutseya shike. Omuntu gumwe otashi vulika a hala aaniilonga ya taambe ko omuholike gwe, ihe ina hala aakwanezimo ye ayehe ya tseye kombinga yuukwatya we wopaihole nenge wopaukashike kookantu. Omuntu otashi vulika wo a hogolole oohapu dha yooloka pehala kehe. Ino hololela aakwanezimo, aatalelipo nenge aaniilonga uuyelele kombinga yuukwatya we molwashoka owala wu wu shi.
Ngele omuntu okwa hala elalakano lye li nyolwe, pula kutya oshike shi na okunyolwa nenge olye e na oku shi mona. Tala nkene omugandji gwosilo ta ungaunga nedhina ndyoka lya yooloka koondokumende dhilwe, mwa kwatelwa ngele aaniilonga otaya vulu okulongitha edhina ndyoka omuntu a hala moonkundathana. Dhiginina uupambele womuntu; haayehe mboka taya kwathele mosilo ya pumbwa okutseya uuyelele awuhe.
Omalalakano otaga vulu okulunduluka. Pula ishewe uuna omuntu ta vulu okuholola ehogololo lye, unene tuu manga inamu tembuka nenge manga inamu tameka elongekidho epe lyosilo. Ngele inashi yela kutya okwa hala shike shi hololwe, ino tengeneka. Landula elalakano kehe lya yela ndyoka a li a gandja nale, e to pula ekwatho komuungomba gwiilonga moshitopolwa sheni ngele owu na omapulo kombinga yuukwashilipaleki wosilo nenge omilandu dhokugandja uuyelele.
Oolye ye na okukala mo moonkundathana dhosilo?
Pula omuntu kutya okwi inekela oolye nenge okwa hala a kwatelwe mo oolye. Ongundu ye yeyambidhidho otayi vulu okukwatela mo omusamane nenge omukulukadhi gwe, omuholike, kuume kopothingo, omupambele nenge “aanegumbo mboka a hogolola” — aantu mboka taye mu yambidhidha ya fa aanegumbo nonando kayeshi aapambele yopavalo. Yamwe ohaya inekele mezimo moka ya valelwa; yalwe ihaye shi ningi. Etha omuntu a fatulule omakwatathano ge noohapu dhe mwene.
Pula omapulo gopashitopolwa: Oolye taya vulu okutalela po? Aaniilonga oye na okudhenga oolye ngele omalongekidho oga lunduluka? Oolye ta vulu okupewa uuyelele? Ngele omugandji gwosilo okwa pumbwa epitikilo nenge ombapila manga inaa gandja uuyelele, pula kutya okwa pumbwa shike e to fatululile omuntu omatokolo ge. Okukala omuholike nenge omuyambidhidhi ngoka a hogololwa itashi ti nando owu na uuthemba wopaveta wokuninga omatokolo; omilandu odha yooloka kiitopolwa.
Longitha edhina lyekwatathano ndyoka omuntu a hala. Omuniilongi gwosilo ngoka ta ithana omuholike “kuume” nenge “omupambele” manga omuntu a hala a taambwe ko e li omuholike gwe, otashi vulu oku mu uvitha nayi. Enyolo efupi lya kankamena kepitikilo otali vulu okuulukila aaniilonga nkene ye na okutseyithila aantu nenge uuyelele wuni tau vulu okuhololwa.
Oshike tandi vulu okupula omugandji gwosilo?
Sho tamu yelekanitha osilo lyomegumbo lyosilo, eyambidhidho lyomegumbo nenge omayakulo gomutenya, pula omuntu kutya omapulo geni a hala okupula nenge ngele okwa hala wu kale po. Omukanda gwa SAGE gwomayakulo taga taamba ko otagu ti kutya okuholola uuyelele wopaumwene komugandji gwosilo otashi vulu okuuvika kaashi li paukolele. Pula omugandji a fatulule omilandu dhe dhongashingeyi noohapu dhu uka.
- Ohamu nyola ngiini edhina nomapopi ngoka omuntu a hala? Aaniilonga yeni yelipi taya mono uuyelele mboka?
- Omuntu ota vulu ngiini okuhogolola kutya olye ta talele po nokumona ethimbo lyopaumwene nomuholike gwe nenge nomuyambidhidhi gulwe?
- Ohamu tseya nokuhlonipa ngiini omalalakano gomuntu kombinga yomalukalwa, omizalo nosilo lyopaumwene?
- Aaniilonga ohaya mono edheulo lini kombinga yaakuluntu LGBTQ+ nenge mboka ye na uuvu wokudhimbwa?
- Omukali nenge omuyambidhidhi ota vulu ngiini okuholola enyenyeto kombinga yuupambele nenge okwaahahlonipwa, noshike hashi ningwa po konima?
Omukanda gwa SAGE no Human Rights Campaign Foundation kombinga yosilo lyethimbo ele tali taamba ko otagu tsu omuthindo okutala omilandu ndhoka dha nyolwa kombinga yetalelopo, omalukalwa nomikalo dhaaniilonga. Ogwa nyolwa mo 2021; gu longitha goompulo dhokupula, hage li etseyitho lyoveta yongashingeyi moshitopolwa sheni. Omilandu nomayakulo ohaga yooloka pehala kehe.
Endhindhiliko, okambo nenge eyamukulo limwe tali tsu omukumo itali vulu oku ku shilipaleka nkene osilo lyomesiku kehe tali ka kala. Ngele omuntu okwa hala okutalela po, tala nkene aaniilonga taye mu popitha nohaya yamukula komuholike gwe nenge kaayambidhidhi mboka a hogolola. Pula okupopya paumwene nomuniilongi ngele otashi vulu okukwathela omuntu a kale e uvite a gamenwa.
Ongiini tandi vulu okuyambidhidha omuntu aguhe?
Pula kombinga yiinima mbyoka omuntu e hole, omikalo dhe dhesiku kehe, elaka lye, omuthigululwakalo gwe, eitaalo lye, ookuume ke noshigwana she. Uukwatya we otashi vulika wu kale wa simana okukundathanwa, nenge otashi vulika a hale okulongitha ethimbo kiitopolwa yilwe yonkalamwenyo. Ino ninga etalelopo kehe li kale oonkundathana dhuukwatya nenge ino tengeneka kutya aantu ayehe LGBTQ+ oye na oonkalamwenyo dha faathana.
Yamwe oya li ya taalela ekano nenge okatongo notashi vulika ya kale ya kotokela omayakulo. Yalwe otashi vulika kaaye shi tale ko shi li oshinima tashi ipula. Pulakena pwaa na okupula omuntu a fatulule nenge a ulike sha. Ngele edhimbuluko, efano nenge ehokololo lyonkalamwenyo yonale otali mu uvitha nayi, pula ngele okwa hala okuthikama nenge okulundulula oshikundathanwa.
Ngele owu li omuholike, kuume nenge omupambele, eyambidhidho lyoye nalyo olya simana. Pula omuntu nkene a hala wu kale mo, e to kongo ehangano lyopopepi ndyoka tali ungaunga nuuvu wokudhimbwa nenge naakuluntu LGBTQ+ ngele owa pumbwa omayele. Epandja lyiiyakulitho ya Alzheimer’s Association oli na omakwatho goshigwana nokaayambidhidhi; shoka shi li po osha ikolelela kutya oho zi peni.
Opo wu mone omusholondondo omunene sho tamu yelekanitha omagumbo gosilo, tala okuhogolola osilo lyomegumbo lyosilo lyuuvu wokudhimbwa. Opo wu mone ekwatho lyokulongekidha konima yokupewa uuyelele kombinga yuuvu wokudhimbwa, tala oonkatu dhotango konima yokupewa uuyelele kombinga yuuvu wokudhimbwa.
Omapulo ge shiwike
Ondi na okuulukila aaniilonga kutya omuntu oku li LGBTQ+?
Pula omuntu shoka a hala aaniilonga ya tseye nenge olye e na oku shi tseya. Holola ashike shoka a zimine shi hololwe ngele tashi vulika, e to pula omugandji gwosilo nkene uuyelele mboka tawu ka nyolwa nenge olye te ke wu mona.
Oolye ye na okukala mo moonkundathana dhosilo?
Pula omuntu kutya okwi inekela oolye nenge okwa hala a kwatelwe mo oolye. Otashi vulika omuholike gwe, kuume ke, gumwe gwomezimo nenge gumwe gwomaanegumbo mboka a hogolola; ino tengeneka kutya omupambele gwopavalo oye omuntu e na tango okuhogololwa.
Oshike ndi na okupula megumbo lyosilo kombinga yokutaamba ko LGBTQ+?
Pula kombinga yomadhina nomapopi goku mu popitha moondokumende, aatalelipo nethimbo lyopaumwene, omalalakano gomalukalwa nogosilo lyopaumwene, edheulo lyaaniilonga, nosho wo nkene omanyenyeto haga potokononwa. Pula omilandu ndhoka dha nyolwa ngele odha simana.
Oshike tashi ningwa po ngele omuntu okwa lundulula shoka a hala okuholola?
Omalalakano otaga vulu okukala ga yooloka pamuntu, pehala nopethimbo. Pula omuntu ishewe ngele tashi vulika, no ino holola uuyelele wa kankamena koonkundathana dhonale ngele ngashingeyi okwa pula wu kale wa holekwa.
Oonzapo
Ohatu kwatakanitha nomahangano nomapekaapeko ngoka epandja ndika lye egamena kugo. Kehe shimwe osha konaakonwa sho epandja lya opalekwa.
- Supporting an LGBTQ+ person with dementia · Alzheimer's Society
- LGBTQ+ Community Dementia Resources · Alzheimer's Association
- 10 Tips for Finding LGBT-Affirming Services · SAGE
- Finding an LGBTQ+ Inclusive Long-Term Care Community · SAGE and Human Rights Campaign Foundation